የሰሜን አሜሪካ አደጋ ላይ ያሉ እንስሳት፡ ከጠፋች ጠርዝ የተመለሱ ተሳካት ታሪኮች

መግቢያ፡ የጥገና ተስፋ

የሰሜን አሜሪካ ምድር ከአለም ላይ በጣም የተለያዩ እና የሚያስደንቁ የዱር እንስሳት ሕይወቶች ቤት ነበረች። ከታላላቅ የግሪዝሊ አባ እስከ በኩሩ የካሊፎርኒያ ኮንዶር ድረስ፣ የሕዋስ ልዩነት አስደናቂ ነበር። ሆኖም፣ በካርታ ማሰራጨት፣ በግዥ እና በአካባቢ መበላሸት ምክንያት ብዙ ከእነዚህ አይነቶች ወደ ማጥፋት ጥርቅም ቀረቡ። ነገር ግን፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የሳይንስ ሊቃውንት፣ የጥበቃ ባለሙያዎች፣ የመንግስት አካላት እና የህብረተሰብ አባላት በጋራ ሥራ በማበርከት የአንዳንድ እንስሳት ታሪክ ተለውጧል። ይህ ጽሑፍ በሰሜን አሜሪካ ውስጥ ከጠፋች ጠርዝ የተመለሱ አስደናቂ የጥበቃ ተሳካት ታሪኮችን ያቀርባል። እነዚህ ታሪኮች በጥንቃቄ የተቀናጀ የጥበቃ ስልቶች፣ የህግ ማዕቀፎች እና የህብረተሰብ ተሳትፎ ምን ያህል ኃይል እንዳላቸው የሚያሳዩ ማስረጃዎች ናቸው።

የጥበቃ ህጎች እና መሰረታዊ ማዕቀፎች

የሰሜን አሜሪካ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ጥበቃ በሶስት ቁልፍ ህጎች ላይ የተመሰረተ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ህግ (Endangered Species Act – ESA) በ1973 በዩናይትድ ስቴትስ ኮንግረስ ተፈርሞ ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል። ይህ ህግ በስፋት ከሚታወቁት የፌደራል ህጎች አንዱ ሲሆን ለአደጋ ላይ ያሉ እና በአደጋ ላይ ለሚገኙ እንስሳት ሙሉ ጥበቃ ይሰጣል። በካናዳ፣ የአደጋ ላይ ያሉ የዱር እንስሳት ህግ (SARA) በ2002 የተጸደቀ ሲሆን ተመሳሳይ ሚና ይጫወታል። በሜክሲኮ፣ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት አጠቃላይ ህግ (LGEEPA) እና በሜክሲኮ መንግስት እና ዩናይትድ ስቴትስ መካከል የተደረገው የ1997 የጎሳ ስምምነት ወሳኝ ናቸው። እነዚህ ህጎች የእንስሳት ብዛትን የመከታተል ፕሮግራሞችን፣ የማሳደግ ፕሮግራሞችን፣ የቤቶች ጥበቃን እና የህዝብ አስተዋፅዖን ያስተባብራሉ። የሰሜን አሜሪካ አገሮች በጋራ ለሚያጋጥማቸው የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ችግር ለመፍታት የሚሰሩበት ዋና መስህብ እነዚህ ህጎች ናቸው።

የጋራ ስራ እና ተቋማት

የጥበቃ ስኬቶች ብዙውን ጊዜ በተለያዩ ተቋማት የሚደረግ የጋራ ስራ ውጤት ናቸው። ከነዚህም ውስጥ ዩኤስ የዱር እንስሳት እና ዓሳ አገልግሎት (USFWS)፣ ካናዳ ፓርክስ (Parks Canada)፣ ሜክሲኮ የጥበቃ ቦታዎች ኮሚሽን (CONANP)፣ የአይዘንሃወር ማህበር (The Nature Conservancy)፣ የዱር እንስሳት መከላከያ ማህበር (Defenders of Wildlife) እና የዩናይትድ ስቴትስ የአደን እና የዓሣ አገልግሎት ዋና ናቸው። በተጨማሪም፣ የጎሳ መሪዎች እና የህዝብ ማህበረሰቦች እንደ ጆርጂያ የባሕር ዳርቻ የጎሳ ማህበረሰብ እና ጃፓሩይ አፓቺ ነገሥታት በጥበቃ ስራዎች ውስጥ ወሳኝ ሚና ተጫውተዋል።

