ዲሞክራሲ ታሪክ፡ ከጥንት እስከ ዘመናዊ የፖለቲካ ስርዓቶች የዓለም አቀፍ እይታ

መግቢያ፡ የጋራ አስተዳደር ፍላጎት

የሰው ልጅ ታሪክ በሙሉ የራሱን መሪ የመምረጥ እና የጋራ ሕይወትን የመወሰን ፍላጎት አስተናግዷል። ቃሉ ከግሪክኛ δῆμος (ዲሞስ) እና κράτος (ክራቶስ) የመጣ ቢሆንም፣ የዲሞክራሲ ሀሳብ እና ተግባር በተለያዩ ባህሎች እና ሥልጣኔዎች ውስጥ በተለያየ መልኩ ተገኝቷል። ይህ ጽሑፍ የፖለቲካ ስርዓቶችን ታሪካዊ እድገት ከአቴንስ እስከ ሪፐብሊካዊ ሮም፣ ከየአፍሪካ የማኅበር ስርዓቶች እስከ የአይገር ማጎራጎሪያ ምክር ቤቶች፣ እና ከየመካከለኛው ዘመን ከተማ-አገሮች እስከ ዘመናዊ የተዋሃዱ መንግሥታት በሙሉ ዓለም አቀፍ እይታ ያቀርባል።

ጥንታዊ መነሻዎች፡ ከግሪክ እና ሮም በተጨማሪ

ብዙውን ጊዜ አቴንስ የዲሞክራሲ መድረክ ተብሎ ይጠቀሳል፣ በክሌስቴኔስ እና በፔሪክሌስ ዘመን (ከ፫፻፹፰ እስከ ፫፻፳፭ ዓክልበ. ግድም) የተዋቀረው። ነገር ግን፣ የሕዝብ ተወካዮች የሚመርጡበት የፖለቲካ ስርዓት በጥንታዊ ስፓርታ፣ በቫይሻሊ የሕንድ ንጉሣዊ ከተማ፣ እና በሜሶፖታሚያ ከተሞች ውስጥም ነበር። በሮማን ሪፐብሊክ (፫፻፷፱ እስከ ፴፯ ዓክልበ. ግድም) የሕዝብ ጉባኤዎች (ሆሚሲያ ኮሚቲያ እና ሆሚሲያ ትሪቡታ) አልፎ አልፎ ለሕግ አውጭ ሥልጣን ያገለግሉ ነበር።

የአፍሪካ እና የቀድሞ አሜሪካ ምሳሌዎች

በአፍሪካ፣ የአካን ሕዝቦች የኦማንሄኔ (የወርቅ ማርያም) የሚባለውን የማኅበራዊ እና ፖለቲካ ስርዓት ነበራቸው፣ በዚህም የንጉሣዊ ሥልጣን መጠን በሕዝብ እና በአለቆች ምክር ቤቶች ይገደብ ነበር። በየመደብ ኢምፔርያም፣ የኢምፐሪያሊዝም ሥርዓት የተለያዩ ብሔሮች በሕግ ፊት እኩልነት እንዲኖራቸው ያስቻል ነበር። በሰሜን አሜሪካ፣ የአይሮኩዋ ሕዝቦች የሃየንደራታ (የታላቅ ሕግ) ስርዓት በ፫፻፺፰ ዓ.ም. ገደማ ያላቸው ሲሆን፣ ይህም የተዋሃደ ሕገ መንግሥታዊ መሠረት እና የሴቶች የምርጫ ሥልጣን ያካትት ነበር።

የመካከለኛ ዘመን ልምዶች እና የሕግ አለመግባባት

ከሮማን ኢምፔርያም ወደቀ በኋላ፣ የአውሮፓ ፖለቲካ ስርዓቶች ወደ ፌውዳሊዝም ተለወጡ። ነገር ግን፣ የሕዝብ ውክልና ሀሳብ በመገናኛ ዘመን በተለያዩ መንገዶች ቀጥሏል። በአይስላንድ፣ አልጊንጊ (የሕዝብ ጉባኤ) ከ፲፬፻፺፪ ዓ.ም. ጀምሮ በተወሰነ ደረጃ ነፃ የሆነ ሕግ አውጭ አካል ነበር። በማጎ ካርታ (፲፪፻፹፭ ዓ.ም.) በጆን ዘላለም ንጉሥ እና በእንግሊዝ ልዑል መካከል የተፈረመ ሲሆን፣ ይህም የንጉሣዊ ሥልጣን መገደብ እና የነጻ ሰዎች መብቶችን የሚያረጋግጥ የመጀመሪያው የሕግ ሰነድ ተደርጎ ይቆጠራል።

