የአልበርት አይንስታይን የሚወድቁ እና የማይወድቁ ነገሮች ሃሳብ በሳይንሳዊ ታሪክ ውስጥ ከሁሉ የተሻለ የሚታወቁ እና በጣም አስፈላጊ የሆኑ ሃሳቦች አንዱ ነው። ይህ ሃሳብ የጊዜ፣ ቦታ፣ ክብደት እና ኃይልን ግንኙነት እንደገና የገለፀ ሲሆን ከኒውተን ጊዜ ጀምሮ የነበረውን የፊዚክስ ግንዛቤ ለወጠ። ለብዙዎች የሚወድቁ እና የማይወድቁ ነገሮች ሃሳብ የራቀ እና የማይገባ ሃሳብ ሊመስል ይችላል። ነገር ግን፣ በዚህ ጽሁፍ ውስጥ ይህንን አስደናቂ ሃሳብ በቀላል አገላለጽ እና ከኢትዮጵያ እና ከአፍሪካ የሚገኙ የተግባር ምሳሌዎችን በመጠቀም እንመረምራለን። ከላሊበላ አልማዝ እስከ በኬንያ የሚገኘው ምስራቅ አፍሪካን የጊዜ መስመር፣ የአይንስታይን ሃሳቦች በእኛ ዙሪያ እንዴት እንደሚሰሩ እናያለን።
የአይንስታይን ሃሳብ፡ አጭር የታሪክ ዳራ
የአልበርት አይንስታይን የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ በ1905 ዓ.ም. በ”የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ ላይ” በሚል ርዕስ የታተመ ጽሁፍ ላይ ቀርቧል። ይህ በኋላ ልዩ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ ተብሎ የሚጠራው ነው። ከዚያ በኋላ በ1915 ዓ.ም. አጠቃላይ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብን አቅርቧል፣ ይህም ክብደትን እና የቦታ-ጊዜን መቀየር ያጠቃልላል። እነዚህ ሃሳቦች በፕሮስፐር ማቲንግስ እና ሄንደሪክ ሎረንትዝ የመጀመሪያ ሥራ ላይ የተመሰረቱ ቢሆንም፣ አይንስታይን እነሱን ወደ ሙሉ ለሙሉ አዲስ የፊዚክስ ንድፍ አዋቅሯል።
የኒውተን ፊዚክስ እና ገደቦቹ
ከአይንስታይን በፊት፣ የአይዛክ ኒውተን ሃሳቦች የፊዚክስ ዓለምን የገዙ ነበሩ። ኒውተን ግራቪቲ (ስበት) እንደ በሁለት ነገሮች መካከል የሚሠራ ኃይል ነው ብሎ ያምን ነበር። ነገር ግን ይህ ሃሳብ አንዳንድ ጥያቄዎችን አልመለሰም፡ ስበት በትንሹ ርቀት እንዴት ይሠራል? የፀሐይ ብርሃን በጨረቃ ላይ ሲወድቅ ለምን ወደ ጥቁር ቀለም ይቀየራል? አይንስታይን ለእነዚህ ጥያቄዎች መልስ የሰጠው ቦታ እና ጊዜ ቀጥተኛ እና ሳይንቀሳቀሱ ሳይሆኑ በክብደት የሚታጠፉ እና የሚቀያየሩ መሆናቸውን በማሳየት ነው።
ልዩ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ፡ የፍጥነት ዓለም
ይህ ሃሳብ ሁለት መሰረታዊ ግኝቶችን ያቀፈ ነው፡ የፊዚክስ ህጎች በሁሉም የሚወድቁ ማጣቀሻ ስርዓቶች ላይ አንድ አይነት ናቸው፣ እና የብርሃን ፍጥነት በንፅፅር ሁኔታ ላይ የማይመሰረት ቋሚ ነው። ይህ ማለት ብርሃን በከባቢ አየር ውስጥ በሰከንድ 299,792,458 ሜትር (በየጊዜው በተመሳሳይ ፍጥነት) ይጓዛል፣ ምንም እንኳን አንተ ወደ ብርሃኑ ብትሮጥ ወይም ከእሱ ብትርቅም እንኩዋን።
