April 2026

ስሜታዊ አስተዋይነት ምንድን ነው? ስሜታዊ አስተዋይነት (Emotional Intelligence – EQ) የራስን ስሜቶች እና የሌሎችን ስሜቶች በትክክል መለየት፣ መረዳት፣ ማስተዳደር እና በተሻለ መግባባት የሚያስችል ችሎታ ነው። ይህ ጽንሰ-ሐሳብ በ1990ዎቹ ከዳኒየል ጎልማን እና ጆን ሜየር ጋር በተያያዘ ቢሰራጭም፣ በአፍሪካ ባህሎች ውስጥ ይህ ክህሎት በረጅም ጊዜ ያልፋል። ለምሳሌ፣ በደቡብ አፍሪካ የሚገኘው ዩቡንቱ ፈልስፋ “እኔ ስለሆንሁ ስለዚህ አንተ ነህ” የሚለው መርህ የሌላውን ስሜት እና ሁኔታ መረዳትን ያጠቃልላል። በተመሳሳይ፣ በኢትዮጵያ የሚገኘው ጌደሮ ስርዓት የማህበራዊ ግንኙነትን እና የጋራ ስሜትን የሚያጠናክር ነው። በአፍሪካ ውስጥ የስሜታዊ አስተዋይነት ታሪካዊ…

መግቢያ፡ የሰው ማፈናቀል ዓለም አቀፍ እውነታ የሰው ማፈናቀል በሰው ልጅ ታሪክ ዘመናት የተከተለ አለም አቀፍ ክስተት ነው። በየተባበሩት መንግሥታት ልዩ ድርጅት ለስደተኞች ኮሚሽን (UNHCR) መረጃ መሰረት፣ በ2023 መጨረሻ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኃይል ከተፈናቀሉበት ወይም ከቤታቸው እንደ ስደተኞች እንደሚኖሩ ተገምቷል። ይህ ቁጥር በታሪክ ከተመዘገበው ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚገኝ ሲሆን የሰው ማፈናቀል ምክንያቶች የተወሳሰቡ እና ከአንድ አገር ወይም ክልል ወደ ሌላ የሚለያዩ ናቸው። ይህ ጽሑፍ በአፍሪካ እና በአውሮፓ ውስጥ በሦስት ዋና ዋና ምሳሌዎች – ኢትዮጵያ፣ ሱዳን እና ዩክሬን – ላይ በመመርኮዝ…

መግቢያ፡ የአውሮፓ ግራፊክ ታሪኮች ባህላዊ ሀብት የአውሮፓ ኮሚክስ እና ማንጋ ታሪኮች ከመቶ ዓመታት በላይ የሚዘልቁ የምስላዊ ታሪኮች ባህል አላቸው። ከስዊስ ሀንስ ሩዶልፍ ቶፕፈር የመጀመሪያ ደረጃ ምስሎች አስተሳሰር ጀምሮ እስከ ዘመናዊ የፈረንሳይ-ቤልጅየም ባንድ ዲሲኔ ስራዎች እና የኢጣሊያ የሳይንስ ምናብ ኮሚክስ ድረስ፣ አውሮፓ ለዓለም ግራፊክ አስተሳሰር አስደናቂ አስተዋጽኦ አድርጓል። ይህ ጽሑፍ በዚህ ሰፊ እና የተለያዩ የሆኑ የአውሮፓ ኮሚክስ እና ማንጋ ታሪኮች ዓለም ውስጥ የሚገኙትን ምርጥ ስራዎች፣ ታዋቂ ደራሲያን እና ባህላዊ ትንታኔዎችን ያስሰፋል። የፈረንሳይ-ቤልጅየም ባንድ ዲሲኔ፡ የአውሮፓ ኮሚክስ ልዩ ምልክት የፈረንሳይ-ቤልጅየም ባንድ ዲሲኔ…

