ማህበራዊ ሚዲያ በአፍሪካ ዴሞክራሲ እና ማህበረሰብ ላይ ያለው ተጽዕኖ፡ ሙሉ መግለጫ

መግቢያ፡ የዲጂታል ምድር ካርታ ላይ አፍሪካ

በ2005 ዓ.ም የአፍሪካ ህዝብ ወደ ኢንተርኔት መዳረሻ ከ1% በታች ሲሆን ዛሬ ግን ይህ ቁጥር ከ50% በላይ ሆኗል። ይህ ከፍተኛ መጨመር በማህበራዊ ሚዲያ መስኮች እንደ ፌስቡክ፣ ዎትስአፕ፣ ቲዊተር (ኤክስ)፣ ኢንስታግራም እና ቲክቶክ በኩል የሚገኘው ተሳትፎ አስደናቂ ነው። በኒጄሪያ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ኬንያ እና ግብጽ ያሉ አገሮች በየዓመቱ በሚደረጉ የዲጂታል ንግድ እና የፖለቲካ ውይይት ውስጥ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ። ይህ ጽሁፍ ይህን ዲጂታል ሽግግር በአፍሪካ ውስጥ ለዴሞክራሲ ሂደት፣ ለማህበራዊ አለመግባባት እና ለባህላዊ መዋቅሮች ያለውን የተወሳሰበ እና ብዙ ገጽታ ያለው ተጽዕኖ ይመረምራል።

የመጀመሪያዎቹ ቀንበሮች፡ ማህበራዊ ሚዲያ በአፍሪካ የፖለቲካ ንቅናቄ መሣሪያ

የአፍሪካ የመጀመሪያ የማህበራዊ ሚዲያ የፖለቲካ አጠቃቀም በ2009 ዓ.ም በሞሮኮ የጀመረው ፌብሩዋሪ 20 ንቅናቄ ነበር፣ በፌስቡክ የተቀናጀ ሰልፍ ለመሪው ንጉስ ሙሃመድ ስቲክስ ለሽልማት ማደራጀት ነበር። ነገር ግን ትልቁ ሰልፍ በ2010-2011 ዓ.ም በሰሜን አፍሪካ እና መካከለኛው ምስራቅ የተከሰተው የዐረብ ሰንበት ነበር። በተለይም በቱኒዚያ የተከሰተው አብዮት በፌስቡክ ገጽ ላይ ከተጀመረ በኋላ አገሪቱን ለወረረው አብዮት መንስኤ ሆኗል። በግብጽ፣ የወይል እልግናን እና አብደል ፋታህ አል-ሲሲ መንግሥት በተቃዋሚዎች ላይ የሚያደርገውን ጫና ለመቃወም የአፕሪል 6 ንቅናቄ የፌስቡክ ገጽ ቁልፍ ሚና ተጫውቷል።

ከደቡብ ላይ ወደ ሰሃራ በታች፡ የፕላትፎርሞች ስርጭት

የማህበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ በአፍሪካ ውስጥ በአካባቢ ቋንቋ ይዘት መገኘት ከጀመረ በኋላ በፍጥነት አድጓል። በኬንያ፣ Ushahidi የተሰኘው ክፍት ምንጭ ሶፍትዌር በ2007 ዓ.ም ከተመረጡት በኋላ የውጭ ኃይሎችን ለመከታተል ተጠቅሟል። በኒጄሪያ፣ 2015 ዓ.ም የተካሄደውን የፕሬዝዳንት ምርጫ በሚመለከት የተቃዋሚው ሙሀማዱ ቡሃሪ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ያተኮረው ዘመቻ እጅግ ውጤታማ ሆኖ ለማሸነፍ ረድቶታል። በኢትዮጵያ፣ በ2018 ዓ.ም የአቢይ አህመድ መምጣት ከተከተለ በኋላ የፌስቡክ ተጠቃሚዎች ቁጥር እጅግ በጣም ጨምሯል፣ ይህም የፖለቲካ ውይይት ለአዲስ ወገኖች ክፍት ሆኖታል።

