የሰው ማፈናቀል ተግባራት፡ በኢትዮጵያ፣ ሱዳን እና ዩክሬን ምሳሌዎች ላይ የተመሠረቱ ዓለም አቀፍ ትንተና

መግቢያ፡ የሰው ማፈናቀል ዓለም አቀፍ እውነታ

የሰው ማፈናቀል በሰው ልጅ ታሪክ ዘመናት የተከተለ አለም አቀፍ ክስተት ነው። በየተባበሩት መንግሥታት ልዩ ድርጅት ለስደተኞች ኮሚሽን (UNHCR) መረጃ መሰረት፣ በ2023 መጨረሻ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኃይል ከተፈናቀሉበት ወይም ከቤታቸው እንደ ስደተኞች እንደሚኖሩ ተገምቷል። ይህ ቁጥር በታሪክ ከተመዘገበው ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚገኝ ሲሆን የሰው ማፈናቀል ምክንያቶች የተወሳሰቡ እና ከአንድ አገር ወይም ክልል ወደ ሌላ የሚለያዩ ናቸው። ይህ ጽሑፍ በአፍሪካ እና በአውሮፓ ውስጥ በሦስት ዋና ዋና ምሳሌዎች – ኢትዮጵያ፣ ሱዳን እና ዩክሬን – ላይ በመመርኮዝ የሰው ማፈናቀልን ውስብስብ ተግባራት ይተነትናል።

የሰው ማፈናቀል መሰረታዊ ምክንያቶች፡ ከግጭት እስከ አካል አደጋ

ሰዎች ቤታቸውን የሚተዉት በብዙ የተለያዩ ምክንያቶች ነው። ዓለም አቀፍ የስደተኞች ድርጅት (IOM) እነዚህን ምክንያቶች በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች ያካትታል፡ ግጭት እና እርግጥኛ ያልሆነ የደህንነት ሁኔታ፣ የአካል አደጋዎች (እንደ ድርቅ፣ ጎርፍ፣ እርጥበት እጦት) እና የኢኮኖሚ አለመረጋጋት። በተጨማሪም የሰብዓዊ መብት ጥሰት፣ የፖለቲካ ጭቆና እና የማያቋርጥ የህዝብ ግጭት ዋና ምክንያቶች ናቸው። በየአፍሪካ አንድነት ድርጅት (AU) አስተያየት፣ በአፍሪካ ውስጥ ያለው የሰው ማፈናቀል በከፍተኛ ሁኔታ በግጭት እና በአካል አደጋዎች የተነሳ ነው።

ግጭት እና ጦርነት

ግጭት በጣም የሚታወቅ የሰው ማፈናቀል ምክንያት ነው። ይህ የሚገኘው በውስጣዊ የሀገር አለመግባባት፣ የሀገር መካከል ግጭት ወይም የራስን ነፃነት የሚጠይቁ እንቅስቃሴዎች ምክንያት ነው። በሱዳን ውስጥ በአፕሪል 2023 በየፈጣን ድጋፍ ኃይሎች (RSF) እና በሱዳን ጦር ኃይሎች መካከል የተነሳው ግጭት በዓለም ላይ ከፍተኛውን የሰው ማፈናቀል አስከትሏል።

አካል አደጋ እና የአየር ንብረት ለውጥ

የአየር ንብረት ለውጥ የሰው ማፈናቀልን በቀጥታ የሚያስከትል ኃይል ሆኗል። በኢትዮጵያ ደቡብ እና ምስራቅ ክፍሎች ላይ በተደጋጋሚ የሚከሰተው ድርቅ በሺዎች የሚቆጠሩ የከብት አርቢዎችን እና አርሶ አደሮችን ከመኖሪያ ቦታቸው እንዲፈናቀሉ ያደርጋል። በየአፍሪካ ቀንድ ክልል ውስጥ ያለው የአየር ንብረት ለውጥ የሰው ማፈናቀልን አስፋፊ አድርጓል።

