መግቢያ፡ የመረጃ ዘመን ፍትሕ
ኢንተርኔት በአሁኑ ወቅት ለመማር፣ ለመስራት፣ ለመገናኘት እና ለማህበረሰብ ተሳትፎ መሰረታዊ መሳርያ ሆኗል። ይሁን እንጂ ይህ ማህበረሰብ በአለም ዙሪያ በእኩል መጠን አይደለም የተከፋፈለው። የዲጂታል ልዩነት (Digital Divide) የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ በኢንተርኔት እና በዲጂታል ቴክኖሎጂ መዳረሻ እና ብቃት ላይ ያለውን እኩል ያልሆነ ሁኔታ ያመለክታል። ይህ ልዩነት በሀገራት፣ በከተማ እና ገጠር፣ በገቢ ደረጃ፣ በጾታ፣ በእድሜ እና በትምህርት ደረጃ መካከል ይታያል። ይህ ጽሑፍ የዲጂታል ልዩነትን ታሪካዊ እድገቱን፣ ዘመናዊ ሁኔታውን እና ዓለም አቀፍ ሙከራዎችን በማንጸባረቅ ይዞራል። ከ ARPANET የመጀመሪያ ጊዜያት እስከ ማርክ ዙከርበርግ የሜታ ህልውና ራይ፣ እና ከ ኤሪክሰን የ5ጂ አውታረመረብ እስከ ስታርሊንክ የሳተላይት ኮንስቴሽን ድረስ ያለው ጉዞ አስደናቂ እና ውስብስብ ነው።
የቴክኖሎጂ እድገት እና የመጀመሪያ ልዩነቶች (1960-1990)
የኢንተርኔት ታሪክ በሰላማዊ ዓላማ ለመምርራ በተፈጠረው የአሜሪካ የመከላከያ መምሪያ (U.S. Department of Defense) በሚገዛው የላቀ የምርምር ፕሮጀክት አስተዳደር (ARPA) ውስጥ ይጀምራል። ARPANET በ1969 ዓ.ም ተጀምሮ በመጀመሪያ ወደ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ ሎስ አንጀለስ (UCLA)፣ ስታንፎርድ ምርምር ኢንስቲትዩት (SRI)፣ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ ሳንታ ባርባራ እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ዩታ ተገናኝቷል። በዚህ ወቅት መዳረሻው በጣም ጥቂት ሲሆን በዋነኝነት የመንግስት፣ የምርምር ተቋማት እና የጦር ኃይል ባለሥልጣናት የተገዛ ነበር።
የፒሲ አብዮት እና የቤት አጠቃቀም መገኘት
በ1980ዎቹ እና 1990ዎቹ መጀመሪያ ላይ የግል ኮምፒውተሮች (PCs) እድገት ከ አይቢኤም (IBM) እና አፕል (Apple) ጋር በማዕከላቸው የኢንተርኔት መሰረታዊ አወቃቀር ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል። ይሁን እንጂ የመጀመሪያው የዲጂታል ልዩነት በዚህ ጊዜ በግልጽ ታይቷል፡ ኮምፒውተሮች ውድ እቃዎች ነበሩ፣ እና ኢንተርኔት አገልግሎቶች (እንደ CompuServe እና AOL) በደምብ ክፍያ ይሰጡ ነበር። ይህ ማለት በሰሜን አሜሪካ እና ምዕራብ አውሮፓ ያሉ ባለገንዘብ ከተሞች ብቻ ነበሩ የሚጠቀሙት። በአፍሪካ፣ እስያ እና የላቲን አሜሪካ አብዛኛው ክፍል ይህ ቴክኖሎጂ በተግባር አልተገኘም።
የኢንተርኔት ዘመን እና አዲስ አወቃቀር (1990-2010)
የ ዓለም አቀፍ ድር ገጽ (World Wide Web) በ ቲም በርነርስ ሊ በ CERN በ1989 ዓ.ም መፈጠሩ ኢንተርኔትን ለመደበኛ ሰዎች ቀላል አድርጓል። የ ኔትስኬፕ ኔቪጌተር እና በኋላም ማይክሮሶፍት ኢንተርኔት ኤክስፕሎረ ያሉ የድር አሳሾች መገኘት አዲስ የመረጃ ዘመን አስጀመረ። ነገር ግን ይህ እድገት የዲጂታል ልዩነትን በአዲስ መልኩ አባብሏል።