የዴሞክራሲን ሂደት ማጎልበት፡ ግልጽነት፣ ተሳትፎ እና አለመግባባት

ማህበራዊ ሚዲያ በአፍሪካ የዴሞክራሲ ሂደት ላይ ሁለት ጎን ያለው ሰይፍ ነው። አንደኛ፣ የህዝብ ተሳትፎን በማስፋፋት እና የመንግሥት ተግባራትን በመከታተል ረገድ አዎንታዊ ሚና ተጫውቷል። ለምሳሌ፣ በማላዊ፣ በ2019 ዓ.ም የተካሄደውን የፕሬዝዳንት ምርጫ በቲዊተር ላይ በቀጥታ ማስተቋቋም የምርጫ ግልጽነትን ለመጨመር አስተዋጽኦ አድርጓል። በጋና፣ የጋና የምርጫ ኮሚሽን በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የምርጫ ውጤቶችን በቀጥታ ማስተላለፍ ጀምሯል።

የመረጃ ግብረገብ እና የሃሰት ዜና ተጽዕኖ

በሌላ በኩል፣ የማህበራዊ ሚዲያ ፈጣን ተሰራጭቶ ያለ ማረጋገጫ መረጃ ለመስፋፋት አስተዋጽኦ አድርጓል። በኢትዮጵያ፣ በ2018 ዓ.ም በሻሸመኔ እና ጎንደር ከተሞች መካከል የተነሳው የማህበራዊ ሚዲያ የተነሳ ግጭት አስከፊ ውጤት አስከትሏል። በኬንያ፣ በ2017 ዓ.ም የፕሬዝዳንት ምርጫ በኋላ የሃሰት መረጃ ማሰራጨት በናይሮቢ እና ኪስሙ አካባቢዎች ውስጥ የተደረጉ የጭፍጨፋ ድርጊቶች አስከትሏል። በኒጄሪያ፣ የቢያፍራ ነፃነት ንቅናቄ እና የቦኮ ሃራም ግጭት በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የሚሰራጩ የጥላቻ ንግግሮች እና የሃሰት ዜናዎች ተጠቂ ናቸው።

የአፍሪካ ማህበረሰቦች እና ባህላዊ አሰራሮች ላይ ያለው ተጽዕኖ

ማህበራዊ ሚዲያ በአፍሪካ ውስጥ የቤተሰብ፣ የወጣቶች ባህል እና የማህበራዊ ግንኙነቶች ተፈጥሮን በመለወጥ ላይ ነው። በብዙ አገሮች ውስጥ የወገን መሪዎች እና ባለሥልጣናት በተለዋዋጭ መልኩ የሚያደርጉትን ውይይት በቀጥታ ለህዝብ ማድረስ ይችላሉ። ይህም ባህላዊውን የመረጃ ሰንሰለት እና የማንኛቸውም ወሬ ማሰራጨት የሚያደርጉትን ሚዲያ በመቅዳት ላይ ነው።

የወጣቶች ኃይል እና የፆታ ሚና ውይይት

አፍሪካ በዓለም ላይ ከፍተኛ የወጣት ህዝብ ያላት አህጉር ናት። ማህበራዊ ሚዲያ ለእነዚህ ወጣቶች ድምጽ የሚሰጥ መድረክ ሆኗል። በምሳሌም፣ በደቡብ አፍሪካ የ#FeesMustFall ንቅናቄ በ2015-2016 ዓ.ም በቲዊተር ላይ ተደራጅቶ የትምህርት ክፍያ ጉድለትን በተሻለ ሁኔታ ለማሰማት ቻለ። በኬንያ፣ የ#MyDressMyChoice ንቅናቄ የሴቶችን መብት በመከላከል ረገድ ትልቅ ሚና ተጫውቷል። በኒጄሪያ፣ የ#EndSARS ንቅናቄ በ2020 ዓ.ም በፖሊስ ግፍ ላይ ተቃውሞ ለመግለጽ በኢንስታግራም እና ቲዊተር ላይ ተደራጅቶ አስደናቂ የህዝብ ተሳትፎ አሳይቷል።

