አእምሮአዊ አዛኝነቶች፡ አውሮፓውያን እንዴት በስህተት ውሳኔ የሚያስገቡባቸው የማሰብ መንገዶች

መግቢያ፡ በአውሮፓ ውስጥ ያለው የማሰብ ስህተት

አእምሮው ሰው በዓለም ውስብስብነት ለመንቀሳቀስ የተወሰኑ አጭር መንገዶችን ይጠቀማል። እነዚህ መንገዶች አእምሮአዊ አዛኝነቶች ይባላሉ፤ በማያሻቸው መንገድ ሀሳባችንን፣ ውሳኔችንን እና አመለካከታችንን የሚያዛባ ስርዓታዊ እና የማይቀየር ስህተቶች ናቸው። በአውሮፓ፣ ባህል፣ ታሪክ እና የጋራ የፖለቲካ እና ኢኮኖሚያዊ ስርዓቶች የሚፈጠሩ ልዩ ሁኔታዎች እነዚህን አዛኝነቶች በተለየ መልኩ ያሳያሉ። ከብሪቲሽ የህዝብ ውሳኔ እስከ የአውሮፓ ኮሚሽን ውሳኔ ማድረጊያ ሂደቶች፣ ከጀርመን የኢንዱስትሪ ፖሊሲ እስከ ጣሊያን የባንክ ቅርብ ጊዜ ታሪክ፣ አእምሮአዊ አዛኝነቶች የግለሰብ እና የማህበረሰብ ውሳኔዎችን በስፋት ይጎዳሉ። ይህ ጽሁፍ በአውሮፓ ውስጥ በጣም ገባቸው የከፉ አእምሮአዊ አዛኝነቶችን፣ በተወሰኑ ታሪካዊ እና ዘመናዊ ምሳሌዎች ላይ በመመስረት ይተነትናል።

የአዛኝነት መሰረታዊ ፅንሰ-ሀሳቦች እና በአውሮፓ የምርምር ታሪክ

አእምሮአዊ አዛኝነቶች በዳኒኤል ካህንማን እና አሞስ ትቨርስኪ በ1970ዎቹ ዓ.ም. በማቅረባቸው የፕሮስፔክት ቲዎሪ (Prospect Theory) ላይ የተመሰረተ ጥናት ነው። በአውሮፓ፣ ይህ የምርምር መስክ በማክስ ፕላንክ ሰውነት ምርምር ኢንስቲትዩት እና በካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ ያሉ ምሑራን እንደ ጌርድ ጊገረንዘር ያሉ ሰዎች በእጅጉ ተስፋፍቷል። አዛኝነቶች ብዙውን ጊዜ በሁለት ዋና ዋና ምድቦች ይከፈላሉ፡ አብዛኛውን ጊዜ የሚከሰቱ የማሰብ አጭር መንገዶች (Heuristics) እና የማረጋገጫ አዛኝነት (Confirmation Bias) የመሰለው የማሰብ ስህተት። በአውሮፓዊ አውድ፣ የተለያዩ ቋንቋዎች እና ባህሎች ለእነዚህ አዛኝነቶች የተለያየ መገለጫ ሊሰጡ ይችላሉ።

የአውሮፓ ምሁራን እና ተዋናዮች

ከስዊዘርላንድ የሚመጡት እንደ ማርቲን ሲሊግማን ያሉ ምሁራን በፖለቲካ አዛኝነት ላይ ትልቅ አስተዋጽኦ አድርገዋል። በፈረንሳይ፣ ምሁር ዳኒኤል ባርክ የማህበራዊ አዛኝነትን በማጥናት ረገድ ታዋቂ ነው። የኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ የባህል ምሁር እንደ ሄንሪ ታጅፌል ያሉ ሰዎች የማህበራዊ መታወቂያ እና የቡድን አዛኝነት (In-group Bias) ላይ ያተኮረ ሥራ አበርክተዋል፣ ይህም በአውሮፓ ውስጥ ያሉ የአገር ባህሎች መካከል ያለውን ግንኙነት ለመረዳት አስፈላጊ ነው።

የማህበረሰብ አዛኝነት፡ የአውሮፓ ህብረት እና የአገር ባህል ተጽእኖ

በአውሮፓ ውስጥ፣ የቡድን አዛኝነት (In-group/Out-group Bias) በታሪክ እና በፖለቲካ ላይ ጥልቅ ተጽዕኖ አሳድሯል። ይህ አዛኝነት ሰዎች የራሳቸው ቡድን (ለምሳሌ የአገራቸው ሰዎች፣ የተወሰነ ክልል ወይም ባህላዊ ቡድን) ን ለሌሎች ቡድኖች በማይመስል መልኩ የሚያደርጉትን ዝንባሌ ይገልጻል። ይህ በብሬክሲት ውሳኔ ላይ በግልጽ ይታያል፣ በዚያም ብዙ የእንግሊዝ ዜጎች የአውሮፓ ህብረትን እንደ ከእነሱ ውጪ ያለ ቡድን (out-group) በማየት የመለያየት ውሳኔ ደግፈዋል። በተመሳሳይ፣ በካታሎኒያ (በስፔን) እና በፍላንደርስ (በቤልጅግ) ያሉ የገዛ ገዥነት ንቅናቄዎች ይህንን የቡድን አዛኝነት እና የየማህበራዊ መለያየት (Social Categorization) ሂደት ያሳያሉ።

