የሰብዓዊ መብቶች ሁለንተናዊ መርሆች እና በእስያ እና በፓሲፊክ ክልል ውስጥ የመተግበር ሙሉ መግለጫ

መግቢያ፡ ሁለንተናዊ መብቶች በባህላዊ እና በመልካም ልማታዊ የተለያዩ ክልሎች

የሰብዓዊ መብቶች ጽንሰ-ሀሳብ እንደ ሁለንተናዊ እና የማይከፋፈሉ መብቶች ለሁሉም ሰው በሙሉ ዓለም የሚተገበር መሆኑ የዓለም ስምምነት ነው። ይሁን እንጂ ይህንን ሃሳብ በተለይም በእስያ እና በፓሲፊክ ክልል ውስጥ የሚኖረው ከፍተኛ የባህል፣ የሃይማኖት፣ የፖለቲካ ስርዓት እና የኢኮኖሚ ልማት ልዩነት በእጅጉ የሚያወሳስበው ነው። ክልሉ ከምዕራባውያን ሀገራት ጋር በታሪክ የተለየ የከፍላገዝ ልምድ አለው፣ ይህም የሰብዓዊ መብቶች አሰራር በአካባቢያዊ እሴቶች ላይ መመስረት አለበት የሚልን አመለካከት አስፍሯል። ይህ ጽሑፍ የሰብዓዊ መብቶችን ሁለንተናዊ መርሆች፣ በክልሉ ውስጥ ያሉትን ተግዳሮቶች እና ስኬቶች፣ እንዲሁም የመተግበሪያ ማስኬጃዎችን በዝርዝር ይመለከታል። ከሺንጂያንግ እስከ ፓፑዋ ኒው ጊኒ፣ ከቶክዮ እስከ ናውሩ ድረስ ያለው ልዩነት የሰብዓዊ መብቶች ሥራ ውስብስብ እና ባለብዙ ገጽታ እንደሆነ ያሳያል።

የሰብዓዊ መብቶች ሁለንተናዊ መሠረቶች እና ዓለም አቀፍ ሕግጋት

የሰብዓዊ መብቶች ዘመናዊ ሥርዓት በ1948 ዓ.ም. በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አጠቃላይ ጉባኤ የተጸደቀውን ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች አዋጅ (UDHR) በመሠረት ተገንብቷል። ይህ ሰነድ ለሰብዓዊ ግንዛቤ መሠረት ሆኖ የሚገኘው ሦስት ዋና መርሆችን ያካትታል፡ ሁለንተናዊነት፣ የማይከፋፈሉነት እና በመንግሥት እና በማህበረሰብ መካከል ያለው ግንኙነት። በኋላ ላይ የተፈጠሩት ዓለም አቀፍ የሲቪል እና ፖለቲካ መብቶች ውል (ICCPR) እና ዓለም አቀፍ የኢኮኖሚ፣ ማህበራዊ እና ባህላዊ መብቶች ውል (ICESCR) አብረው የሰብዓዊ መብቶችን ዓለም አቀፍ ሕግ ይመሰርታሉ። በእስያ እና በፓሲፊክ ክልል ውስጥ ያሉ ብዙ ሀገራት እነዚህን ውሎች በፊርማ ተፈራርመዋል፣ ሆኖም ግን የመተግበሪያ ደረጃ በሀገር መሠረት በጣም ይለያያል።

የእስያ እሴቶች አሻሚነት እና ሁለንተናዊነት ውይይት

በ1990ዎቹ አጋማሽ ላይ የሲንጋፖር ጠቅላይ ሚኒስትር ሊ ኩዋን ዩ እና የማሌዢያ ጠቅላይ ሚኒስትር ማሀቲር ሞሃመድ ያስተዋወቁት “የእስያ እሴቶች” ጽንሰ-ሀሳብ አስፈላጊ ውይይትን አስነስቷል። እነሱ እንደሚሉት ምዕራባውያን የሰብዓዊ መብቶች አጻጻፍ የግል ነፃነትን እና የፖለቲካ መብቶችን በመገንጠል በማህበራዊ ሰላም፣ ቅንብር እና ኢኮኖሚያዊ ልማት ላይ ያለውን አስፈላጊነት ችላ ብሎታል። ይህ አመለካከት በቻይና እና ሲንጋፖር ባሉ ሀገራት በይፋ የሚደገፍ ሲሆን፣ በሌሎች ደግሞ በደቡብ ኮሪያ፣ ታይዋን እና ፊሊፒንስ ውስጥ በሰፊው ይካላል። ይሁን እንጂ የአምነስቲ ኢንተርናሽናል እና ሂዩማን ራይትስ ዎች ያሉ ድርጅቶች ይህ አመለካከት ለሥልጣን ያላቸው መንግሥታት መብቶችን ለመገደብ የሚጠቀሙበት ሽፋን እንደሆነ ይናገራሉ።

የክልሉ የሰብዓዊ መብቶች ማዕቀፍ እና ተቋማት

ከዓለም አቀፍ ሥርዓት በተጨማሪ በክልሉ ውስጥ የራሳቸው የሆኑ የሰብዓዊ መብቶች ማዕቀፎች እና ተቋማት ተፈጥረዋል። በፓሲፊክ ክልል፣ ፓሲፊክ ደሴቶች ፎረም (PIF) የሚባለው ድርጅት ፓሲፊክ ፕላን በሚል ስም ሰብዓዊ መብቶችን የሚያካትት የልማት አሀጉራዊ ሰነድ አውጥቷል። በእስያ ደግሞ የእስያ እና ፓሲፊክ ክልል ሰብዓዊ መብቶች ተቋም (APF) የሚባለው ገለልተኛ ድርጅት በክልሉ ውስጥ የሰብዓዊ መብቶች ተቋማትን ለማጠናከር ይሠራል። በተጨማሪም የደቡብ-ምስራቅ እስያ ሀገራት ማኅበር (ASEAN) የሚባለው የኢኮኖሚ እና ፖለቲካ ማኅበር የASEAN ሰብዓዊ መብቶች መግለጫ (2012) እና የASEAN ሰብዓዊ መብቶች ተቋም (AICHR) አቋቁሟል፣ ሆኖም ግን ይህ ተቋም በጣም የተገደበ ስልጣን እና የ”ያልማቀፍ ዘዴ” ተብሎ የሚጠራ ውሳኔ ለመያዝ ዘዴ ስላለው ብዙ ጊዜ ተችቷል።

