መግቢያ፡ የምድር ሳምባ በመቀነስ ላይ
የዱር ዛፍ መጥፋት የዘመናችን ትልቁ እና በፍጥነት እየተፋጠነ የሚመጣ የአካባቢ ቀውስ ነው። ከ1990 እስከ 2020 ዓ.ም ድረስ ዓለም ከ 420 ሚሊዮን ሄክታር በላይ የዱር ዛፍ አካባቢ አጥታለች፣ ይህም የሊቢያ ሀገር ስፋት ያህል ነው። በየዓመቱ ከ 10 ሚሊዮን ሄክታር የሚያህል የዱር ዛፍ አካባቢ ይጠፋል፣ ይህም በደቡብ አሜሪካ በ አማዞን የዱር ዛፍ አካባቢ ውስጥ በተለይ የሚታይ ነው። ይህ ጉዳይ የአየር ንብረት ለውጥን የሚያፋጥን ብቻ ሳይሆን የሕይወት ተለዋዋጭነት እንዲሁም የተለያዩ ባህሎችን እና ማኅበረሰቦችን የሚያስከትል የኑሮ መንገድ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። ይህ ጽሑፍ የዱር ዛፍ መጥፋትን የሚያስከትሉትን ዋና ዋና ምክንያቶች፣ የዓለም አቀፍ መጠኖቹ፣ ቀጣይ ተጽእኖዎቹ እና ከተለያዩ የዓለም ባህሎች አንፃር ያለውን ትርጉም ይመለከታል።
የዱር ዛፍ መጥፋት ዋና ዋና ምክንያቶች
የዱር ዛፍ መጥፋት በአንድ ቀላል ምክንያት ሳይሆን በተደራረበ የሰው ልጅ እንቅስቃሴዎች እና ኢኮኖሚያዊ ግፊቶች ይከሰታል።
1. የስርዓተ አልማ ለም ማሳደግ (Agriculture)
ይህ ከሁሉም በላይ ዋናው ምክንያት ሲሆን ከ 80% በላይ የሚሆነው የዱር ዛፍ መጥፋት በዚህ ምክንያት ነው። በ ብራዚል፣ ኢንዶኔዢያ እና ማላይዢያ ውስጥ ያሉ የዱር ዛፍ አካባቢዎች በብዛት ለሰብል ምርት እና እንስሳት መኖ ለማሳደግ ይጠፋሉ። ለምሳሌ፣ የአለም ስዊድን አቅርቦት ከ 80% በላይ ከ አማዞን እና ሴራዶ ክልሎች የሚመጣ ሲሆን ይህም በደንበኛ አገሮች እንደ ቻይና፣ አውሮፓ ህብረት እና አሜሪካ ያለው ፍላጎት የሚነዳ ነው። በ አፍሪካ ደግሞ በ ኮት ዲቯር እና ጋና ውስጥ ያለው የካካዎ ምርት፣ በ ናይጄሪያ እና ካሜሩን ውስጥ ያለው የዘይት ፍሬ ምርት ዋና ምክንያቶች ናቸው።
2. የእንጨት መግዛት (Logging)
የሚዋጉ እንጨቶች ለግንባታ፣ ወለል ለማስቀመጥ እና ወረቀት ለማዘጋጀት ይጠፋሉ። የ ሩሲያ ሳይቤሪያ የዱር ዛፍ አካባቢ፣ ካናዳ ውስጥ ያለው ብረርል የዱር ዛፍ አካባቢ እና ደቡብ ምስራቅ እስያ አካባቢዎች በዚህ ምክንያት ከፍተኛ ጉዳት ይደርሳቸዋል። የ ማህሌዢያ የ ሳባህ ክልል የብራይንዳል እንጨት ለገበያ የሚቆርጥበት ቦታ በመሆኑ ታዋቂ ነው።
3. የማዕድን ማውጣት እና የነዳጅ ፍለጋ
የ ኦይል፣ ጋዝ እና የተለያዩ ማዕድናት ፍለጋ እና ማውጣት የዱር ዛፍ አካባቢን በቀጥታ ያጠፋሉ። በ ኢኳዶር ውስጥ ያለው ያሱኒ ብሔራዊ ፓርክ ለነዳጅ ፍለጋ ተጋላጭ ነው። በ ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ውስጥ ያለው ካታንጋ ክልል ለ ኮባልት እና ኩፐር ማውጫ በመሆን የዱር ዛፍ አካባቢው እየተጎዳ ይገኛል።
4. የህዝብ ቁጥር ጭማሪ እና መስፋፋት
የህዝብ ቁጥር ጭማሪ አዲስ ለማህበራዊ እና ኢንፍራስትራክቸር ፕሮጀክቶች መሬትን ይጠይቃል። የ ኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ መስፋፋት፣ በ ኢንዶኔዢያ ውስጥ የ ጃካርታ አዲስ ዋና ከተማ ኑሳንታራ ግንባታ እና በ ታንዛኒያ ውስጥ ያለው የ ሰርንጌቲ መሬት ማሻገር ምሳሌዎች ናቸው።
የዓለም አቀፍ የዱር ዛፍ መጥፋት መጠን፡ የትኛው ክልል ምን ያህል ያጣል?