የጊዜ መዘግየት፡ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ በተግባር
ከዚህ ግኝት የሚነሳው አስደናቂ ውጤት የጊዜ መዘግየት ነው። አንድ ነገር በፍጥነት ሲንቀሳቀስ፣ ጊዜ ለእሱ ቀርፋፋ ይሄዳል። ይህንን በኢትዮጵያ አየር መንገድ አውሮፕላን ላይ እናስብ። ኢትዮጵያ አየር መንገድ በቦይንግ 787 ድሪምላይነር አውሮፕላን ከአዲስ አበባ ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ወደ ዣንዚባር ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ በሚያደርገው በፍጥነት በሚበር ጉዞ፣ በአውሮፕላኑ ውስጥ ያለው ሰዓት ከምድር ላይ ያለው ሰዓት ትንሽ ቀርፋፋ ይሆናል። ልዩነቱ በጣም አነስተኛ ነው (ከአንድ ሚሊየን ከመቶ አንድ ክፍል ገደማ)፣ ነገር ግን በጂፒኤስ ሳተላይት እና በከፍተኛ-ፍጥነት ተንቀሳቃሽ ቅንጣቶች ላይ በሚደረጉ ሙከራዎች የተረጋገጠ ነው።
የልኬት መጨመር እና የጅምላ ኃይል እኩልነት
ሌላው ውጤት የልኬት መጨመር ነው፡ አንድ ነገር በፍጥነት ሲንቀሳቀስ ርዝመቱ በእንቅስቃሴ አቅጣጫ ይቀንሳል። በተጨማሪም አይንስታይን በጣም ታዋቂውን እኩልነት አቀረበ፡ E=mc²። ይህ ማለት ኃይል (E) ከጅምላ (m) ጋር እኩል ነው፣ በብርሃን ፍጥነት (c) ካሬ ተባዝቶ። ይህ አነስተኛ የሆነ ጅምላ እጅግ በጣም ትልቅ ኃይልን እንደሚያመነጭ ያሳያል፣ ይህም የፀሐይ ኃይል እና የኑክሌር ኃይል መሠረት ነው። በካርቱም የሚገኘው የሱዳን የምርምር ሬክተር የሚሠራው በዚህ መርህ ላይ ተመስርቶ ነው።
አጠቃላይ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ፡ ቦታ-ጊዜ እና ስበት
ይህ ሃሳብ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብን ወደ ፍጥነት ያልሆኑ ማጣቀሻ ስርዓቶች (ማለትም ፍጥነት ያላቸው ስርዓቶች) ያሰፋል። አይንስታይን ስበት እንደ ኃይል ሳይሆን እንደ ቦታ-ጊዜ መታጠፍ አስቦታል። ከፍተኛ ክብደት ያለው ነገር (ለምሳሌ ፀሐይ ወይም ጨረቃ) በዙሪያው ያለውን ቦታ-ጊዜ ያጎዳውማል፣ ልክ አንድ ከባድ ኳስ በተዘረጋ ሸፈኒያ ላይ ተቀምጦ እንደሚያጎድመው ሳህን ነው። ሌላ ነገር (ለምሳሌ መሬት) ወደዚህ የተጎደመ ቦታ ውስጥ ሲገባ ወደ ክብደት ያለው ነገር በሚወድቅ መልኩ ይንቀሳቀሳል።
ስበታዊ ሌንስ እና ጨረቃ ግርዶሽ
ይህ መታጠፍ የስበታዊ ሌንስ የሚባል አስደናቂ ክስተትን ያስከትላል። ከፍተኛ ክብደት ያለው ነገር ከኋላው የሚመጣ ብርሃንን ሊያጎድም እና ሊያጎርፍ ይችላል፣ እንደ ሌንስ ሆኖ። ይህ በ1919 ዓ.ም. በአርተር ኤዲንግተን የተመራ ቡድን በፕሪንሲፔ ደሴት (ከጋቦን አጠገብ) እና በሶብራል በሆነው የግርዶሽ ምልከታ ተረጋግጧል። ከፀሐይ አጠገብ የሚያልፉ ከዋክብት ብርሃን ተጎድሞ ቦታቸው ተቀይሯል ተብሎ ተመልክቷል፣ ይህም የአይንስታይንን ሃሳብ የሚያረጋግጥ ነበር። በኢትዮጵያ፣ የአስትሮፊዚክስ ምርምር ኢንስቲትዩት ተመሳሳይ የስበታዊ ሌንስ ክስተቶችን ለማጥናት ይሠራል።
