መግቢያ፡ ከሺዎቹ ግቦች እስከ ዘላቂ እድገት ግቦች
የዘላቂ እድገት ግቦች (SDGs) የሚባሉት ሃሳቦች በ2015 ዓ.ም በየተባበሩት መንግስታት ድርጅት በሚመራው ስብሰባ ላይ ተስማምተው የቀረቡ ቢሆንም፣ የእነሱ ሥር በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ይገኛል። በ1992 ዓ.ም በብራዚል አገር በሪዮ ዴ ጃኔይሮ ከተማ የተካሄደው የምድር ጉባኤ (Earth Summit) የመጀመሪያውን ዓለም አቀፍ የአካባቢ እና የእድገት ውይይት አስጀመረ። ከዚያም በ2000 ዓ.ም የተቀመጡት የሺዎቹ እድገት ግቦች (MDGs) ለ2015 ዓ.ም የተወሰኑ 8 ግቦችን አቀረቡ። የMDGs ልምድ እና ጉድለቶች ከተመረመሩ በኋላ፣ የበለጠ የተዋሃደ፣ የተሟላ እና ለሁሉም አገሮች የሚመለከት የ17 ዘላቂ እድገት ግቦች እና 169 የውጤት መለኪያዎች ተዘጋጅተው በአንቶኒዮ ጉተሬስ አማካኝነት ተቀበሉ። ይህ መጣጥፍ ከታሪካዊ አፋጣኝ እርምጃዎች እና ከዘመናዊ ሁኔታዎች ጋር በማነፃፀር የSDGsን አጠቃላይ እድገት ይመረምራል።
የግብ 1፡ ድህነትን መጨረስ – ከአለም አቀፍ ቁጥር እስከ የአካባቢ ተግዳሮቶች
የMDGs ጊዜ ውስጥ ከ1990 እስከ 2015 ዓ.ም ያለው ትልቁ ስኬት የዓለም ድህነት መጠን ከ36% ወደ 10% በመቀነሱ ነው። ይህም በተለይ በቻይና እና ህንድ በኩል የተገኘ ነበር። ነገር ግን፣ የኮቪድ-19 ወረርሽኝ በ2020-2022 ዓ.ም ወደ 70 ሚሊዮን ሰዎችን ወደ ከፍተኛ ድህነት እንደገፋቸው የዓለም ባንክ ዘገባ ያመለክታል። በ2023 ዓ.ም፣ ከ700 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ከቀን በ1.90 ዶላር በታች ይኖራሉ። የዘመናዊ ድህነት ተፈጥሮም ተቀይሯል፤ ከፍተኛ የደህንነት አደጋ ባለባቸው አገሮች እንደ የመን፣ ሶማሊያ እና ሱዳን ድህነት ከፍተኛ ነው። በተጨማሪም የከተማ ድህነት እየጨመረ በመምጣቱ በካርታም፣ ላጎስ እና ካራቻስ ያሉ ከተሞች ትልቅ ተግዳሮት አላቸው።
የአፍሪካ ተግዳሮት እና ምኞቶች
በአፍሪካ፣ በተለይም በሳህራ በስተደቡብ አፍሪካ ክልል፣ የድህነት መጠን ከ50% በላይ ሆኖ ቆይቷል። ነገር ግን፣ እንደ ሩዋንዳ እና ኢትዮጵያ ያሉ አገሮች በየማህበረሰብ ደህንነት ፕሮግራሞች እንደ ኢትዮጵያ ምርቃት አውጪ ፕሮግራም በመርሀ ግብር ላይ ትልቅ እርምጃ ወስደዋል። የአፍሪካ አዲስ አበባ ዘላቂ እድገት መርሀ ግብር 2063 ከSDGs ጋር በመተባበር ለግብ 1 ማሳካት ይረዳል።
የግብ 2፡ የሰብል እጥረት መጨረስ – ከአረም እስከ ዘመናዊ የምግብ ስርዓት ለውጥ