ታላላቅ አራዊት፡ ከጠፋች ጠርዝ መመለስ

የሰሜን አሜሪካ ምስል በሆኑ አንዳንድ ታላላቅ አራዊት በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ በጣም አነስተኛ ቁጥር ላይ ደርሰው ነበር። ነገር ግን በቆራጥ የጥበቃ እርምጃዎች ምክንያት አሁን የሚያስገርሙ የማገገም ታሪኮች ሆነዋል።

የግሪዝሊ አባ (Ursus arctos horribilis)

በ1900ዎቹ መጀመሪያ ላይ በዩናይትድ ስቴትስ ደቡብ ምዕራብ ከ100,000 በላይ የነበሩት የግሪዝሊ አባዎች በ1975 ወደ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ህግ በሙሉ ጥበቃ ስር በመዋል ብዛታቸው ከ1,000 በታች ወደቀ። በግሪዝሊ አባ የሚኖሩበት ዋና ዋና ክልሎች እንደ የዮለስተን ብሔራዊ ፓርክ፣ ግሌሽየር ብሔራዊ ፓርክ እና የሰሜን ካስካድ ብሔራዊ ፓርክ በጥብቅ ተጠብቀዋል። በማሳደግ ፕሮግራሞች፣ የህዝብ አስተማማኝነት ማሰልጠን እና የቤተሰብ አካባቢዎችን መልሶ ማቋቋም ምክንያት አሁን በዋዮሚንግ፣ ሞንታና፣ አይዳሆ እና ዋሺንግተን አካባቢዎች ብዛታቸው ከ2,000 በላይ ደርሷል። በየግሪዝሊ አባ መመለስ ኢንተር ኤጀንሲ ኮሚቴ አማካኝነት የሚካሄደው የጋራ አስተዳደር ለዚህ ስኬት ቁልፍ ነበር።

የሜክሲኮ ተስላ (Canis lupus baileyi)

የሜክሲኮ ተስላ በ1976 ከሰሜን አሜሪካ ሙሉ በሙሉ ሊጠፋ የተደረገ አይነት ነበር። በዩናይትድ ስቴትስ ደቡብ ምዕራብ እና በሜክሲኮ ሰሜን የነበረው ይህ አይነት በ1980ዎቹ መገባደጃ ላይ በዱር ሕይወት ውስጥ ከ7 በታች ብቻ ነበር። የዩኤስ የዱር እንስሳት እና ዓሳ አገልግሎት እና የሜክሲኮ መንግስት በጋራ የመልሶ ማስገባት ፕሮግራም ጀምረዋል። ከተወሰኑ የተቀማጭ ቦታዎች እንደ የአሪዞና-ሶኖራ የዱር እንስሳት ማሰልጠኛ ማዕከል በመልስ ማስገባት ጀምረው፣ አሁን በአሪዞና፣ ኒው ሜክሲኮ እና በሜክሲኮ ሰሜን ክፍል ከ250 በላይ የሚገመቱ ተስሎች አሉ። ይህ የማገገም ፕሮግራም በዓለም ላይ ከሚገኙት በጣም የተሳኩ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት መልሶ ማስገባት ፕሮግራሞች አንዱ ነው።

የባሕር እንስሳት እና የውሃ አካባቢ ስኬቶች

የባሕር እንስሳት ብዙውን ጊዜ ከፍተኛ የጥበቃ ተግዳሮት ያጋጥማቸዋል፣ ነገር ግን አንዳንድ ታሪኮች ተስፋ ይሰጣሉ።

የሰሜን አትላንቲክ ቀኝ ታንኳ ቀርፋ (Eubalaena glacialis)