ስበታዊ ሞገድ እና LIGO
አጠቃላይ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ እንዲሁ ስበታዊ ሞገዶችን ይንበብራል። እነዚህ በቦታ-ጊዜ ውስጥ የሚፈጠሩ እርግብግብዎች ናቸው፣ ልክ በውሃ ላይ የሚጣለው ድንጋይ እንደሚፈጥረው ማዕበል። ይህ በ2015 ዓ.ም. በLIGO (የሌዘር የስበታዊ ሞገድ ምልከታ) ተብሎ በሚጠራው መሣሪያ በመጀመሪያ ጊዜ ተረጋግጧል፣ ይህም ሁለት ጥቁር ቀዳዳዎች እርስ በርስ ሲጋጭ የሚፈጥሩትን ሞገድ ያገኘ ነበር። በዚህ ምርምር ውስጥ በደቡብ አፍሪካ የሚገኘው የደቡብ አፍሪካ ራዲዮ አስተሳሰብ ማዕከል (SARAO) በሜይልኮም የሚገኘውን ሃርትሬስቡክ ሬዲዮ ቴሌስኮፕ በመጠቀም ጠቃሚ አስተዋፅዖ አድርጓል።
የሚወድቁ እና የማይወድቁ ነገሮች ሃሳብ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ፡ ከኢትዮጵያ ምሳሌዎች
የአይንስታይን ሃሳቦች በሰማይ ላይ ብቻ ሳይሆን በእኛ ዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥም ይሠራሉ። እዚህ ግብ በኢትዮጵያ እና በአፍሪካ የሚገኙ ግልጽ ምሳሌዎች አሉ።
1. የጂፒኤስ ቴክኖሎጂ
የግሎባል ፖዚሽን ሲስተም (GPS) የሚሠራው በሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ ላይ ተመስርቶ ነው። በጂፒኤስ III እና ጋሊሌዎ የመሳሰሉ ሳተላይቶች በምድር ላይ ከሚገኙት ሰዓቶች በተለየ ፍጥነት ይንቀሳቀሳሉ፣ ስለዚህ በሳተላይቶቻቸው ላይ ያሉ ሰዓቶች በሰከንድ ውስጥ በቢሊየን አንድ ክፍል ያህል ያቃልላሉ። ይህንን የጊዜ መዘግየት ካላስተካከሉ፣ የጂፒኤስ አቀማመጥ ስሌት በቀን ብዙ ኪሎ ሜትሮች ይቀየራል። በኢትዮጵያ፣ በኢትዮጵያ የስኳር ኮርፖሬሽን የሚገኙ ትራክተሮች እና በ
2. የፀሐይ ስርዓት እንቅስቃሴ
የጨረቃ ግርዶሽ እና የፀሐይ ስርዓት ውስጥ የፕላኔቶች እንቅስቃሴ በአጠቃላይ የሚወድቁ ነገሮች ሃሳብ የተረጋገጠ ነው። የመርኩሪ ፕላኔት ምህዋር በኒውተን ህግ ሊገለጽ የማይችል መቀየር አለው። ይህ መቀየር በፀሐይ አጠገብ ያለው የቦታ-ጊዜ መታጠፍ ምክንያት ነው። በኢትዮጵያ፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፊዚክስ ክፍል እና በኢትዮጵያ የጠፈር ሳይንስ ማዕከል የሚደረጉ ምርምሮች እንደዚህ አይነት አስርዮሽ ክስተቶችን ያጠናሉ።
3. የአልማዝ ብርሃን እና የተጎደመ ቦታ
አንድ አስተዋይ ምሳሌ ከኢትዮጵያ ታሪክ ሊወሰድ ይችላል። በላሊበላ የሚ
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.