መግቢያ: በህዋ ዓለም ላይ ውጊያ ሰው ልጅ ከጥንት ጀምሮ ከተለያዩ የሕማማት ማዕድኖች ጋር በመዋጋት ላይ የቆየ ሲሆን በዚህ ውጊያ ውስጥ አንዱ ከፍተኛ ድል የአንቲባዮቲክ መድሃኒቶች መገኘት ነው። አንቲባዮቲኮች በባክቴሪያ የሚፈጠሩ ሕማማትን ለማከም የሚጠቅሙ ንጥረ ነገሮች ሲሆኑ በዘመናዊ ህክምና ላይ አብዮታዊ ለውጥ አምጥተዋል። ይህ ጽሑፍ የአንቲባዮቲኮችን ታሪካዊ ጉዞ ከተለያዩ የዓለም ባህሎች እና የሳይንስ ልምዶች አንጻር በማየት የመጀመሪያዎቹ ጥንታዊ መድሃኒቶች፣ የፔኒሲሊን አስደናቂ ውርስ እና የዘመናችንን ተግዳሮቶች ያቀፈ ነው። ጥንታዊ ህክምና እና የማከም ልምዶች የአንቲባዮቲክ ኃይል የሚገኝበት ንጥረ ነገር በዘመናዊ ሳይንስ ከመገኘቱ በፊት…

የኮቪድ-19 ወረርሽኝ አለምን እንደ አንድ አሃድ አንቀጥቅጦ የወደቀበት ጊዜ ከመሆኑ ባለፈ አለም አቀፍ የጤና አደጋ ላይ ለመቋቋም ያለን ዝግጅት እንዴት እንደሚሰራ የሚያሳይ ግልጽ መስታወት ነበር። በዚህ ረገድ አውሮፓ እንደ ዩሮፔያን ሴንተር ለሽታ መቆጣጠር እና መከላከል (ECDC) እና ዩሮፔያን የመድሃኒት ባለስልጣን (EMA) ያሉ ኃያላን ተቋማት ቢኖሯትም፣ ስርዓታዊ ደካማ ነጥቦች፣ በተለያዩ አገሮች መካከል ያለው የተበላሸ ውህብ እና የመረጃ ልውውጥ እጥረት ግልጽ ሆነ። ከዚህ በኋላ የወደፊቱ የጉበኛ በሽታዎች ዝግጅት እና የህይወት ደህንነት (Biosecurity) የአውሮፓ የመጀመሪያ ቅድሚያ ሆኗል። ይህ ጽሑፍ በአውሮፓ ውስጥ ለሚነሱ የጉበኛ…

መግቢያ፡ ሁለንተናዊ መብቶች በባህላዊ እና በመልካም ልማታዊ የተለያዩ ክልሎች የሰብዓዊ መብቶች ጽንሰ-ሀሳብ እንደ ሁለንተናዊ እና የማይከፋፈሉ መብቶች ለሁሉም ሰው በሙሉ ዓለም የሚተገበር መሆኑ የዓለም ስምምነት ነው። ይሁን እንጂ ይህንን ሃሳብ በተለይም በእስያ እና በፓሲፊክ ክልል ውስጥ የሚኖረው ከፍተኛ የባህል፣ የሃይማኖት፣ የፖለቲካ ስርዓት እና የኢኮኖሚ ልማት ልዩነት በእጅጉ የሚያወሳስበው ነው። ክልሉ ከምዕራባውያን ሀገራት ጋር በታሪክ የተለየ የከፍላገዝ ልምድ አለው፣ ይህም የሰብዓዊ መብቶች አሰራር በአካባቢያዊ እሴቶች ላይ መመስረት አለበት የሚልን አመለካከት አስፍሯል። ይህ ጽሑፍ የሰብዓዊ መብቶችን ሁለንተናዊ መርሆች፣ በክልሉ ውስጥ ያሉትን ተግዳሮቶች…

መግቢያ፡ ፍቅር በጊዜ መስተንግዶ የሰው ልጅ የፍቅር ፍላጎት እና የመያያዝ ተፈጥሮ ከጥንት ጀምሮ የማይቀየር ነገር ነው። ይሁን እንጂ ይህን ፍላጎት የምናሟላበት መንገድ፣ የምንገናኝበት ሥርዓት እና ግንኙነቶቻችንን የምንገልጽበት ቋንቋ በታሪክ ውስጥ እጅግ አስደናቂ ለውጥ ተፈጥሯል። ከአፍቃሪያን የጋብቻ ስምምነቶች እስከ ቲንደር እና ሲግማ የሚደርሱ የዘመናዊ የፍቅር ጉዞዎች፣ ከስፕርታ የሚወጡ የጋብቻ ማማከሪያ ሕጎች እስከ ኢንስታግራም ላይ የሚካሄዱ የፍቅር ግንኙነቶች ድረስ ለውጡ ግልጽ ነው። ይህ ጽሑፍ በጆን ቦውልቢ እና ሜሪ አይንሰውርድ የተሰራውን የመያያዝ ፅንሰ ሀሳብ (Attachment Theory) በመጠቀም የፍቅር ግንኙነቶች በታሪክ እና በዘመናችን የሚለያዩበትን…

