የአርክቲክ እና አንታርክቲካ መቅለጥ፡ በኢትዮጵያ፣ ናይጄሪያ እና ቻይና ላይ የሚያሳየው ዓለም አቀፋዊ ተጽዕኖ

መግቢያ፡ በሁለት ዋልታዎች ላይ የሚከሰት ለውጥ ለሁሉም ህዝብ ያለው ትርጉም

የምድር አርክቲክ እና አንታርክቲካ የበረዶ ክፍሎች በፍጥነት እየቀለጡ መምጣታቸው የአካባቢ ችግር ብቻ ሳይሆን የሙሉው ዓለም የአየር ንብረት፣ የኢኮኖሚ ስርዓት እና የማህበረሰብ መረጋጋት ላይ እየገጠመ ያለ አደገኛ ለውጥ ነው። ይህ ሂደት በኖርዌይ፣ ካናዳ እና ሩሲያ አካባቢ ያለውን አርክቲክ በረዶ ሽፋን እንዲሁም በአንታርክቲካ ውስጥ የዌስት አንታርክቲክ በረዶ ሸለቆ እንደ Thwaites Glacier ያሉ በረዶ ግግር መቀለጥን ያካትታል። በዚህ ጽሁፍ ውስጥ ይህ መቅለጥ በኢትዮጵያ፣ ናይጄሪያ እና ቻይና ባሉ ርቀው ሀገራት ላይ የሚያሳየውን የተለየ እና የተወሳሰበ ተጽዕኖ በዝርዝር እንመለከታለን።

የመቅለጡ ሳይንሳዊ መሰረት እና የአሁኑ ሁኔታ

ከNASA እና የአየር ንብረት ለውጥ መካከለኛ አስተዳደር ኮሚቴ (IPCC) የሚገኙ ውሂቦች እንደሚያሳዩት ከ1980 ዓ.ም ጀምሮ የአርክቲክ በረዶ መጠን በእያንዳንዱ አስርት አመት በ13% ፍጥነት እየቀነሰ መምጣቱን ያመለክታሉ። በአንታርክቲካ ደግሞ በ1992 እና 2017 ዓ.ም መካከል ዓመታዊ የበረዶ መጠን ኪሳራ 3 ቢሊዮን ቶን ከፍ ብሏል። ይህ መቅለጥ በዋነኛነት በካርቦን ዳይኦክሳይድ እና ሜቴን አልዮች መጨመር የተነሳ በሰው ልጅ እንቅስቃሴ የሚፈጠረው የሙቀት ጋዝ መጨመር የተነሳ ነው። በግሪንላንድ ላይ ያለው Greenland Ice Sheet መቅለጥ ብቻ ከ1992 አመት ጀምሮ የዓለም የባህር ደረጃ ከ10.6 ሚሊሜትር ያህል ከፍ እንዲል አድርጓል።

የበረዶ ግግር መሰንጠቅ እና የባህር ደረጃ መጨመር

የThwaites Glacier (የመገደል በረዶ ግግር) እና Pine Island Glacier ያሉ ትላልቅ በረዶ ግግሮች መሰንጠቃቸው በደቡብ አንታርክቲካ ውስጥ ትልቅ ማንቂያ ነው። ይህ ሂደት በየባህር ደረጃ መጨመር ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። የዓለም ባንክ ግምት እንደሚያሳየው እስከ 2050 ዓ.ም ድረስ የዓለም የባህር ደረጃ በ30 እስከ 50 ሴንቲሜትር ሊጨምር ይችላል፣ ይህም በባህር ዳርቻ ያሉ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን በቀጥታ ይገጥማል።