የገጠር-ከተማ እና የገቢ ልዩነት
በዚህ ዘመን ውስጥ የዲጂታል ልዩነት በሦስት ዋና ደረጃዎች ላይ ተቀምጧል፡ መዳረሻ (Access)፣ ብቃት (Skills) እና የተጠቀሙበት ውጤት (Outcome)። በሀገር ውስጥ እና በዓለም አቀፍ ደረጃ የገጠር አካባቢዎች በዝግታ የኢንተርኔት ግንኙነት ችግር፣ የከፍተኛ ፍጥነት አውታረመረብ አለመኖር እና ከፍተኛ የአገልግሎት ዋጋ ተጋልጠው ነበር። በ ኢትዮጵያ ለምሳሌ፣ በ2000ዎቹ መጀመሪያ ላይ የኢንተርኔት መዳረሻ በከተሞች ብቻ የተገደበ ሲሆን የሰፊው ህዝብ በ የኢትዮጵያ ቴሌኮሙኒኬሽን ኮርፖሬሽን (Ethio Telecom) የዳያል-አፕ ሞዴም በጣም ዝግታ ነበረው።
| ሀገር / ክልል | የኢንተርኔት መዳረሻ መጠን (~2005) | ዋና ችግሮች |
|---|---|---|
| ሰሜን አሜሪካ | ~70% | የገጠር አካባቢ ሽፋን፣ ዋጋ |
| ምዕራብ አውሮፓ | ~65% | የኤግዚስትንግ አውታረመረብ ፍጥነት |
| ምስራቅ እስያ | ~20% | የመንግስት ቁጥጥር፣ የመሠረተ ልማት እጦት |
| ደቡብ እስያ | ~10% | የገቢ እኩልነት፣ የገጠር ሽፋን |
| አፍሪካ በሰሃራ በታች | <5% | የመሠረተ ልማት እጥረት፣ ከፍተኛ ዋጋ፣ የኃይል አቅርቦት |
| ላቲን አሜሪካ | ~25% | የከተማ ድልድይ፣ የገቢ እኩልነት |
የሞባይል አብዮት እና የማህበራዊ ሚዲያ ዘመን (2010-2020)
የስማርትፎን መገኘት እና የ 3ጂ እና 4ጂ አውታረመረቦች ስፋት የዲጂታል ልዩነትን ለመዝጋት ትልቅ ጉስቁልና አሳድሯል። በ ኬንያ ፣ M-PESA የሞባይል ገንዘብ አገልግሎት በተለይ በገጠር አካባቢዎች የፋይናንስ መዳረሻን በማስፋት አስደናቂ ምሳሌ ሆኗል። በ ህንድ ፣ የ ሲሚንት (Jio) አነስተኛ ዋጋ ያለው የዳታ አገልግሎት በ2016 ዓ.ም በድንገት በኢንተርኔት መዳረሻ ላይ አብዛኛዎቹን ህዝብ አስገብቷል።
የማህበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖ
ፌስቡክ (Facebook)፣ ዋትስአፕ (WhatsApp) እና ትዊተር (Twitter) የሚመሩ የማህበራዊ ሚዲያ መድረኮች በብዙ አዳዲስ ተጠቃሚዎች ላይ የኢንተርኔት መጀመሪያ ልምድ ሆነዋል። ይህ በአንድ በኩል መዳረሻን አመቺ አድርጓል፣ ነገር ግን በሌላ በኩል የ “ዋልታነት (Walled Gardens)” አደጋን አምጥቷል፣ በዚህም ተጠቃሚዎች በአንድ የተወሰነ መድረክ ውስጥ ብቻ የተያዙ ሆነዋል። በተጨማሪም የ የፌስቡክ የመረጃ እኩልነት (Free Basics) ፕሮግራም በ ህንድ እና በሌሎች ቦታዎች ላይ ስለ የመረጃ ገደብ እና የመረጃ ግብር ትልቅ ክርክር አስነስቷል።
ዘመናዊ ሁኔታ እና የቀረው ህዋ (2020-አሁን)