የማረጋገጫ አዛኝነት እና የመገናኛ ብዙነት

የማረጋገጫ አዛኝነት ሰዎች ከቀደምት እምነታቸው ጋር የሚስማማ መረጃ የሚፈልጉበት እና የማይስማማውን የሚተዉበት አዛኝነት ነው። በአውሮፓ፣ ይህ በፖለቲካዊ ፓርቲዎች እና በሚዲያ ውስጥ በግልጽ ይታያል። ለምሳሌ፣ የጀርመን ዜጋ የሚያነብው ደር ስፒግል ወይም ደ ዋልት ላይ በመመስረት፣ ወይም የፖላንድ ዜጋ የ ወይም ጋዜተኛ ዎልኖሽቲ ላይ በመመስረት የተለያየ የማህበረሰብ እውነታ ሊኖረው ይችላል። ይህ አዛኝነት በአውሮፓዊ ፓርላማ ውስጥ ያሉ እርስ በርስ የሚጋጩ ፖለቲከኞች እንደ ማሪን ለፔን (ፈረንሳይ) እና ዮርግ ሜውተን (ጀርመን) አስተያየቶች ላይ ይታያል።

የኢኮኖሚ እና የፋይናንስ አዛኝነቶች በአውሮፓዊ ገበያዎች

የፋይናንስ ውሳኔዎች በአእምሮአዊ አዛኝነቶች በጣም ተጽዕኖ የሚደረግባቸው አካባቢ ነው። የኪሳራ ማስወገጃ አዛኝነት (Loss Aversion) የሚባለው፣ ማለትም ሰዎች ትርፍ ከማምጣት ይልቅ ኪሳራን ለማስወገድ የሚያደርጉት ጥረት፣ በአውሮፓውያን ባለሀብቶች እና የፖሊሲ አውጪዎች ላይ ግልጽ ይታያል። ይህ በ2008 ዓ.ም. ከሌማን እስክራውስ አፍራሽ በኋላ በአውሮፓ የፋይናንስ ቅርብ ጊዜ ቀውስ ወቅት በየአውሮፓ ማዕከላዊ ባንክ (ECB) የተወሰደው ጠንካራ የገንዘብ ፖሊሲ ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል። የባንኩ ፕሬዝዳንት በወቅቱ ማሪዮ ራጊ ነበሩ።

የማዕከል አዛኝነት እና አንክርት አዛኝነት

የማዕከል አዛኝነት (Anchoring Bias) ሰዎች በመጀመሪያ ላይ የሚቀርብላቸውን መረጃ (አንክር) በጣም እንደሚጠቀሙበት የሚያሳይ ነው። ይህ በአውሮፓውያን የንግድ ስራ ስምምነቶች እና የንግድ ግብይቶች ላይ ይታያል። ለምሳሌ፣ በፈረንሳይ ውስጥ ያለው የኤሌክትሪሲቲ ዘዴ አማካይ (EDF) ወይም በጀርመን ያለው ዶይቸ ቴሌኮም ያሉ ትላልቅ ኩባንያዎች በስምምነት መግባት ጊዜ የመጀመሪያ የዋጋ አቅርቦት ለመጨረሻው ውጤት እጅግ በጣም ወሳኝ ሆኖ ይገኛል።

በፖለቲካ እና በህግ ማውጣት ላይ ያለው ተጽዕኖ

የአውሮፓ ፖለቲካ ስርዓት፣ ከአገራዊ ደረጃ እስከ የአውሮፓ ፓርላማ እና የአውሮፓ ኮሚሽን ደረጃ ድረስ፣ የአዛኝነት ተጽዕኖ በርካታ ምሳሌዎች አሉት። የኋላኛው እይታ አዛኝነት (Hindsight Bias) በፖለቲከኞች ውሳኔዎችን በተመለከተ በጣም የተለመደ ነው። ለምሳሌ፣ በ1990ዎቹ የቦስኒያ ጦርነት ወቅት የአውሮፓ ህብረት ውሳኔ ከተወሰነ በኋላ “በግልጽ እንደሚታየው” ተብሎ ይተረጎማል።

የህግ ማውጣት እና የአደጋ አስተዳደር

የአደጋ አስተዳደር (Risk Perception) በአውሮፓውያን ህግ አውጪዎች ላይ በጣም የሚታይበት ቦታ ነው። የአቅም አዛኝነት (Availability Heuristic) ሰዎች በቀላሉ የሚያስታውሷቸውን ክስተቶች እንደ ተደጋጋሚ እና አደጋ ከፍ ያለ ነገር ያደርጋሉ። ለምሳሌ፣ ከማድራይድ ወይም ፓሪስ የሚደረጉ የግፍ ሥራዎች በአውሮፓ ውስጥ ለብዙ ጊዜ የደህንነት ህጎችን እና የፖሊሲ ቅድመ ሁኔታን ይቀይራሉ፣ ምንም እንኳን በስታቲስቲክስ ሌሎች አደጋዎች (ለምሳሌ የመኪና አደጋ) የሞት እድል ከፍ ያለ ቢሆንም። ይህ በየአውሮፓ ደህንነት አጀንዳ (EU Security Agenda) ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል።

በጤና እና በኮቪድ-19 ምላሽ ላይ ያለው ተጽዕኖ

የኮቪድ-19 ወረርሽኝ በአውሮፓ ውስጥ የአ