መግቢያ፡ የሥነ ምግባር ማዕቀፍ በተለያዩ ባህሎች መካከል
ሥነ ምግባር የሚያጠናው የትክክል እና የተሳሳተ ጥያቄ ነው። ይሁን እንጂ መልሱ በየባህሩ እና በየታሪኩ ውስብስብ ሊሆን ይችላል። በላቲን አሜሪካ ክልል፣ ሥነ ምግባር የሚሰራው በቅድመ-ኮሎምቢያን ማኅበረሰቦች፣ በአውሮፓዊ ወረራ እና ቅኝ ግዛት፣ በአፍሪካዊ ባርነት፣ በተለያዩ የሃይማኖት ተጽእኖዎች እና በዘመናዊ የማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ንቅናቄዎች መካከል ባለው ውስብስብ ግንኙነት ላይ ነው። ይህ ጽሁፍ በላቲን አሜሪካ ውስጥ ስለ ሥነ ምግባር አስተሳሰብ የተለያዩ ማዕቀፎችን፣ ታሪካዊ ወቅቶችን እና የዘመናችን አለመግባባቶችን በማጥናት የጋራ የሆነ መረዳት እንዲፈጥር ያለመ ነው።
ቅድመ-ኮሎምቢያን የሥነ ምግባር ሀሳቦች እና ተጽዕኖ
ከአውሮፓውያን መድረስ በፊት፣ ላቲን አሜሪካ በማያ ማያት የሚኖሩ ሕዝቦች እና ሥልጣኔዎች የተሞሉ ነበር። እያንዳንዳቸው ለመልካም ሕይወት እና ለተገቢው ኑሮ የራሳቸውን ፍልስፍና ነበራቸው። ለምሳሌ፣ አዝቴክ ሥልጣኔ በማዕከላዊ መኪና ላይ የተመሰረተውን ጽንሰ-ሀሳብ “ቴኦትል” ያዳበረ ሲሆን ይህም ለአለም ሚዛን እና ለማህበረሰብ መልካምነት የሚደረግ መስዋዕትነት አስፈላጊ ነው ብሎ ያምን ነበር። ይህ ለዘመናዊ ሰዎች የማይገባ ሊመስል ይችላል፣ ነገር ግን በአዝቴክ አስተሳሰብ ውስጥ ይህ ከጎሳው መኖር እና ከጥንታዊው ኮስሞስ ጋር የተያያዘ ከፍተኛ የሆነ ኃላፊነት ነበር።
በአንዴስ ክልል፣ ኢንካ ሥልጣኔ የሚመራው በግንኙነት እና በማህበራዊ ሚዛን ላይ ነበር። የኢንካ ንጉስ ፓቼኩቲ የሚታወቀው በፍትሕ አስተዳደር እና በማህበራዊ ደህንነት ስርዓቶቹ ነው። የኢንካ ሕግ፣ በዋነኝነት በቃል የሚተላለፍ ቢሆንም፣ የማህበረሰብ መልካምነት፣ በጋራ ሥራ እና እኩልነት ላይ ያተኮረ ነበር። የማያ ሥልጣኔም የራሱን የሥነ ምግባር ኮድ ነበረው፣ ይህም እውነትን፣ ትዕግስትን እና ለቤተሰብ ክብርን ያጠናክር ነበር።
የጋራኒ ሕዝብ በብራዚል አካባቢ፣ የሚኖሩት በተፈጥሮ አካባቢ ሲሆን የሥነ ምግባር ስርዓታቸው በምድር እና በሕያዋን ነገሮች መካከል ባለው ቅርበት ላይ የተመሰረተ ነው። ለእነሱ፣ ትክክለኛው እርምጃ ማኅበረሰቡን እና አካባቢውን የሚያስከብር እና የሚጠብቅ ነው። እነዚህ ቅድመ-ኮሎምቢያን ፍልስፍናዎች በላቲን አሜሪካ የሥነ ምግባር አስተሳሰብ ላይ የማይቀሩ ተጽዕኖ አሳድረዋል፣ በተለይም በቡድሊዝሞ (ማህበረሰብን በመሃል ላይ ማስቀመጥ) እና በአካባቢ ጥበቃ ጉዳዮች ላይ።
የአውሮፓውያን ወረራ፣ ቅኝ ግዛት እና የሥነ ምግባር ትልም
