የዱር ዛፍ መቁረጥ: ምክንያቶች፣ የዓለም አቀፍ መዘዞች እና ከቀድሞ እና አሁን ጋር ያለው ማነፃፀር

መግቢያ: የምድር ሽፋን መቀነስ

የዱር ዛፍ መቁረጥ ወይም ዴፎሬስቴሽን በምድር ላይ ካሉት በጣም አስፈላጊ እና አሳሳቢ የአካባቢ ለውጦች አንዱ ነው። ይህ ሂደት የሚጠቀሰው ሰዎች በተለያዩ ምክንያቶች የዱር ዛፎችን ለማጥፋት ወይም ለማጥፋት ሲሉ ነው። በታሪክ ውስጥ የሰው ልጅ ለማምረት፣ ለመስራት እና ለመኖር ዛፍ ይቆርጣል። ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ የዚህ ሂደት ፍጥነት እና መጠን ወደ አለም አቀፍ ቀውስ ደርሷል። ከየሮማ ኢምፓየር ዘመን አንስቶ እስከ ዘመናዊው የአማዞን ራይንፎረስት ማጥፋት ድረስ፣ የዱር ዛፍ መቁረጥ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ ጋር ያለውን ውስብስብ ግንኙነት እና ብዙውን ጊዜ የመጨነቅ ግንኙነት ያሳያል።

የዱር ዛፍ መቁረጥ ታሪካዊ እይታ

የዱር ዛፍ መቁረጥ አዲስ አለመሆኑን መረዳት አስፈላጊ ነው። ብዙ ታሪካዊ ሥልጣኔዎች የእርሻ ምድርን ለማስፋፋት እና ለግንባታ እንጨት ለማግኘት ደን አጥፍተዋል።

ጥንታዊ ምሳሌዎች

በሜሶፖታሚያ የሱመር ሥልጣኔ በአሁኑ ኢራቅ አካባቢ የነበረውን የየፍራት እና ታግሮስ ወንዞች ሸለቆ በሙሉ አበቃቀሰ። ይህ የእርሻ ስርዓት መበላሸት ከመጨረሻው ጋር ተያይዞ ነበር። በጥንት ግሪክ፣ ለመርከብ ግንባታ፣ ለግንባታ እና ለእንጨት አገልግሎት በሰፊው የዛፍ መቁረጥ የተነሳ ብዙ አካባቢዎች እንደ አቲካ አሸዋማ ሆኑ። በተመሳሳይ፣ የሮማ ኢምፓየር የሚዲተራኒያን ዙሪያ ለግንባታ፣ ለማሞቅ እና ለሰራዊቱ መርከቦች ዛፍ በግዙፍ መጠን ቆርጣለች።

ዘመናዊ የመጀመሪያ ጊዜ እና ኢንዱስትሪያዊ አብዮት

ከ18ኛው ክፍለ ዘመን በኋላ፣ ኢንዱስትሪያዊ አብዮት የዱር ዛፍ መቁረጥን በአዲስ ደረጃ ላይ አስገባ። አገሮች እንደ ብሪቲሽ አይልስ እና አሜሪካ ያሉ አገሮች የኢንዱስትሪ ማሽኖቻቸውን ለማምረት እና ለማስኬድ እንጨት እና ነዳጅ እንደ ከሰል ያስፈልጋቸዋል። በአሜሪካ ውስጥ፣ ከ19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ የምዕራብ እንግዶች በግምት 2 ቢሊዮን ኤከር የሚሆነውን የአገሪቱን የምስራቅ ደን አብዛኛውን አጥፍተዋል።

የዱር ዛፍ መቁረጥ ዋና ዋና ምክንያቶች

የዛሬ የዱር ዛፍ መቁረጥ ምክንያቶች ውስብስብ እና እርስ በርስ የተያያዙ ናቸው። ከታሪካዊ ምክንያቶች ጋር ተመሳሳይነት ቢኖራቸውም፣ ዘመናዊ ኃይሎች ልኬቱን እና ፍጥነቱን አሳድገዋል።

1. የግብርና ማስፋፋት (አግሮቢዝነስ)

ይህ በጣም ትልቁ ምክንያት ነው። ለበቆሎ፣ ለሶያ እና በተለይም ለዘይት ፍሬ (Palm Oil) እርሻ የሚውሉ መሬቶችን ለማሰፋፋት ደኖች ይጠፋሉ። ኢንዶኔዢያ እና ማሌዢያ የዓለም ከ80% በላይ የሆነውን ዘይት ፍሬ ያመርታሉ፣ ይህም በሱማትራ እና ቦርኔዮ ደሴቶች ላይ በሰፊው የዱር ዛፍ መቁረጥ አስከትሏል። በብራዚል፣ የአማዞን ራይንፎረስት በተለይም ለየበሬ ሥጋ እርባታ እና ለሶያ እርሻ በግዙፍ መጠን ይጠፋል።

2. የእንጨት ምርት

የንግድ ዓይነት እንጨት ማግኘት አሁንም ትልቅ ምክንያት ነው። ይህ ከተደረገው የማህበራዊ እንጨት ማግኘት እስከ ለፓምፕር እና ወረቀት ኢንዱስትሪ የሚውለው የፋይበር እንጨት ማግኘት ድረስ ይዘረጋል። በማዕከላዊ አፍሪካ እና በደቡብ ምስራቅ እስያ ያሉ ደኖች በዚህ ምክንያት በከፍተኛ ሁኔታ ለማጥፋት ይጋለጣሉ።