የኢትዮጵያ የውሃ ሀብት ላይ ያለው ተጽዕኖ፡ ከአርክቲክ አየር ንብረት አማካይነት

ኢትዮጵያ ከባህር ዳርቻ በሩቅ ቢገኝም የአርክቲክ መቅለጥ በቀጥታ የሚያገናኛት የአየር ንብረት ስርዓት አማካይነት ነው። የአርክቲክ ኦሲላሽን (Arctic Oscillation) እና የስሜን አትላንቲክ ኦሲላሽን (North Atlantic Oscillation) የሚባሉት የአየር ንብረት ቅርጾች ለውጣቸው በአፍሪካ ቀንድ የዝናብ ንድፍ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። የአርክቲክ መቅለጥ እነዚህን ኦሲላሽኖች በመቀየር በኢትዮጵያ ላይ ሁለት የተለያዩ ነገሮችን ሊያስከትል ይችላል።

የዝናብ አለመረጋጋት እና ድርቅ

አንደኛ፣ የኢትዮጵያ የአየር ንብረት ተቋም (NMA) እና የኢግዚቢሽን ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (EIAR) ጥናቶች እንደሚያመለክቱት የአርክቲክ መቅለጥ የኢትዮጵያን የከረሜታ ዝናብ (Kiremt) አለመረጋጋት እንደሚያጋልጥ ይጠቁማሉ። ይህ ማለት አስተማማኝ የሆነው የሰሜን አፍሪካ የሙሰን ወቅት አለመረጋጋት ሊያሳድር ይችላል፣ ይህም በተራራማ ክልሎች ለምሳሌ በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች የሚገኘውን የትግራይ፣ ደቡብ እና ምዕራብ ኦሮሚያ የግብርና ምርታማነት በቀጥታ ይጎዳል። የአባይ (ናይል)፣ አዋሽ እና ተከዜ ወንዞች ፍሰት ላይም ተጽዕኖ ያሳድራል።

የበረድ ኮረብቶች መቀለጥ እና የውሃ አቅርቦት

ሁለተኛ፣ የአርክቲክ መቅለጥ በአለም አቀፍ ደረጃ የሙቀት መጠንን በመጨመር በኢትዮጵያ የሲሚን ተራሮች ላይ ያሉ የበረድ ኮረብቶችን በፍጥነት እንዲቀልጡ ያደርጋል። እንደ ራስ ደጅን እና ተደብ ያሉ በረድ ኮረብቶች በፍጥነት እየቀነሱ መምጣታቸው ለአዲስ አበባ ውሃ አቅርቦት ባለሥልጣን (AAWSA) እና ለታችኛው ሸለቆ የሚፈስሱ ወንዞች የረጅም ጊዜ የውሃ አቅርቦት ስጋት ያለበት ነው። ይህ ሁኔታ በአዲስ አበባ፣ ባህር ዳር እና ጅማ ያሉ ከተሞች የውሃ አቅርቦት ስርዓት ላይ ጫና ያሳድራል።

ናይጄሪያ እና የምዕራብ አፍሪካ ዳርቻ፡ የባህር ደረጃ መጨመር እና ኢኮኖሚ

ናይጄሪያ ከአትላንቲክ ውቅያኖስ በረሃ ባህር ዳርቻ ያላት ሀገር ስትሆን የአርክቲክ እና አንታርክቲካ መቅለጥ በቀጥታ የሚገጥማት በመሆኑ ከፍተኛ ስጋት ስር የምትገኝ ነች። የናይጄሪያ የባህር ዳርቻ ክልሎች እንደ ላጎስ፣ ፖርት ሃርኮርት እና ካላባር በዓለም አቀፍ የባህር ደረጃ መጨመር ፊት ለፊት በጣም የተጋለጡ ናቸው።

የነዳጅ ኢንዱስትሪ እና የመሠረተ ልማት ስጋት

የናይጄሪያ ኢኮኖሚ በከፍተኛ ሁኔታ በኒጀር ዴልታ እና በጎላ ወንዝ አካባቢ የሚገኙ የኦፒክ አባል የናይጄሪያ ብሔራዊ የነዳጅ ኩባንያ (NNPC) የነዳጅ ማውጫዎች ላይ የተመሰረተ ነው። የባህር ደረጃ መጨመር እና የባህር ማዶ ነፋስ ጥንካሬ መጨመር እነዚህን ወሳኝ መሠረተ ልማቶች፣ በርካታ የኤሌክትሪክ ማመንጫ ጣቢያዎች እና የቦኒ እና ዋሪ ያሉ የመደብር ከተሞችን በጥልቀት ይጎዳል። የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ግምት እንደሚያሳየው በናይጄሪያ ከ12 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በባህር ደረጃ መጨመር ምክንያት ለመፈናቀል የተጋለጡ ሊሆኑ ይችላሉ።