በ1492 የክርስቶፈር ኮሎምበስ መድረስ አዲስ የሥነ ምግባር ጥያቄዎችን አምጥቷል። አውሮፓውያን፣ በተለይም ስፔን እና ፖርቱጋል፣ የአዲሱን አለም ሕዝቦች እንዴት መያዝ እንደሚገባ በሚለው ጥያቄ ፊት ተገኝተዋል። የስፔን ንጉስ እና ንግስት የላቲን አሜሪካን ወረራ ለመመርመር በ1550 የ
ይህ ውይይት በላቲን አሜሪካ ሥነ ምግባር ላይ የመጀመሪያዎቹ የተመዘገቡ ክርክሮች አንዱ ነው። የቅኝ ግዛቱ ሥነ ምግባር በኢንኮሚንዳ ሥርዓት (የሕዝብ እና መሬት ስርጭት) እና በሚሳዮን (የካቶሊክ ሚሲዮን) ላይ የተመሰረተ ነበር። የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን፣ በተለይም የኢየሱስ ሰራተኞች፣ በፓራጓይ እና በብራዚል ውስጥ የሚገኙትን ሬዲዩሲዮኔስ በመፍጠር የአውሮፓውያንን ሥነ ምግባር ከቅድመ-ኮሎምቢያን እሴቶች ጋር ለማዋሃድ ሞክረዋል፣ ምንም እንኳን ይህ ሙሉ በሙሉ ያለ ችግር ባልሆነ መልኩ ነበር።
የአፍሪካዊ ባርነት ቀሪ ጉዳት እና የፍትሕ ጥያቄ
የላቲን አሜሪካ ኢኮኖሚ እና ማህበረሰብ በአፍሪካዊ ባርነት ላይ በእጅጉ የተመሰረተ ነበር። ከ16ኛው ክፍለ ዘመን እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ፣ ከ10 ሚሊዮን በላይ አፍሪካውያን በመካከለኛው አትላንቲክ ጉዞ በሚባለው መንገድ ወደ አሜሪካ ተወስደዋል። ይህ ታሪካዊ በደል የላቲን አሜሪካ ሥነ ምግባር አስተሳሰብን በሁለት ዋና መንገዶች ተጽዕኖ አሳድሯል። አንደኛ፣ የባርነት ሥርዓቱን ለመቃወም የተነሱ የመብት ጥያቄዎች እና የነፃነት ፍልስፍናዎች እንደ አቢዮን ኢሶን ያሉ ሰዎችን አስነስቷል። ሁለተኛ፣ የባርነት ቀሪ ጉዳት እና የዘር አድልዎ የዘመናዊ የሥነ ምግባር ንውውቶች ዋና ርዕሰ ጉዳይ ሆነው ቀርተዋል።
በሃይቲ፣ በ1804 እ.ኤ.አ. በቱሳን ሉቨርትየር እና ዣን-ጃክ ዴሳሊን አማካኝነት የተካሄደው የባርዮች አብዮት በአለም ላይ የመጀመሪያው የተሳካ የባርነት መቃወሚያ ነበር። ይህ ክስተት በሙሉ ክልሉ ላይ የነፃነት እና የፍትሕ ጥያቄዎችን አስነስቷል። በዘመናችን፣ እንደ ኤል ኮሚቴ ሲቪኮ ዴ ላ ሲዩዳዳን ኔግራ በኩባ እና ኮንጎ ፍሬ በብራዚል ያሉ ንቅናቄዎች የአፍሪካዊ-ላቲን አሜሪካውያንን መብት፣ ባህል እና የኢኮኖሚ እድሎች ለማስከበር ይሠራሉ።
የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን እና የማህበራዊ ፍትሕ ፍልስፍና
የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን በላቲን አሜሪካ ሥነ ምግባር ላይ ጠንካራ ተጽዕኖ አሳድሯል። በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ፣ የማህበራዊ ፍትሕ ፍልስፍና ተነስቶ በርካታ ካቶሊክ መነኮሳት እና ምሁራን ለድህነት እና ለግፍ መቃወሚያ የተለያዩ ንቅናቄዎችን አባት ሆነዋል። በ1968፣ በሜዲሊን፣ ኮሎምቢያ የተካሄደው የላቲን አሜሪካ ኤፒስኮፓል ምክር ቤት ስብሰባ (CELAM) የላቲን አሜሪካ የነፃነት ሥነ ምግባር ተብሎ የሚጠራውን አስተሳሰብ ተፀድቆ ነበር።
ይህ አስተሳሰብ በጉስታቮ ጉቲየሬዝ (ፔሩ)፣ ሆን ሉይስ ሰገንዶ (ኤል ሳልቫዶር) እና ሄልደር ካማራ (ብራዚል) ያሉ ሰዎች በተሳተፉበት በማህበራዊ ፍትሕ ላይ ያተኮረ ነው። እነዚህ ሊቃውንት ቤተ ክርስቲያን የድህነት እና የግፍ ምክንያቶችን ለመቃወም እንዲሰራ ጥሪ አቀርባሉ። ይህ አቋም በብዙ መንገድ ተቃውሞ አጋጥሞታል፤ ምሳሌያዊ አድርጎ በ1980 ዎቹ ላይ በኤል ሳልቫዶር የተገደለው አርቺቢሾፕ ኦስካር አርኑልፎ ሬሜሮ እና በጉዋቴማላ የተገደሉት የስታንሊ ሮቨር እና የጆሴ ሆን ሮድሪጌዝ ቤተሰቦች።
የነፃነት ሥነ ምግባር ዋና መርሆዎች
- የድህነት እና የግፍ ተገላቢጦሽ ተፅእኖ፡ ቤተ ክርስቲያን የተቸገሩትን ለመርዳት እንጂ የግፍ ስርዓትን ለመደገፍ አይደለም።
- የድርጅት ኃጢአት መርሆ፡ ኃጢአት የግል ብቻ ሳይሆን በማህበራዊ እና በፖለቲካዊ መዋቅሮች ውስጥም ሊገኝ ይችላል።
- የድህነት አማራጭ፡ የማህበረሰቡ አባላት ለመልካም ሕይወት የሚያስችላቸውን ሁሉ እድል ሊኖራቸው ይገባል።
- የሕዝብ ተሳትፎ፡ ውሳኔዎች በሚገባቸው ሰዎች በቀጥታ ተሳትፎ ሊወሰዱ ይገባል።
ዘመናዊ የሥነ ምግባር አለመግባባቶች እና ንውውቶች
የዘመናችን ላቲን አሜሪካ በርካታ የሥነ ምግባር አለመግባባቶች ውስጥ ትገኛለች። እነዚህም ከታሪካዊ እኩልነት ጉዳዮች እስከ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ እና አካባቢ ጥበቃ ድረስ ይዘረጋሉ።
1. የአካባቢ ፍትሕ እና የተፈጥሮ ሀብት አስተዳደር
የአማዞን ደን እና ሌሎች ወቅታዊ አካባቢዎች ትልልቅ የሥነ ምግባር ጉዳዮች ናቸው። በብራዚል፣ ቦሊቪያ እና ኤክዋዶር ውስጥ፣ የአካባቢ ጥበቃ ንቅናቄዎች እንደ ቺኮ ሜንዴስ (በ1988 ለአማዞን ደን ጥበቃ ከተዋጋ በኋላ የተገደለ) እና ድርጅቶች እንደ ማሞሬየስ ደ ታራ በመሪነት ይገኛሉ። ጉዳዩ በኢኮኖሚ ልማት፣ በዘር ሕዝቦች መብቶች (ለምሳሌ የያኖማሚ ሕዝብ) እና በአለም አቀፍ የአየር ንብረት ለውጥ መካከል ያለውን ሚዛን ማግኘት ነው።
2. የሴቶ
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
PHASE COMPLETED
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.