የዱር ዛፍ መጥፋት መጠን በክልል እና በሀገር የተለያየ ነው። የ FAO (የምግብ እና የሥርዓተ አልማ ድርጅት) እና ዓለም አቀፍ የዱር ዛፍ አካባቢ መርማሪ (Global Forest Watch) የሚያቀርቡት መረጃ አስፈላጊ ልዩነቶችን ያሳያል።
| ክልል | ዓመታዊ የዱር ዛፍ መጥፋት (ሄክታር) (2010-2020 አማካኝ) | ዋና የሚያጠፉ ምክንያቶች | የተጠቁ ሀገራት/አካባቢዎች |
|---|---|---|---|
| ደቡብ አሜሪካ | ~2.6 ሚሊዮን | ለስርዓተ አልማ መሬት፣ እንስሳት መኖ | ብራዚል፣ ቦሊቪያ፣ ፓራጓይ |
| አፍሪካ | ~3.9 ሚሊዮን | የግብርና መስፋፋት፣ የእንጨት ጥሩጥር | ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ፣ ሞዛምቢክ፣ ኢትዮጵያ |
| ደቡብ ምስራቅ እስያ | ~2.4 ሚሊዮን | የዘይት ፍሬ ምርት፣ የእንጨት ጥሩጥር፣ የሃይድሮኤሌክትሪክ ግድቦች | ኢንዶኔዢያ፣ ማላይዢያ፣ ፓፑዋ ኒው ጊኒ |
| ስሜን አሜሪካ እና ሩሲያ | ~0.5 ሚሊዮን | የእንጨት ጥሩጥር፣ የነዳጅ እሳት | ሩሲያ (ሳይቤሪያ)፣ ካናዳ፣ አላስካ (USA) |
| ኦሺያኒያ | ~0.2 ሚሊዮን | ለስርዓተ አልማ መሬት፣ የማዕድን ማውጣት | አውስትራሊያ፣ ኒው ዚላንድ |
የአየር ንብረት ለውጥ ላይ ያለው ቀጥተኛ ተጽእኖ
የዱር ዛፍ አካባቢዎች የካርቦን ሰፊ መጋዘን በመሆናቸው መጥፋታቸው የአየር ንብረት ለውጥን በቀጥታ ያፋጥናል። የዱር ዛፍ መጥፋት ከዓለም አቀፍ የማሞቂያ እግር አበሳ ከ 10-15% ድረስ ያህል ይሰጣል፣ ይህም ከአጠቃላይ የመኪና እና የአውሮፕላን ማምረቻ ኢንዱስትሪ የሚመነጨውን ያህል ነው። የ አማዞን የዱር ዛፍ አካባቢ ብቻ በዓመት ከ 1.5 ቢሊዮን አውሮፕላን ጉዞ የሚመነጨውን ያህል ካርቦን ዳይኦክሳይድ ይመልሳል። በተጨማሪም የዱር ዛፍ መጥፋት የአካባቢውን የአየር ንብረት ንድፍ ይቀይራል፣ ዝናብ መጠን ይቀንሳል እና የሙቀት መጠን ይጨምራል፣ እንደ ሳህራ ምድረ በዳ መስፋፋት ያሉ ሂደቶችን ያፋጥናል።
የሕይወት ተለዋዋጭነት ላይ ያለው ተጽእኖ