መግቢያ፡ በሰሜን አሜሪካ ውስጥ የንጹህ ውሃ ፍላጎት እና ተግዳሮት የአሜሪካ አገሮች የተባሉት አሜሪካ እና ካናዳ ከዓለም ከሚገኙት ንጹህ የመጠጣ ውሃ ሀብቶች አንዱ ሆነው ይቆጠራሉ። በርካታ ከተሞች የውሃ አቅርቦታቸው ከሜሪላንድ የሚገኘው ኔሽናል ኬፕታል ክልል እስከ ሲያትል ድረስ በጣም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል። ይሁን እንጂ ይህ ሁሉም ሰው እኩል መዳረሻ እንዳለው ማለት አይደለም። ከፍሎርዳ እስከ አሊስካ፣ ከኖቫ ስኮሺያ እስከ ብሪቲሽ ኮሎምቢያ ድረስ የሚገኙ ማህበረሰቦች፣ በተለይም የመጀመሪያ ሀገር ነዋሪዎች እና ርቀ የገጠር አካባቢዎች፣ ንጹህ የመጠጣ ውሃ ማግኘት ቀላል ያልሆነ ተግዳሮት ነው። ይህ ጽሁፍ…

መግቢያ፡ የማህበረሰብ እና የሰውነት ምስረታ ማስታወስ የሰው ልጅ ሕይወት መሰረታዊ ክፍል ነው። ከልጅነታችን ጀምሮ በአዲስ አበባ ወይም በጎንደር ያለፍንበት ተሞክሮ፣ በአምስተኛ ክፍል የተማርነው ትምህርት፣ ወይም በሮም ወይም በበርሊን የምናደርገው ውይይት ሁሉ በማስታወስ ኃይላችን ላይ የተመሰረተ ነው። ለበአውሮፓ ለሚኖሩ ኢትዮጵያውያን፣ የማስታወስ ሂደት ሁለት ዓለምን የሚያገናኝ አስፈላጊ ሚና ይጫወታል፡ የአፍሪካ ትውስታዎችን መጠበቅ እና በአውሮፓ ህብረት ውስጥ አዲስ ቋንቋና ባህል መማር። ይህ ጽሁፍ የማስታወስ ሳይንስን በሙሉ ያስረዳል፣ ከሂፕፖካምፐስ እስከ የማህበራዊ ትውስታ ድረስ። የሰውነት የማስታወስ ማሰሮ፡ የአንጎል አወቃቀር እና ሚና ማስታወስ በአንድ ቦታ የሚገኝ…

መግቢያ: የአዕምሮ ጉዳት በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ የአዕምሮ ጉዳት (Trauma) የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ እንደ ሰው ልጅ ታሪክ በጣም ቀደምት ነው። በጥንታዊ ግሪክ ስነ-ጽሑፍ ውስጥ፣ በሆሜር የተጻፈው ኢሊያድ በጦርነት የተነሳ የአዕምሮ መከራን የሚገልጽ ሲሆን፣ የአይያስ ተረት የፖስት-ትራማቲክ ስትረስ አሰቃቂ (PTSD) ምልክቶችን በትክክል ይገልጻል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ፣ ዶክተር ሲልዳስ ዌይር ሚችል በባብሮኖች የተጋለጡ የባቡር ሠራተኞች ላይ “የባቡር ስፍን ምች” የሚለውን ሁኔታ ገለጸ። በኋላም በፈረንሳይ ሐኪም ዣን-ማርት ሻርኮ “ሂስተሪያ” በሚለው ስም አጥንቷል። ነገር ግን ይህ ሁሉ ማወቅ ከየመጀመሪያው የዓለም ጦርነት በኋላ በፒቲኤስዲ ስም…