የአፍሪካ የጤና አገልግሎት ስርዓቶች ውይይት፡ ምን ማለት ነው ከሌሎች አገሮች የተለየው?

መግቢያ፡ የአፍሪካ የጤና ስርዓቶች ውስብስብ ምስል

የአፍሪካ ክፍለ ምድር የጤና አገልግሎት ስርዓቶች የሚገልጹት ታላቅ ውስብስብነት፣ ታሪካዊ ተጽዕኖዎች እና አስፈላጊ የፈጠራ እድሎች በሚገኝበት ሁኔታ ነው። ከቻድ እስከ ደቡብ አፍሪካ፣ ከሞሮኮ እስከ ሞዛምቢክ ድረስ፣ እያንዳንዱ ስርዓት የራሱን ልዩ ተግዳሮቶች እና ሞዴሎች ይዟል። ይህ ጽሁፍ በአፍሪካ የሚገኙ የጤና ስርዓቶችን ከሌሎች አገሮች ጋር በማነፃፀር ዋና ዋና ባህሪያቸውን፣ ተግዳሮቶቻቸውን እና ስኬቶቻቸውን ይዞራል። በአጠቃላይ የአፍሪካ ሀገራት የጤና ስርዓቶቻቸውን በሚያስተዳድሩበት ጊዜ የአለም አቀፍ ሞዴሎችን እንደ ቤተሰብ ህክምና (Bismarck)፣ ብሔራዊ ጤና አገልግሎት (Beveridge) እና ነፃ ገበያ (Out-of-Pocket) በመቀላቀል እና በማስተካከል ይጠቀማሉ።

ታሪካዊ መሠረት እና ቅርጸ-ባህሪያዊ ተጽዕኖዎች

የአሁኑ የጤና ስርዓቶች ቅርጽ በከፍተኛ ደረጃ በካርታ ክፍፍል፣ ቅኝ ግዛት እና የገንዘብ ተቋማት ፖሊሲዎች ተጽዕኖ አሳርፎባቸዋል። የቤርሊን ኮንፈረንስ (1884-1885) አፍሪካን በሚገባ ካልተረዳ ወሰን መሠረት ከፋፍሎ በኋላ፣ ቅኝ ገዢዎች የጤና አገልግሎትን በዋነኛነት ለአስተዳደር ሠራተኞቻቸው እና ለከተማ ኗሪዎች በመቅረጽ አበርክተው ነበር። ይህም ከገጠር ቦታዎች ጋር ትልቅ እኩልነት ያልተፈጠረበት የጤና አገልግሎት መዋቅር አስቀረ። ነጻነት ከተገኘ በኋላ አዲስ አዲስ ሀገራት እንደ ንዋይ ኩማ በጋና እና ጄሉሚ አዶሴ በኒጄሪያ ያሉ መሪዎች የየብሔራዊ ጤና ኢንሹራንስ ስርዓት (NHIS) ወይም የጤና አገልግሎት ኮሚሽን ያሉ ስርዓቶችን ለመመስረት ሞክረዋል። የዓለም ባንክ እና ዓለም አቀፍ የምንዛሬ ገንዘብ ባለስልጣን (IMF) የአዋቂው አሰራር (Structural Adjustment Programs) በ1980ዎቹ እና 1990ዎቹ ለብዙ ሀገራት የግል ወጪ መጨመርን አስገድዷል።

የቅኝ ግዛት ርክሰት

የአፍሪካ ተፅዕኖ የተረፈባቸው ሀገራት እንደ ሩዋንዳ፣ ቡሩንዲ እና ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የጤና ስርዓታቸውን ከመሠረት ለመገንባት ተገድደዋል። በአንፃሩ፣ እንደ ሞሮኮ እና ቱኒዚያ ያሉ ሀገራት የቀድሞዋ ፈረንሳይ የኮሎኒያል ስርዓት ተጽዕኖ አሳርፎ የተሻለ የመሠረተ ልማት ያላቸው ሲሆን፣ እንደ ኬንያ እና ታንዛኒያ ያሉት ደግሞ የብሪቲሽ ሞዴል ተጽዕኖ ይታያል።