3. የማምረቻ እንጨት ማግኘት እና የነዳጅ እንጨት

በብዙ እድገት ያላቸው አገሮች በተለይም በአፍሪቃ፣ ከ80% በላይ የሚሆኑት ሰዎች ለማብሰል እና ለማሞቅ እንጨት፣ ከሰል ወይም የእንጨት ከሰል ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ በኢትዮጵያ ውስጥ በየኢትዮጵያ ከፍተኛ ምድር ላይ እንደ የደቡብ ጎንደር አካባቢ ያሉ ቦታዎችን በከፍተኛ ሁኔታ ተጎድቷል።

4. የግዛት ልማት እና መስፋፋት

መንገዶች፣ የባቡር መስመሮች፣ የውሃ ግድቦች እና ከተሞች መስፋፋት ደኖችን የሚበላሹ ናቸው። ለምሳሌ፣ የአማዞን ሀይዌይ (BR-163) የሚባለው መንገድ በብራዚል ውስጥ ወደ ደን በርቀት ያሉ አካባቢዎች መዳረሻን ሲከፍት በኩል የዱር ዛፍ መቁረጥን አስተዋውቋል።

5. የማዕድን ማውጣት

የወርቅ፣ የነሐስ፣ የብረት አለት እና ብረታ ብረቶች ማውጣት ደኖችን ያጠፋል። በአማዞን ውስጥ ያለው የወርቅ ማውጣት በሜርኩሪ (ማርኩሪ) መበከል የተጨማሪ ችግር ያስከትላል። በኢንዶኔዢያ ደግሞ የኮላ እና የነሐስ ማውጣት ትልቅ ምክንያት ነው።

የዓለም አቀፍ የዱር ዛፍ መቁረጥ መጠን: አሁን እና ከዚያ በፊት

የዱር ዛፍ መቁረጥ መጠን በመቶ ዓመታት ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል። የዘመናዊ የመረጃ ስብስቦች እና የሳተላይት ምልከታዎች እንደ NASA እና FAO (የምግብ እና ግብርና ድርጅት) ትክክለኛ ምስል ይሰጣሉ።

በአጠቃላይ፣ ከ1990 እስከ 2020 ዓ.ም. ድረስ ዓለም ከ 420 ሚሊዮን ሄክታር በላይ የደን ምድር አጥታለች፣ ይህም የሊቢያ መጠን ያህል ነው። በዓመት በአማካይ 10 ሚሊዮን ሄክታር (ከ100,000 ኪ.ሜ² በላይ) የዱር ዛፍ መቁረጥ ይከሰታል። በዚህ መጠን ውስጥ በአሁኑ ጊዜ የሚከሰተው በደቡብ አሜሪካ እና ደቡብ ምስራቅ እስያ ነው።

የዱር ዛፍ መቁረጥ የዓለም አቀፍ መዘዞች

የዱር ዛፍ መቁረጥ መዘዞች በአካባቢው ብቻ ሳይሆን በመላው ዓለም ላይ ይረጩማል።

1. የአየር ንብረት ለውጥ

ደኖች እንደ ካርቦን ሳንክ ይሠራሉ፤ ካርቦን ዳይኦክሳይድ (CO₂) ይወስዳሉ እና ኦክስጅን ይለቃሉ። ደን ሲጠፋ የተከማቸው ካርቦን ወደ ከባቢ አየር ይለቀቃል። የዱር ዛፍ መቁረጥ ከየነዳጅ ካርቦን ማምረቻ በኋላ ለአየር ንብረት ለውጥ ሁለተኛው ትልቁ ምክንያት ነው። በዓመት ከ1.5 ቢሊዮን ቶን በላይ CO₂ የዱር ዛፍ መቁረጥ ያስከትላል።

2. የባዮሎጂካል ብዝሀነት መጥፋት

የምድር ላይ ከግማሽ በላይ የሚሆኑት የእንስሳት እና የተክሎች ዝርያዎች በደኖች ውስጥ ይገኛሉ። የአማዞን ብቸኛ በዓመት ከ10,000 አዳዲስ ዝርያዎች ሊያጠፋ ይችላል። ይህ መጥፋት እንደ ኦራንጉታን (በቦርኔዮ እና ሱማትራ)፣ ጃጋን አንበሣ (በምስራቅ እስያ) እና ብዙ የተክል ዝርያዎች ያሉ ልዩ ልዩ እንስሳትን ያሳስባል።

3. የአፈር ጥፋት እና ማረግ

የደን ዛፎች ሥሮች አፈርን ይያዙታል እና የአፈር ማረግን ይከላከላሉ። ዛፍ ሲጠፋ አፈር በንፋስ እና በዝናብ ተቀዳዳሪ ይሆናል። ይህ በ ያሉ አካባቢዎች የተለመደ ችግር ነው። በተጨማሪም የአፈር ማረግ የውሃ ጥራትን ያበላሻል እና የውሃ ማጠራቀሚያዎችን ይሞላል።

4. የውሃ አቀፋዊ አሰራር ማበላሸት

ደኖች እንደ ስፖንጅ ይሠራሉ፤ ዝናብን ይወስዳሉ፣ ውሃን ያከማቻሉ እና ቀስ በቀስ ወደ ውሃ ምንጮች ያለቅሳሉ። ደን ሲጠፋ የዝናብ ንድፍ ይቀየራል፣ የውሃ ፍሰት ያልተጠበቀ ይሆናል (ድንገተኛ የጎርፍ እና የድርቅ ጊዜ) እና የወንዞች ፍሰት ይቀንሳል። ይህ ለሚሊዮኖች ሰዎች የጽዳት ውሃ እጦት ያስከትላል።

5. የአካባቢ ሕዝቦች መፈናቀል

የደን ላይ የሚመሰረቱ ሕዝቦች እንደ የአማዞን ብ