በታሪክ ውስጥ፣ እንደ 1845-1852 ዓ.ም የአየርላንድ የድንጋይ አረም እና 1983-1985 ዓ.ም የኢትዮጵያ አረም ያሉ አሰቃቂ ሁኔታዎች የምግብ ዋስትና አስፈላጊነትን አሳይተዋል። በዘመናችን ግን፣ የምግብ እጥረት በግጭት፣ በአየር ንብረት ለውጥ እና በኢኮኖሚ አለመረጋጋት ይቀላቀላል። በ2022 ዓ.ም ከ700 ሚሊዮን በላይ ሰዎች የምግብ አለመበቃቸውን (Food Insecurity) ተጋልጠዋል። በየመን፣ ደቡብ ሱዳን እና ሰሜን ኮሪያ ያሉ አገሮች ከፍተኛ የምግብ እጥረት ይገጥማቸዋል።
የሰብል ልማት እና የምግብ አቅርቦት ሰንሰለት
የአረንጓዴ አብዮት በ1960ዎቹ ዓ.ም በኖርማን ቦርሎግ እና በዓለም አቀፍ የሰብል ልማት ተቋም (CIMMYT) አማካኝነት የአለምን የእህል ምርት አሳድጓል። ዛሬ፣ ድርጅቶች እንደ የአፍሪካ ሰብል ምርምር ተቋም (IITA) በ
| አገር/ክልል | የምግብ አለመበቃት መጠን (2022) | ዋና ምክንያት | ታሪካዊ ማጣቀሻ |
|---|---|---|---|
| የመን | 45% ያህል | ግጭት፣ ኢኮኖሚ እልባት | የ2011 አብዮት ተከታዮች |
| ማዳጋስካር | ከ30% በላይ | ድርቅ፣ የአየር ንብረት ለውጥ | የ2021-2022 የምግብ አደጋ |
| አፍጋኒስታን | ከ50% በላይ | ፖለቲካዊ ለውጥ፣ ኢኮኖሚ ማገድ | የታሊባን እልባት (2021) |
| ሀይቲ | ከ40% በላይ | ፖለቲካዊ አለመረጋጋት፣ የተፈጥሮ አደጋ | 2010 የመሬት እንቅጥቅጥ |
| ደቡብ ሱዳን | ከ60% በላይ | ግጭት፣ የውሃ መጠነ ሰፊ አለመገኘት | 2011 ነፃነት በኋላ ግጭት |
የግብ 3፡ ጤናማ ህይወት – ከኮሎኔል እስከ ኮቪድ-19
የ20ኛው ክፍለ ዘመን ጤና ስኬቶች እንደ የሱፍ ማስወገጃ፣ የአባላ ጉንፋን ማስወገጃ እና የኤችአይቪ/ኤድስ ሕክምና ማሻሻል ያሉ ናቸው። በMDGs ጊዜ የልጅ ሞት መጠን ከ50% በላይ ቀንሷል። ነገር ግን፣ የኮቪድ-19 ወረርሽኝ በWHO አማካኝነት የጤና ስርዓቶችን ደክሞ በ2020-2023 ዓ.ም ከ15 ሚሊዮን በላይ ተጨማሪ ሞቶች እንዳስከተለ ይገመታል። የአሁኑ ተግዳሮቶች ደግሞ፡
- ያልተቋሙ የሽታዎች መጨመር፡ እንደ ስኳር በሽታ፣ የልብ ሕመም በኢንዲያ እና ቻይና እየጨመረ ነው።
- የአእምሮ ጤና ችግሮች፡ በአሜሪካ እና አውሮፓ ውስጥ ከፍተኛ ትኩረት የሚስብ ሆኗል።
- የመሠረታዊ የጤና አገልግሎት አለመገኘት፡ በሶማሊያ፣ ማሊ እና ሌሎች አገሮች ውስጥ።
የግብ 4፡ ጥራት ያለው ትምህርት – ከልማታዊ እኩልነት እስከ ዲጂታል ክፍተት