ኢትዮጵያ፡ የአፍሪካ ትልቁ የስደተኞች መሸሸጊያ እና የውስጥ ማፈናቀል ምሳሌ

ኢትዮጵያ በአፍሪካ ውስጥ ትልቁን የስደተኞች ብዛት የምትሸምት ሀገር ነች። በUNHCR መረጃ መሠረት፣ ኢትዮጵያ ከሱዳን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ኤርትራ እና ሶማሊያ የመጡ ከ800,000 በላይ ስደተኞችን ትሸምታለች። ነገር ግን ኢትዮጵያ በተጨማሪም በሚሊዮን የሚቆጠሩ የውስጥ ማፈናቀል ያላቸው ሰዎች (IDPs) ሀገር ናት።

የውስጥ ማፈናቀል በኢትዮጵያ ምክንያቶች

የውስጥ ማፈናቀል በኢትዮጵያ በሶስት ዋና ዋና ምክንያቶች ይከሰታል፡

• ክልላዊ ግጭቶች፡ በኦሮሚያ እና አማራ፣ በአፋር እና ሶማሌ ክልሎች መካከል ያሉ የመሬት እና የመንግሥት ልዩነቶች። በወለጋ ዞን ውስጥ በ2022 የተከሰተው ግጭት በርካታ ሰዎችን አፈናቅሏል።
• የተፈጥሮ አደጋዎች፡ በሶማሌ እና ኦሮሚያ ክልሎች ውስጥ ድርቅ፣ እንዲሁም በደቡባዊ ክልሎች፣ በኔሽንስ ብሔራዊ ክፍላገር (SNNPR) ውስጥ ጎርፍ።
• የራስን ነፃነት ጥያቄዎች፡ በትግራይ ክልል በትግራይ ሕዝባዊ ነፃነት ግንባር (TPLF) እና በፌዴራል መንግሥት መካከል ከ2020 እስከ 2022 የቆየው ግጭት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን አፈናቅሏል።

የኢትዮጵያ ስደተኞች አስተዳደር ስርዓት

ኢትዮጵያ ለስደተኞች አስተዳደር በየስደተኞች እና ግዴታ ምክንያት ሰዎች ጉዳይ ዋና ዳይሬክቶሬት (ARRA) በመባል የሚታወቅ የመንግሥት አካል አላት። ከዓለም አቀፍ ፍልሚያ ኮሚቴ (ICRC) እና የተባበሩት መንግሥታት የምግብ ፕሮግራም (WFP) ጋር በመተባበር ይሰራል። ዋና የስደተኞች ካምፖች የሚገኙት በሸገር (ለሶማሊያ ስደተኞች)፣ ጂጂጋ (ለኤርትራ ስደተኞች) እና በአሳይታ አካባቢ ናቸው።

ሱዳን፡ ከግጭት የተነሳ የሰው ማፈናቀል አደጋ

በሱዳን ውስጥ ያለው ግጭት በዓለም ላይ በፍጥነት እየተስፋፋ ያለውን የሰው ማፈናቀል አደጋ ፈጥሯል። በአፕሪል 2023 ከተጀመረው ግጭት ጀምሮ፣ ከ8 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ከቤታቸው ተፈናቅለዋል። ከነዚህም ውስጥ ከ1.5 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ወደ ባህር ዳርቻ ያሉ አገሮች እንደ ቻድ፣ ምዕራብ ሱዳን፣ ምስራቅ ሱዳን፣ ሊቢያ እና ግብጽ ሸምተዋል።

የሱዳን ግጭት ውስብስብ ተፈጥሮ

የሱዳን ግጭት በታሪክ የረጅም ጊዜ የፖለቲካ እና ኢኮኖሚያዊ አለመረጋጋት ውጤት ነው። ይህ ግጭት በኦመር አል በሸር የሚመራው የፈጣን ድጋፍ ኃይሎች (RSF) እና በአብደል ፋታህ አል ቡርሃን የሚመራው የሱዳን ጦር ኃይሎች መካከል ነው። የግጭቱ መነሻ ነጥብ በ2019 ከተፈናቀለው ሥርዓተ ባህላዊ መሪ ኦመር አል በሸር ጋር የሚደረገው የኃይል መጋራት እና የጦር ኃይሎች ማደስ ሂደት ነበር።