የገንዘብ ምንጮች እና የክፍያ ሞዴሎች

የአፍሪካ የጤና ስርዓቶች በጣም የተለያዩ የገንዘብ ምንጮች ላይ የተመሰረቱ ናቸው። አብዛኛዎቹ ሀገራት የተቀላቀለ ሞዴል ይጠቀማሉ።

1. የመንግሥት የግዴታ ኢንሹራንስ ስርዓቶች

እንደ ጋና (የብሔራዊ ጤና ኢንሹራንስ ስርዓት)፣ ሩዋንዳ (የማህበረሰብ ደረጃ ጤና ኢንሹራንስ – Mutuelles de Santé)፣ እና ደቡብ አፍሪካ (የብሔራዊ ጤና ኢንሹራንስ – NHI ለመተግበር በሂደት ላይ) ያሉ ሀገራት ለህዝባቸው ሰፊ የጤና ኢንሹራንስ ሽፋን ለመስጠት ይሞክራሉ። የሩዋንዳ ሞዴል በተለይም በአለም አቀፍ ደረጃ እንደ ስኬታማ ተደርጎ ይጠቀሳል፣ ከ96% በላይ የሆነ የሽፋን መጠን አሳክቷል።

2. የግል ኢንሹራንስ ሚዛን

እንደ ኬንያ (NHIF እና ብዙ የግል ኢንሹራንስ ኩባንያዎች እንደ Jubilee እና AAR)፣ ኒጄሪያ (የጤና አገልግሎት ኮሚሽን በሚቆጣጠር የግል ኢንሹራንስ ገበያ) እና ደቡብ አፍሪካ (የግል የጤና አስተዳደሮች እንደ Discovery Health እና Bonitas) ያሉ ሀገራት ጠንካራ የግል ኢንሹራንስ አቅም አላቸው። በደቡብ አፍሪካ የግል ኢንሹራንስ ለከፍተኛ የሆነ የህዝብ ክፍል (ከ16% በላይ) ያገለግላል፣ ይህም በሀገሪቱ ውስጥ የጤና አገልግሎት እኩልነት ትልቅ ችግር ነው።

3. ቀጥተኛ ከጅምላ ወጪ (Out-of-Pocket)

በብዙ አፍሪካዊ ሀገራት ውስጥ ቀጥተኛ ከጅምላ ወጪ አሁንም ትልቅ የገንዘብ ምንጭ ነው። በኒጄሪያ ከ70% በላይ፣ በኢትዮጵያ ከ30% በላይ የሚሆን የጤና ወጪ በቀጥታ ከህዝብ ጅምላ ይከፈላል። ይህ ብዙውን ጊዜ የድህነት ክበብ እንዲፈጠር ያደርጋል።

የሰው ኃይል እና የመሠረተ ልማት ተግዳሮቶች

የአፍሪካ የጤና ስርዓቶች በዓለም ላይ በጣም ከባድ የሆኑ የሰው ኃይል እና የመሠረተ ልማት ችግሮችን ይጋፈጣሉ። በዓለም ጤና ድርጅት (WHO) መረጃ መሠረት፣ አፍሪካ የአለም የጤና ችግሮች ከ25% በላይ ይይዛል፣ ነገር ግን የአለም የጤና ሠራተኞች ከ3% በታች ብቻ ናቸው።

የሰው ኃይል ስርጭት

የደቡብ አፍሪካ እና ናሚቢያ ያሉ ሀገራት ወደ ተሻለ የሆኑ የኑሮ ሁኔታዎች እና ከፍተኛ ደመወዝ ለመስበር የሚያደርጉ የሰው ኃይል ፍሰቶች (Brain Drain) ይጋፈጣሉ። ለምሳሌ በማላዊ የተሠለጠኑ የጤና ባለሙያዎች በጣም ጥቂት ሲሆኑ ብዙዎቹ ወደ ዩናይትድ ኪንግደም፣ አውስትራሊያ እና ደቡብ አፍሪካ ይሰማራሉ። የኬንያ እና ኢትዮጵያ ያሉ ሀገራት በከፍተኛ ደረጃ የሚመረቁ የጤና ባለሙያዎች አሏቸው፣ ነገር ግን የሚመረቁት ብዛት ከሚፈልጉት በታች ነው።