የእስልምና ዓለም አስተዋጽኦ

በእስልምና ዓለም፣ የሻውራ (ምክር) እና ኢጅማ (የምሁራን ስምምነት) ሀሳቦች የጋራ ውሳኔ ማሰብ ሥርዓትን ያሳያሉ። በካሊፋት ሥርዓት፣ በተለይም በ ዘመን፣ የሕዝብ ጥያቄዎችን ለመስማት የተለያዩ ሃይማኖታዊ ማኅበረሰቦች የሚወከሉበት ልዩ መዋቅር ነበራቸው። የኦቶማን ኢምፔርያም ሚሌት ስርዓት የተለያዩ ሃይማኖት ተከታዮች የራሳቸውን ሕጎች እንዲተገብሩ የሚፈቅድ የራስ-ሰር ስርዓት ነበር።

የሕዝብ አብዮቶች እና ዘመናዊ ሃሳቦች (፲፰ኛ እና ፲፱ኛ ክፍለ ዘመን)

የፈረንሳይ አብዮት (፲፱፻፸፩ ዓ.ም.) እና የአሜሪካ አብዮት (፲፱፻፷፯ ዓ.ም.) ዘመናዊ ዲሞክራሲን በሕገ መንግሥታዊ መሠረት አስጀመሩ። የየአሜሪካ ነፃነት አዋጅ ደራሲ ቶማስ ጄፈርሰን እና የፈረንሳይ ሰው እና ዜጋ መብቶች አዋጅ የሕዝብ አስተዳደር ሃሳብን አዲስ አቀራረብ ሰጡ። በሃይቲ፣ የቱሳን ሉቨርቱር አምባገነናዊ አገዛዝ ከ፲፱፻፹፩ ዓ.ም. በኋላ የመጀመሪያውን የጥቁር ሕዝብ ሪፐብሊክ አስመሰለ።

የፀረ-አገረ ገዥ ንቅናቄዎች እና አዲስ ሞዴሎች

በ፲፱ኛ እና ፳ኛ ክፍለ ዘመን፣ የማህበረሰብ ዲሞክራሲ ሀሳቦች በሮበርት ኦወን እና ጆን ስቱዋርት ሚል ቀርበዋል። በሕንድ፣ ባል ጋንግዳር ቲላክ እና ሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲ የ (ራስን መራራ) እና የሕዝብ ተሳትፎ ላይ ያተኮረ የነፃነት ንቅናቄ አምባገነናዊ ያልሆነ የፖለቲካ ለውጥ ሞዴል አቀረቡ።

፲፱፻ ዎቹ፡ የፋሺስት፣ ኮሙኒስት እና ሊበራል ዲሞክራሲ ግጭት

፲፱፻ ዎቹ የፋሺስት (ቤኒቶ ሙሶሊኒ በጣሊያን፣ አዶልፍ ሂትለር በጀርመን)፣ ኮሙኒስት (በቮላዲሚር ሌኒን የሶቭየት ሕብረት) እና ሊበራል ዲሞክራሲ (በዊንስተን ቼርችል የተወከለ) የፖለቲካ ሞዴሎች ኃያል ግጭት ዘመን ነበር። የዩኒቨርሳል የሰው ልጅ መብቶች አዋጅ (፲፱፻፵፰ ዓ.ም.) በኤሌኖር ሩዝቬልት እና ሌሎች አስተዋፅኦ ባደረጉት ሰዎች በአለም አቀፍ ሕግ ላይ የተመሠረተ የዲሞክራሲ መርሆ አቋቋመ።