የዱር ዛፍ አካባቢዎች ከዓለም የእንስሳት እና የተክል ዝርያዎች ከ 80% በላይ የሚኖሩባቸው መኖሪያ ናቸው። መጥፋታቸው የሚያሳስበውን የሕይወት ተለዋዋጭነት መጥፋት ያስከትላል። በ ማዳጋስካር ውስጥ ያለው ሌምር እንደ ምሳሌ ይወሰዳል፤ ከ 100 ዓመት በፊት የደሴቱ የዱር ዛፍ አካባቢ ከ 90% ያነሰ ሆኖ ቀርቷል። በ ቦርኔዮ ደሴት ላይ የሚገኘው ኦራንጉታን እና በ አማዞን ውስጥ የሚገኘው ጃጋውር መኖሪያቸውን ስለሚያጡ አደጋ ላይ የወደቁ ናቸው። የ ሞንጋባይ ዛፍ በ ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚገኝ የውሃ ማጠራቀሚያ ሲሆን በዱር ዛፍ መጥፋት አደጋ ላይ ይገኛል።
የባህል እና የማኅበራዊ አንፃራዊ እይታ
የዱር ዛፍ መጥፋት ተጽእኖው በባህላዊ እና ማኅበራዊ አካሄድ ይለያያል። ለአንዳንድ ማኅበረሰቦች የዱር ዛፍ አካባቢ መኖሪያ ብቻ ሳይሆን የመንፈሳዊነት፣ ታሪክ እና ማንነት ምንጭ ነው።
የዱር ልጆች ማኅበረሰቦች
በ አማዞን ውስጥ የሚኖሩ ማህበረሰቦች እንደ ያኖማሚ፣ አዋ እና ካያፖ የዱር ዛፍ አካባቢውን ለምግብ፣ መድሀኒት እና መኖሪያ ይጠቀማሉ። የዱር ዛፍ መጥፋት የኑሮ መንገዳቸውን ያፈርሳል እና ከውጭ ዓለም ጋር ያላቸውን ንቁ ግንኙነት ያስገድዳል። በ ኮንጎ ወንዝ ሸለቆ ውስጥ የሚኖሩት ምባቲ ፒግሚዎች በተመሳሳይ ለሺህ ዓመታት በዱር ዛፍ አካባቢ ላይ በመተማመን የኖሩ ሲሆን አሁን በዱር ዛፍ መጥፋት እና የማዕድን ማውጣት አደጋ ላይ ይገኛሉ።
የጥንታዊ እምነት ስርዓቶች
በብዙ ባህሎች ውስጥ ዛፎች እና የዱር ዛፍ አካባቢዎች መንፈሳዊ ትርጉም አላቸው። በ ሂንዱይዝም ውስጥ ፔፕል ዛፍ (አሽዋታ) እንደ ቅዱስ ዛፍ ይቆጠራል። በ ጃፓን ውስጥ ሺንቶ እምነት በተለይ በ ኪዮቶ አካባቢ ያሉ የዱር ዛፍ አካባቢዎችን እንደ መንፈሳዊ መኖሪያ ያየዋል። በ ኢትዮጵያ ውስጥ የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በቤተክርስቲያን አካባቢ የዱር ዛፍ አካባቢዎችን (ደብር) ለመጠበቅ ታሪካዊ ሚና ተጫውቷል፣ እንደ ደብረ ሊባኖስ ያሉ ቦታዎች ምሳሌ ናቸው።
የከተማ አካባቢ አንፃራዊ እይታ
በከተማ አካባቢ የሚኖሩ ሰዎች የዱር ዛፍ መጥፋትን በተለየ መንገድ ያዩታል። ለአንዳንዶቹ የዱር ዛፍ ምርቶች (እንደ አቮካዶ፣ ካፌ) ወይም የእንጨት ምርቶች የኢኮኖሚ ጥቅም ያሳያሉ። ሌሎች ግን ለአየር ንብረት መረጋጋት እና ለአካባቢ ውበት ያለውን ጠቀሜታ ያዩታል። የ ሲንጋፖር መንግሥት በ ጋርደንስ ባይ ዘ ቤይ እና በሌሎች ቦታዎች ላይ የከተማ የዱር ዛፍ አካባቢን የመትከል ፕሮግራም በመቅረጽ የዱር ዛፍ አካባቢን ከኢኮኖሚ እድገት
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.