የመሠረተ ልማት እጥረት

• ኤሌክትሪክ፡ በደቡብ ሱዳን እና ሊበሪያ ያሉ ብዙ ሆስፒታሎች በዘመናዊ መሣሪያዎች ለመሥራት አስፈላጊ የሆነ የማያቋርጥ የኤሌክትሪክ አቅርቦት የላቸውም።
• የመስመር ላይ መረጃ ስርዓት፡ እንደ ሩዋንዳ (የዜድ-ማርት (Zed-MR) እና ማማ (MAMA) አጠቃቀም) እና ኬንያ (ምርክ (M-TIBA) እና ኡሻህዲ (Ushahidi) መሣሪያዎች) ያሉ ሀገራት በቴክኖሎጂ አጠቃቀም ላይ እየሰሩ ነው።
• ማህበራዊ መሠረተ ልማት፡ በኒጄሪያ እና አንጎላ ያሉ ሀገራት የሚገኙት በከተማ ማዕከሎች ሲሆን የገጠር አካባቢዎች በጣም የተጎዱ ናቸው።

የታሰቡ የበሽታዎች ሸክም እና የጤና ውጤቶች

አፍሪካ የሶስት ዓይነት የበሽታ ሸክም (Triple Burden of Disease) ይጋፈጣል፡ አራማጅ ያልሆኑ በሽታዎች (እንደ ልብ በሽታ፣ የስኳር በሽታ)፣ የተላላፊ በሽታዎች (እንደ ኤችአይቪ/ኤድስ፣ ተህዋሲያም፣ በረሃ ነጎድጎድ) እና የድምጽ ጉዳት እና የመኪና አደጋዎች። ይህ ውስብስብ ሸክም የተገደበ የገንዘብ ሀብት ያላቸውን ስርዓቶች ያንጸባርቃል።

የኤድስ ህክምና ስኬቶች

በፔፕፋር (PEPFAR) እና ዓለም ጤና ድርጅት እንደ የኤድስ ህክምና ፕሮግራም (ART) ያሉ ዓለም አቀፍ ማህበረሰቦች እገዛ ምስጋና የሚገባው ስኬት ነው። እንደ ቦትስዋና እና ኢስዋቲኒ ያሉ ሀገራት ከፍተኛ የሆነ የኤአርቲ ሽፋን አሳክተዋል። የደቡብ አፍሪካ ትልቁ የኤአርቲ ፕሮግራም አለው።

የእንስሳ ተህዋሲያም ህክምና

የኢትዮጵያ፣ ኒጄሪያ እና ደሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኮንጎ ያሉ ሀገራት ከአለም የእንስሳ ተህዋሲያም ጉዳት ከ50% በላይ ይይዛሉ። የየአፍሪካ የእንስሳ ተህዋሲያም ህክምና ዘመቻ (ALMA) የሚባል የአፍሪካ መሪዎች ተቋም የህክምና አቅርቦትን ለማሻሻል ይሠራል።

የፈጠራ እና ቴክኖሎጂ መፍትሄዎች

በተግዳሮቶቹ መካከል አፍሪካ ለጤና ችግሮች የሚሰጡ የፈጠራ መፍትሄዎች መሠረት ሆና ትገኛለች።

• ሞባይል ጤና (mHealth)፡ በታንዛኒያ የማርያምባ (mHero) ስርዓት፣ በማላዊ የሀርትማን (Heartman) መተግበሪያ ለልብ በሽታ እንክብካቤ።
• የመድረክ ማህበራት፡ ዙሪ
  

  ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM

  This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.

  PHASE COMPLETED

  The analysis continues.

  Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.

  CALIBRATE (GAME) NEXT INTELLIGENCE

  Related Intelligence

  Foundations

  የደቡብ እስያ ቋንቋዎች እንዴት ይሰራሉ እና በጣም የተለያዩ የሆኑት ለምንድን ነው?

  Foundations

  የአፍሪካ ጥንታዊ ሥልጣኔዎች፡ ዛሬም የምንጠቀማቸው ፈጠራዎቻቸው እና ቅርሶቻቸው