የሱዳን ስደተኞች የሚሸሸጉባቸው አገሮች

የሱዳን ስደተኞች በአብዛኛው ወደ ጎረቤት አገሮች ይሸሻሉ። ቻድ ከ1 ሚሊዮን በላይ ሱዳናውያንን በማሸምት ትልቁን ድርሻ ይይዛል፣ በዚያም በአውስትራ እና አድሬ ከተሞች አካባቢ እጅግ በጣም ትልቅ የሆነ የስደተኞች ካምፕ ተፈጥሯል። ደቡብ ሱዳን እንደገና ወደ ቤቱ የተመለሱ ሱዳናውያን እና አዲስ ስደተኞችን ትቀበላለች፣ በተለይም በሩንቲቭ እና ዩኒቲ ግዛቶች።

ዩክሬን፡ የአውሮፓ ትልቁ የሰው ማፈናቀል አደጋ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ

በሩሲያ ወረራ ምክንያት በ2022 የመጨረሻው ሳምንት የተነሳው የዩክሬን ግጭት ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ በአውሮፓ ውስጥ በፍጥነት እየተስፋፋ ያለውን የሰው ማፈናቀል አደጋ ፈጥሯል። በዩክሬን ውስጥ ከ10 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ከቤታቸው ተፈናቅለዋል፣ ከነዚህም ውስጥ ከ6 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ወደ ሌሎች አገሮች ሸምተዋል።

የዩክሬን ስደተኞች የሚሸሸጉባቸው አገሮች

የዩክሬን ስደተኞች በአብዛኛው ወደ አውሮፓ ህብረት አገሮች ይሸሻሉ። በፖላንድ ከ1 ሚሊዮን በላይ ዩክሬናውያን ተሸምተዋል፣ በዚያም በዋርሶው እና ክራኮው ከተሞች ተቀምጠዋል። ጀርመን እንዲሁም ከ1 ሚሊዮን በላይ ስደተኞችን ተቀብሏል፣ በተለይም በበርሊን እና ሃምቡርግ። ሌሎች ዋና ዋና የሚሸሸጉባቸው አገሮች ራሺያ (በተያዘው አካባቢ)፣ ሮማኒያ፣ ሞልዶቫ፣ ሃንጋሪ እና ስሎቫኪያ ናቸው።

የአውሮፓ ህብረት ምላሽ

የአውሮፓ ህብረት ለዩክሬናውያን ስደተኞች በ2001 የተፈረመውን የጊዚያ መጠበቂያ አዋጅ በመተግበር በታሪክ የማይታወቅ የሆነ ምላሽ ሰጠ። ይህ አዋጅ ለዩክሬናውያን በአውሮፓ ህብረት አገሮች ውስጥ ያለ አግባብ ምዝገባ እና የሥራ ፈቃድ የማግኘት መብት ሰጣቸው። ይህ ፖሊሲ የስደተኞችን ውህደት በከፍተኛ ሁኔታ አፋጥኗል።

የሰው ማፈናቀል በአካባቢው እና በማዕከላዊ አሜሪካ ምሳሌዎች

የሰው ማፈናቀል በአለም ሁሉ ላይ የሚከሰት ክስተት ነው። በማዕከላዊ አሜሪካ፣ ሰዎች ከሆንዱራስ፣ ጉዋቴማላ እና ኤል ሳልቫዶር ወደ አሜሪካ የሚሸሹት በግጭት፣ የደህንነት አለመረጋጋት እና የኢኮኖሚ እድሎች ምክንያት ነው። በምዕራብ አ