የውሃ ጥራት እና የሰላምታ በሽታዎች

የባህር ደረጃ መጨመር የውሃ ጨውነትን ወደ ውስጣዊ ውሃ ምንጮች እንዲገባ ያደርጋል፣ ይህም በኒጀር ዴልታ አካባቢ ለሚገኙ ህዝቦች የጨው ውሃ ችግርን ያሳድራል። በተጨማሪም የሰላምታ በሽታዎች እንደ ኮሌራ እና ታይፎይድ በደቡባዊ ክልሎች የመብተን እድል ያሳድራሉ። ይህ ሁሉ ለናይጄሪያ የአየር ንብረት ለውጥ ልማት እና አስተባባሪ ቢሮ እና ለናይጄሪያ የአየር ንብረት ለውጥ መልስ መርሃ ግብር (NCCRP) ትልቅ ፈተና ነው።

ቻይና ላይ ያለው ተጽዕኖ፡ ከቻይና ባህር እስከ የቲቤት በረዶ ግግር

ቻይና እንደ አለም አቀፍ ኃያል ኃያል እና ትልቅ የግብርና ሀገር በመሆኗ የአርክቲክ መቅለጥ በተለያዩ መንገዶች ትልቅ ተጽዕኖ ያሳድራል። ይህ ተጽዕኖ ከቻይና ባህር ዳርቻ እስከ የቲቤት ግድብጌ በረዶ ግግር ድረስ ይዘርጋል።

የባህር ዳርቻ ከተሞች እና ኢኮኖሚ

ቻይና ከሻንግሃይ፣ ቲያንጂን እና ጉዋንግጅዎ (ካንቶን) ጋር በጣም ተስፋ ባለው የባህር ዳርቻ ኢኮኖሚ ዙሪያ የተገነባ ነች። የቻይና የሳይንስ አካዳሚ ጥናት እንደሚያመለክተው የባህር ደረጃ መጨመር እነዚህን ከተሞች በማስፋፋት በሚገኙ የየዛንግጅያንግ እና ፒያን የኢንዱስትሪ አካባቢዎች ላይ ቀጥተኛ የገንዘብ ኪሳራ ሊያስከትል ይችላል። በሻንግሃይ ብቻ ከ23 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በዚህ ስጋት ስር ሊውሉ ይችላሉ።

የቲቤት በረዶ ግግር መቅለጥ እና የውሃ ዋስትና

የቻይና የአየር ንብረት ለውጥ ልዩ መልእክተኛ ቢሮ የሚጠቁመው የሂማላያ በረዶ ግግር መቅለጥ በፍጥነት እየጨመረ መምጣቱን ነው። ይህ በረዶ ግግር ለሜኮንግ፣ ሳልዊን እና ኢንዱስ ወንዞች ዋና ምንጭ ሲሆን እነዚህም ወንዞች በተራው ለቻይና፣ ህንድ፣ ባንግላዲሽ እና ሚያንማር በኩል የሚፈሱ የያንግትዜ እና የውሃ እርጥበት ምንጭ ናቸው። መጀመሪያ ላይ የውሃ ፍሰት መጨመር እና በኋላ ላይ እጥረት ሊፈጥር ይችላል፣ ይህም ለቻይና የየውሃ ሀብት ሚኒስቴር ትልቅ ፈተና ነው።

የአለም አቀፍ ስምምነቶች እና የሀገራት ምላሽ

የዚህ ዓለም አቀፍ ችግር ምላሽ የሚሰጠው በብዙ የዓለም አቀፍ ስምምነቶች እና በነጠላ ሀገራት በመተግበር ላይ ባሉ የመቀነስ ስልቶች ነው።