የንግግር ሥርዓቶች እና የምርጫ ሞዴሎች

ዘመናዊ ዲሞክራሲያት በተለያዩ የምርጫ ሞዴሎች ይሠራሉ። የብዙ ክፍሎች ስርዓት (እንደ እንግሊዝ እና ካናዳ)፣ ፕሮፖርሽናል ሬፐረዘንቴሽን (እንደ ጀርመን እና ደቡብ አፍሪካ)፣ እና የግል አባል ብዙ ክፍሎች (እንደ አውስትራሊያ) ከሚታወቁት ውስጥ ናቸው። እያንዳንዱ ሞዴል የሚወከሉ እና የመንግሥት መረጋጋት መካከል ያለውን ሚዛን ለመፍታት ይሞክራል።

የአፍሪካ እና እስያ የፖለቲካ ስርዓቶች እድገት

ከኮሎኒያሊዝም ነፃነት በኋላ፣ አፍሪካ አገሮች የራሳቸውን የፖለቲካ ሞዴሎች ለመፍጠር ተጋድለዋል። ጋና በክዋሜ ንክሩማ ሥር ከ፲፱፻፶ ዓ.ም. ጀምሮ የብዙ ፓርቲ ስርዓት ልምድ አለች። ታንዛኒያ በጁሊየስ ኒየረሬ ሥር ኡጃማ የተባለውን የማኅበረሰብ ዲሞክራሲ ሞዴል ፈተሸች። በቦትስዋና፣ የሴሬቴሴ ካማ ትልቅ አስተዋፅኦ ባደረገበት የብዙ ፓርቲ ዲሞክራሲ ከ፲፱፻፷፩ ዓ.ም. ጀምሮ በከፍተኛ ሁኔታ የተረጋገጠ ነው።

የእስያ “እሴቶች” እና ኢኮኖሚያዊ እድገት

በእስያ፣ አገሮች እንደ ሲንጋፖር (በሊ ኩዋን ዩ ሥር)፣ ማሌዢያ፣ እና ቻይና የሚመሩትን የየሕዝብ ምርጫ ያልሆነ ሥርዓት ወይም የሕዝብ ምርጫ ያለው አውቶራዊ ሥርዓት ሞዴሎች ፈተሹ። ይህ ሞዴል ኢኮኖሚያዊ እድገትን እና ማህበራዊ መረጋጋትን ከፖለቲካዊ ነፃነት በፊት የሚያስቀምጥ ነው ተብሎ ይታሰባል። ጃፓን እና ደቡብ ኮሪያ ደግሞ ከ፲፱፻፵ ዎች በኋላ የዲሞክራሲ ሥርዓታቸውን አጠናክረዋል።

ዘመናዊ ተግዳሮቶች እና አዳዲስ አቅጣጫዎች

ዘመናዊ ዲሞክራሲያት በየገንዘብ ተጽዕኖ፣ የሚዲያ አመለካከት፣ የማህበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ፣ እና የፖፓሊዝም እድገት ያሉ ተግዳሮቶችን ይጋፈጣሉ። በተጨማሪም፣ የቀጥተኛ ዲሞክራሲ ሀሳቦች (እንደ ስዊዘርላንድ ማሸነፊያ ስርዓት) እና የሕዝብ ውሳኔ ማሰብ በአይስላንድ (ከ፳፻፮ ዓ.ም. በኋላ) እና በታይዋን (በሳን ፍሎወር አብዮት ተነሳሽነት) እየተፈተሹ ናቸው።

የቴክኖሎጂ ሚና

ቴክኖሎጂ የዲሞክራሲያዊ ሂደትን በማሻሻል (ኢ-ቦቲንግ በኢስቶኒያ) እና በተመሳሳይ ጊዜ በዲጂታል አውቶራዊ ሥርዓት (እንደ ሲንጋፖር ያሉ አገሮች) እና በየውሸት ዜና ማሰራጨት በመጠቀም በማደግ ላይ ያለውን አደጋ ያሳያል። የኦፕን ሶርስ ሶፍትዌር እና ዊኪሊኪስ ያሉ ተቋማት የመንግሥት ተግባራትን የመከታተል አዳዲስ መንገዶችን አቅርበዋል።

የዓለም የፖለቲካ ስርዓቶች ማጠቃለያ ሰንጠረዥ