የኢኮኖሚ እድሎች እና የዲጂታል ክፍፍል

ማህበራዊ ሚዲያ በአፍሪካ ውስጥ አዳዲስ የኢኮኖሚ እድሎችን ፈጥሯል። በኬንያ፣ የኤም-ፔሳ እና የሲምባ ሚዲያ አገልግሎት በፌስቡክ ላይ ተዋህዶ ለመንግሥታዊ ክፍያዎች እና ለንግድ ቀላል አድርጓል። በኒጄሪያ፣ እንደ ኦኮንኮምቭልዝ ያሉ የማህበራዊ ሚዲያ ንግድ ሰዎች ለምርቶቻቸው ገበያ ፈጥረዋል። በሴኔጋል፣ የቱዲያቭ የተሰኘ የመስመር ላይ የትምህርት መድረክ በፌስቡክ ላይ በመመስረት በሺዎች የሚቆጠሩ ተማሪዎችን ይደርሳል።

የዲጂታል ክፍፍል እውነታ

ሆኖም ግን፣ ይህ የኢኮኖሚ እድል ለሁሉም እኩል አይደለም። የዲጂታል ክፍፍል አሁንም ትልቅ ችግር ነው። በገጠር አካባቢዎች፣ በሴቶች መካከል እና በድህነት ውስጥ በሚኖሩ ህዝቦች መካከል የኢንተርኔት መዳረሻ ከፍተኛ ልዩነት አለ። ይህም የማህበራዊ ሚዲያ አወንታዊ ተጽዕኖዎች ለአንዳንዶች ብቻ እንደሚገኙ ያሳያል።

የመንግሥታት ምላሽ፡ ደንብ ማውጣት፣ ቁጥጥር እና የድህረ ገጽ ነፃነት

አፍሪካዊ መንግሥታት ማህበራዊ ሚዲያን በተለያዩ መንገዶች ይቆጣጠራሉ። አንዳንድ አገሮች እንደ ሞሪሸስ፣ ጋና እና ኬንያ የድህረ ገጽ ነፃነትን በሕግ የሚያስከብሩ ሲሆን፣ ሌሎች ግን ጥብቅ ቁጥጥር ያደርጋሉ። በምሳሌም፡

• በሩዋንዳ፣ የፖል ካገሜ መንግሥት የማህበራዊ ሚዲያን ለመቆጣጠር ጥብቅ ሕጎችን አውጥቷል።
• በኢትዮጵያ፣ በ2021 ዓ.ም የወጣው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚዲያ ሕግ የማህበራዊ ሚዲያ ይዘትን የሚቆጣጠር አንቀጾችን ይዟል።
• በኦጋዴን ጦርነት ወቅት፣ በኢትዮጵያ የቴሌኮሙኒኬሽን አገልግሎት በኢቲ እና ኢቴል ላይ የተደረገው ቁጥጥር በዩናይትድ ኔሽንስ የሰብዓዊ መብት ባለስልጣን ተቃውሞ አጋጥሞታል።
• በታንዛኒያ፣ የየመስመር ላይ ይዘት ህግ ብሎገሮችን እና የማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚዎችን ለመመዝገብ ያስገድዳል።

የአፍሪካ ማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚዎች የሚጠቀሙባቸው ዋና መድረኮች እና ባህሪያቸው

የአፍሪካ ማህበራዊ ሚዲያ ተጠቃሚዎች በአካባቢያዊ ፍላጎቶች እና በቴክኖሎጂ መዳረሻ ላይ በመመስረት የተለያዩ መድረኮችን ይጠቀማሉ። የዎትስአፕ ቡድኖች ለማህበረሰብ ውይይት እና የንግድ እንቅስቃሴ በጣም ተወዳጅ ናቸው።