የ ኮቪድ-19 ወረርሽኝ የዲጂታል ልዩነትን እንደ አስቸኳይ የህዝብ ጤንነት እና ትምህርት ጉዳይ አድርጎ አቅርቧል። በ አውስትራሊያ እና ካናዳ ያሉ ተማሪዎች የመስመር ላይ ትምህርት ሲያገኙ በ ቻድ ወይም ደሞክራቲክ ሪፑብሊክ ኮንጎ ያሉ ብዙ ተማሪዎች በኢንተርኔት እጦት በትምህርት ረገድ ከፍተኛ ጉዳት ተደርገዋል። የ ዓለም ባንክ መረጃ እንደሚያመለክተው በአለም ላይ ከ3 ቢሊዮን በላይ ሰዎች አሁንም ኢንተርኔት አይጠቀሙም፣ እነዚህም በአብዛኛው በአዳዲስ እና በዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ሀገራት ውስጥ ናቸው።
የሳተላይት ኢንተርኔት እና አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች
የ ስፔስኤክስ (SpaceX) ስታርሊንክ (Starlink) ፕሮጀክት እና የ አማዞን ፕሮጀክት ኩይፐር (Project Kuiper) የሳተላይት ኢንተርኔት አገልግሎት ለሩቅ እና ገጠራዊ አካባቢዎች ተስፋ ያለው መፍትሔ አቅርበዋል። በ ሩዋንዳ ፣ የ የሩዋንዳ የስሜት አውታረመረብ (Rwanda’s Smart Africa) ተነሳሽነት በ አልፋቤት (Google) እና ሲስኮ (Cisco) እገዛ የከፍተኛ ፍጥነት አውታረመረብ ማስፋፋት አሳይቷል። የ 5ጂ ቴክኖሎጂ በ ሳውዲ አረቢያ፣ ደቡብ ኮሪያ እና ቻይና በፍጥነት እየተስፋፋ ቢሆንም፣ በ ናይጄሪያ ወይም ባንግላዲሽ አይነት ሀገራት ውስጥ ግን የመሠረተ ልማት እጥረት እና የፍትሐ ብሔር ዋጋ እየተባለ ይመጣል።
የዲጂታል ልዩነት ዋና አካላት
የዲጂታል ልዩነት በብዙ ደረጃዎች ላይ ይታያል፡
- የመሠረተ ልማት ልዩነት፡ የፋይበር ኦፕቲክ ኬብሎች፣ የውሂብ ማዕከላት እና የኃይል አቅርቦት መኖር። በ ጃፓን ከ 98% በላይ የፋይበር ኦፕቲክ ሽፋን ሲኖረው በ ሱዳን ደግሞ ይህ መጠን ከ 10% በታች ነው።
- የገቢ ልዩነት፡ በ የተባበሩት መንግስታት ደረጃ አሰጣጥ ድርጅት (UNDP) መረጃ መሰረት በዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ሀገራት ውስጥ የኢንተርኔት መዳረሻ ዋጋ ከገቢያቸው 20% በላይ ሊሆን ይችላል፣ ይህም በጣም ከባድ ነው።
- የትምህርት እና የብቃት ልዩነት፡ የዲጂታል ፅህፈት ችሎታ እጥረት። በ አውሮፓ ህብረት ውስጥ ከ 80% በላይ የሆኑ ሰዎች መሰረታዊ የዲጂታል ችሎታ አላቸው፣ በ ሞዛምቢክ ደግሞ ይህ መጠን ከ 25% በታች ነው።
- የጾታ ልዩነት፡ በ የአለም ኢኮኖሚ ፎረም መረጃ መሠረት በደቡብ እስያ እና በአፍሪካ በሰሃራ በታች አካባቢዎች ውስጥ የወንዶች ከሴቶች የኢንተርኔት መዳረሻ ዕድል 30% ያህል ከፍ ያለ ነው።
- የእድሜ ልዩነት፡ በ አይስላንድ እና ሉክሰምበርግ ያሉ ሽማግሌዎች ከፍተኛ የዲጂታል ብቃት ሲኖራቸው በ ሞሮኮ ወይም ቦሊቪያ ውስጥ ያሉ ሽማግሌዎች በዲጂታል አለም ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ ተገልለዋል።
- የቋንቋ እና ይዘት ልዩነት፡ በኢንተርኔት
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
PHASE COMPLETEDThe analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.