የአገር ውስጥ ሰብዓዊ መብቶች ተቋማት (NHRIs)

የአገር ውስጥ ሰብዓዊ መብቶች ተቋማት በክልሉ ውስጥ የመብቶችን ጥበቃ ለማሻሻል ዋና ሚና ይጫወታሉ። በአውስትራሊያ የአውስትራሊያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን፣ በኒው ዚላንድ የሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን እና በፊሊፒንስ የሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (CHR) በጣም ንቁ እና በተወሰነ ደረጃ ገለልተኛ የሆኑ ተቋማት ናቸው። በኢንዶኔዢያ ኮሚሽን ናሽናል ሃክ አዝማን ማንውስያ (Komnas HAM) እና በማሌዢያ SUHAKAM የተባሉ ተቋማት አሉ። ይሁን እንጂ በቻይና፣ ቬትናም እና ላዎስ ያሉ ተመሳሳይ ተቋማት በመንግሥት በጣም የተገደበ ሚና ይጫወታሉ።

ዋና ዋና የሰብዓዊ መብቶች ተግዳሮቶች በእስያ እና በፓሲፊክ ክልል

ክልሉ ከፍተኛ የሆኑ የሰብዓዊ መብቶች ተግዳሮቶችን ያሳያል፣ ከእነዚህም መካከል የፖለቲካ እና የማንነት መብቶች ገደብ፣ የማህበራዊ እኩልነት እጦት፣ የሕዝብ እንቅስቃሴ እና የሕዝብ ተወካዮች ነፃነት ገደብ ዋና ዋናዎቹ ናቸው።

የፖለቲካ ስርዓት እና የነፃነት ገደቦች

በክልሉ ውስጥ የፖለቲካ ስርዓቶች ከሙሉ ዲሞክራሲያዊ ስርዓቶች እስከ ባለቤትነት ያላቸው የአንድ ፓርቲ ስርዓቶች ድረስ ይለያያሉ። ሀገራት እንደ ሰሜን ኮሪያ (በኪም ጆንግ ኡን ቤተሠብ የሚገዛ)፣ ቻይና (በኮሚዩኒስት ፓርቲ የሚመራ)፣ ቬትናም፣ ላዎስ እና ካምቦዲያ (በሁን ሰን የሚመራ) የፖለቲካ መብቶችን በከፍተኛ ደረጃ የሚገድቡ ሲሆን፣ ሀገራት እንደ ታይላንድ እና ሚያንማር ደግሞ በተደጋጋሚ ወታደራዊ መግደል ይገኛሉ። በፊሊፒንስ በደረሰው ሮድሪጎ ዱተርቴ የመከላከያ ዘመቻ ላይ የሞቱት ሺህ ያህል ሰዎች የሕይወት መብት ጥሰትን ያሳያሉ።

የማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ መብቶች ተግዳሮቶች

በክልሉ ውስጥ በኢኮኖሚ ልማት ላይ ያለው ከፍተኛ ትኩረት ብዙ ጊዜ የማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ መብቶችን እንደ የሥራ መብቶች፣ የጤና እንክብካቤ እና የንፁህ ውሃ መዳረሻ ያሳስባል። በህንድ ውስጥ የጥብቅ የካስታ ስርዓት አሁንም የሚቆይ ሲሆን በፓኪስታን እና ኔፓል ውስጥም ተመሳሳይ ችግሮች አሉ። በፓፑዋ ኒው ጊኒ ውስጥ የሚገኘው ኦክ ቴዲ የመዳብ እና ወርቅ ማዕድን የአካባቢ ጥፋት እና የህዝብ ማፈናቀል ጉዳት አድርሷል። በተጨማሪም በባንግላዲሽ ውስጥ ያለው ራና ፕላዛ አደጋ (2013) የሥራ አስከፊ ሁኔታን አሳይቷል።

የሴቶች መብቶች እና የጾታ እኩልነት

የሴቶች መብቶች በክልሉ ውስጥ ከፍተኛ ተግዳሮት አላቸው። በአፍጋኒስታን ውስጥ የታሊባን መምለስ ለሴቶች እና ልጃገረዶች የትምህርት፣ የሥራ እና የማንነት መብቶችን ከፍተኛ ገደብ አምጥቷል። በፓኪስታን እና በሌሎች ደቡባዊ እስያዊ ሀገራት ውስጥ የክብር ግድያ እና የጋብቻ ግድያ አሁንም ተግዳሮት ነው። በተቃራኒው በኒው ዚላንድ፣ አውስትራሊያ እና ታይዋን ውስጥ የሴቶች መብቶች ማሻሻያ በጣም የተሻለ ሲሆን በጃፓን እና ደቡብ ኮሪያ ውስጥ ደግሞ የሥራ ቦታ እኩልነት እና የሴቶች የፖለቲካ ተወካይነት ተግዳሮቶች አሉ። በፊጂ