በ19ኛው ክፍለ ዘመን የተካሄደው የብዙ ጊዜ የታንኳ ቀርፋ አደጋ ይህንን አይነት በ1935 ከጠፋች ጠርዝ አጠገብ አድርጎታል፣ ከ100 በታች ነገሮች ብቻ ይቀራሉ። በ1931 የተፈረመው የዓለም የታንኳ ቀርፋ አደጋ ማለቂያ ስምምነት እና በ1972 የተፈረመው የዓለም የባሕር እንስሳት ጥበቃ ህግ ጥበቃ አስፈላጊ አድርጓል። የተወሰኑ የጥበቃ እርምጃዎች እንደ የመርከብ መንገዶች ማስተካከል በየካናዳ የጎልፍ ወንዝ እና የኬፕ ኮድ ባይ አካባቢ እና የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ህግ ምልክት በማድረግ ብዛታቸው ቀስ በቀስ እየጨመረ ነው። አሁን በሰሜን አትላንቲክ ውቅያኖስ ውስጥ ከ500 በላይ ነገሮች አሉ።

የካሊፎርኒያ የባሕር አንበጣ (Enhydra lutris nereis)

በ18ኛው እና በ19ኛው ክፍለ ዘመን ለቆዳቸው የተደረገው ግዥ የካሊፎርኒያ የባሕር አንበጣ ብዛት ከ20,000 በላይ ከነበረ ወደ 50 ነገሮች ብቻ አድርጎታል። በ1911 የተፈረመው የባሕር አንበጣ ስምምነት በአሜሪካ፣ ሩሲያ፣ ጃፓን እና ዩናይትድ ኪንግደም መካከል የመጀመሪያው ዓለም አቀፍ የአደጋ ላይ ያሉ እንስሳት ስምምነት ነበር። የባሕር አንበጣዎች በየካሊፎርኒያ የባሕር አንበጣ ማህበር እና በየሞንቴሬ ባይ የአካውሪየም ምርምር ኢንስቲትዩት አማካኝነት በጥንቃቄ ወደ አልጋቸው ተመልሰዋል። አሁን በ የባሕር ዳርቻ ከ3,000 በላይ የባሕር አንበጣዎች አሉ፣ ይህም የባሕር አካባቢውን ሚዛን እንደገና ለመመለስ እገዛ አድርጓል።

የወፎች የመልሶ ማገገም ተሳካቶች

የሰሜን አሜሪካ ሰማይ በተለያዩ የወፎች ዝርያዎች የተሞላ ሲሆን አንዳንዶቹ ከጥፋት ጠርዝ ተመልሰዋል።

የካሊፎርኒያ ኮንዶር (Gymnogyps californianus)

በ1987 የዓለም ሙሉ የዱር የካሊፎርኒያ ኮንዶር ብዛት ከ27 ወፎች ጋር ተቀነሰ። የመጨረሻው የዱር ኮንዶር በየሰሜን ካሊፎርኒያ የአደን እና የዓሣ አገልግሎት እና የዞሎጂካል ማህበር የሳን ዲዬጎ በጋራ የሚያስተዳድረው የማሳደግ ፕሮግራም ለማዳን ተወስዷል። ይህ ፕሮግራም ከፍተኛ ቴክኖሎጂን በመጠቀም እንቁላሎችን ማሰብሰብ፣ በማሰብሰቢያ ማሳደግ እና ወፎችን ወደ ዱር ሕይወት መመለስን ያካትታል። በ2023 ዓ.ም. በ እና አሪዞና ውስጥ ከ500 በላይ የካሊፎርኒያ ኮንዶሮች አሉ፣ ከነዚህም 300 በላይ የዱር ሕይወት ይኖራሉ።

የደጋማ ብልጭታ (Falco peregrinus)

የደጋማ ብልጭታ በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ በአሜሪካ ምስራቅ ሙሉ በሙሉ ሊጠፋ ነበር። ዋናው ምክንያት ዲዲቲ (DDT) የተባለው የግብርና መድሀኒት ነበር፣ ይህም የብልጭታ እንቁላሎችን ጥቅጥቅ ያለ ቅርጽ አድርጎ እንዲሰበር ያደርገው ነበር። በ1972 ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ዲዲቲ እንዲከለከል ከተደረገ በኋላ፣ በ የተመራ የማሳደግ እና የመልስ ማስገባት ፕሮግራም ጀመረ። ከ800 በላይ ወፎች ተመልሰው ወደ ዱር ሕይወት ተገልብጠዋል። ዛሬ በሰሜን አሜሪካ ውስጥ ከ10,000 የሚበልጡ የደጋማ ብልጭታዎች አሉ፣ ይህም በጣም የተሳካ የጥበቃ ታሪክ ነው።