በ1990ዎቹ ዓ.ም በአፍሪካ ብዙ ልጆች ወደ ትምህርት ቤት መግባት አልቻሉም። የMDGs ጊዜ ውስጥ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ማግኘት ከፍ ብሏል። ነገር ግን፣ የዩኔስኮ ዘገባ እንደሚያመለክተው በ2023 ዓ.ም ከ250 ሚሊዮን በላይ ልጆች ከትምህርት ውጭ ናቸው፣ እና በአፍሪካ ንኡስ ሳህራ ክልል ውስጥ ከ60% በላይ የሆኑ ልጆች መሠረታዊ የማንበብ ችሎታ የላቸውም። የኮቪድ-19 ወረርሽኝ የትምህርት ክፍተትን አጉድሏል፣ በተለይም በህንድ እና ባንግላዲሽ ያሉ አገሮች ውስጥ።
የቴክኖሎጂ ሚና እና የስነ ፅሁፍ አለመቻል
የዲጂታል መሳሪያዎች እንደ ካን አካዳሚ እና ቻክማክ በመስመር ላይ ትምህርት ለመስጠት አዳዲስ መንገዶችን ከፍተዋል። ነገር ግን፣ በኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ወይም ፓፑዋ ኒው ጊኒ ያሉ አገሮች ውስጥ የኢንተርኔት መዳረሻ ከ10% በታች ነው። የዩኔስኮ ዓለም አቀፍ የትምህርት ፕሮግራም እና የአፍሪካ ማህበረሰብ ትምህርት እቅድ ለጥራት ያለው ትምህርት የሚረዱ አስፈላጊ ስራዎችን ያከናውናሉ።
የግብ 5፡ የጾታ እኩልነት – ከመብት እንቅስቃሴዎች እስከ የስልጣን ክፍተቶች
በ20ኛው ክፍለ ዘመን የሴቶች የመራጭ መብት በአብዛኛው አገሮች ተረጋግጧል፣ እንደ ኒው ዚላንድ (1893)፣ ሳውዲ አረቢያ (2015)። በዘመናችን ግን፣ የሴቶች በፖለቲካ እና ኢኮኖሚ ውሳኔ ላይ ያላቸው ድርሻ አሁንም ዝቅተኛ ነው። በሩዋንዳ ብሔራዊ ፓርላማ ውስጥ ከ60% በላይ ሴቶች ቢኖሩም፣ በሃይቲ ወይም ናይጄሪያ ውስጥ ይህ ቁጥር ከ20% በታች ነው። የሴቶች የሥራ ኃላፊነት እና የማህበራዊ ጥበቃ አለመኖር በጃፓን እና ደቡብ ኮሪያ ውስጥ ትልቅ ችግር ነው።
የግብ 6፡ ንጹህ ውሃ እና ጽዳት – ከሕዝብ ጤና እስከ ኢኮሎጂ
በ19ኛው ክፍለ ዘመን በሎንዶን እና ፓሪስ ያሉ የውሃ አቅርቦት ስርዓቶች የከተማ ጤናን አሻሽለዋል። በዘመናችን ግን፣ በWHO እና UNICEF የጋራ ዘገባ መሠረት በ2022 ዓ.ም 2.2 ቢሊዮን ሰዎች የንጹህ ውሃ አገልግሎት አልነበራቸውም። በሶማሊያ እና ቻድ ያሉ አገሮች ውስጥ ይህ መጠን ከ50% በታች ነው። የውሃ አስቸኳይ ሁኔታዎች በኬፕ ታውን (2018) እና ቼንናይ (2019) ተመልክተዋል። የየተባበሩት መንግስታት ውሃ ስብሰባ በ2023 ዓ.ም በ
የግብ 7፡ ርካሽ እና ንጹህ ኃይል – ከፎስል ነዳጅ እስከ እንደገና ሊጠቀሙ የሚችሉ ምንጮች
የኢንዱስትሪ አብዮት በኮክ እና የካርቦን ነዳጅ ላይ የተመሰረተ ነበር። በ21ኛው ክፍለ ዘመን ግን፣ የአየር ንብረት ለውጥ ንጹህ ኃይል ወደ መሃል አቅጣጫ አድርጓል። የአየር ንብረት ለውጥ ላይ ያለው የፓሪስ ስምምነት (2015) እና የኮፕ26 በግላዝጎው የተካሄደ
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.