የአውሮፓ ፋሽን ታሪክ እና አልባሳት እንደ ባህላዊ መግለጫ፡ ከጥንት እስከ ዘመናዊነት

መግቢያ፡ አልባሳት የማይናገር ቋንቋ

የአውሮፓ ታሪክ በተለያዩ ዘመናት የተለያዩ የልብስ ዘይቤዎች በማምጣቱ ይታወቃል። ፋሽን በዚህ አህጉር ላይ የኑሮ መንገድ፣ የማህበራዊ ክፍፍል፣ የፖለቲካ ሃይል እና የስነ-ልቦና መለወጫ እንደሆነ ተገልጿል። ከግሪክ እና ሮማ የቀረቡት ቀላል ልብሶች አገልግሎት እና ማህበራዊ ደረጃን የሚያሳዩ ነበሩ። በመካከለኛው ዘመን ደግሞ ልብስ የንጉሣዊ ሃይልን እና የክርስትና ተጽእኖን የሚያንፀባርቅ መሆኑን እናያለን። ይህ ጽሑፍ በአውሮፓ የሚገኙ የተለያዩ ሀገራት እንደ ፈረንሳይ፣ ጣልያን፣ እንግሊዝ፣ ስፔን እና ጀርመን በልብስ እና ፋሽን ላይ ያላቸውን የባህል አሻራ እና ታሪካዊ ሂደት በዝርዝር ይተነትናል።

ጥንታዊ መነሻዎች፡ ግሪክና ሮማ

የአውሮፓ የልብስ ታሪክ መሠረቱ በጥንታዊ ግሪክ እና በሮማን ሥልጣኔ ይገኛል። ግሪኮች ቀላል እና ተግባራዊ ልብሶችን ይለብሱ ነበር፤ ዋነኛው ልብስ ኪቶን (chiton) እና ሂማቲዮን (himation) የተባሉት ነበሩ። እነዚህ ልብሶች ከጥልፍ እና ከጥልፍ የተሠሩ ሲሆን የሰውነት ቅርጽን የሚከተሉ ነበሩ። በሮማ ደግሞ ቶጋ የወንድ የማህበራዊ ደረጃ እና የፖለቲካ ስልጣን ምልክት ነበር። ቶጋው ነጭ ማረጋገጫ ያለው ሲሆን የሴቶች ዋነኛ ልብስ ደግሞ ስቶላ (stola) ነበር። የልብስ ቀለም እና ንድፍ የማህበራዊ ደረጃን ያሳይ ነበር፤ ለምሳሌ ለሥልጣናት የተወሰኑ ሐምራዊ እና ሰማያዊ ቀለሞች ይጠቀሙ ነበር።

የግሪክ ልብስ አይነቶች

የግሪክ ልብስ በዋነኝነት በሦስት ክፍሎች ይከፈል ነበር፡ የውስጥ ልብስ (ኪቶን)፣ የጨርቅ ሸሚዝ (ኪቶን)፣ እና የላይኛው ልብስ (ሂማቲዮን)። የሴቶች ልብስ ብዙውን ጊዜ እስከ እግር ድረስ የሚያርፍ ሲሆን የወንዶች ልብስ ግማሽ እግር ያህል ይሆናል። ይህ ልዩነት የሚያመለክተው የሴቶችን ክብር እና የወንዶችን ነፃነት ነው።

መካከለኛ ዘመን፡ ልብስ እና ፊውዳሊዝም

በመካከለኛ ዘመን (5ኛ-15ኛ ክፍለ ዘመን) የልብስ ዘይቤ በፊውዳል ሥርዓት እና በክርስትና ተጽዕኖ በኃይል ተጎድቷል። ልብስ የሰውን ማህበራዊ ደረጃ በግልጽ የሚያሳይ መሆኑን አጠናክሯል። ለምሳሌ፣ በፈረንሳይ እና በእንግሊዝ የንጉሥ አገር ቤተሰቦች እና አርዮኖች ረጅም፣ በጥሩ ጨርቅ የተሠሩ እና በብር ወይም በወርቅ የተጌጡ ልብሶችን ይለብሱ ነበር። ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ብላይያውድ (bliaud) በሴቶች ዘንድ ታዋቂ ሆኖ ተገኝቷል። ይህ ልብስ ረጅም እና በወገብ ላይ ተጠቅጥቆ የሚያርፍ ሲሆን የተለያዩ የሰልጣኝ እና የቀለም ንድፎችን ያካትት ነበር።

የጎቲክ ዘመን ፋሽን

በ12ኛው እና 13ኛው ክፍለ ዘመን በጎቲክ ዘመን የልብስ ንድፍ አዲስ አቀራረብ አገኘ። ልብሶች ወደ ሰውነት ቅርጽ ተመስለው መሥራት ጀመሩ። የወንዶች ልብስ አጭር ሆኖ መጣ እና በ14ኛው ክፍለ ዘመን ሆስ (hose) የተባለው ረጅም ካልሰሪ ታዋቂ ሆነ። ሴቶች ደግሞ ኮተርዲ (cotehardie) የተባለውን ጠባብ እና በወገብ ላይ በጥብቅ የሚገኝ ልብስ መልበስ ጀመሩ። ይህ ዘመን የቡርጎንዲ ግዛት በፋሽን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳደረበት ጊዜ ነበር።

ሪነሳንስ፡ የኢጣሊያ ልዩነት እና የሰውነት ማራኪነት

የሪነሳንስ ዘመን (14ኛ-17ኛ ክፍለ ዘመን) በፍሎሬንስ፣ ቬኒስ እና ሚላኖ የሚገኙ የኢጣሊያ ከተሞች የፋሽን ማዕከሎች ሆነው የታወቁበት ጊዜ ነበር። በዚህ ዘመን ልብስ የግለሰብን ሃብት፣ የሥልጣን እና የስነ-ጥበብ ጥንካሬ የሚያሳይ መሆኑን አጠናክሯል። የወንዶች ልብስ ዱበልት (doublet) እና ሆስን ያካትት ነበር። ሴቶች ደግሞ (gown) በሚባል ረጅም ልብስ ይለብሱ ነበር። የኢጣሊያ ፋሽን በተለይም በሜዲቺ ቤተሰብ እንደ ሎሬንዞ ዴ ሜዲቺ ያሉ ሰዎች በማስተዋወቃቸው በመላው አውሮፓ ተስፋፋ።

ባሮክ እና ሮኮኮ፡ የፈረንሳይ የፋሽን ልዩ ዘመን

በ17ኛው እና 18ኛው ክፍለ ዘመን የፈረንሳይ ግዛት በሉዊ አሥራ አራተኛ እና በሉዊ አሥራ አምስተኛ ንግሥት ማሪ አንቶይኔት ዘመን የአውሮፓ ፋሽን መሪ ሆነ። በባሮክ ዘመን (17ኛ ክፍለ ዘመን) ልብስ ትልቅ፣ ድምቀት ያለው እና በርካታ የጌጥ መሣሪያዎችን ያካትት ነበር። ወንዶች ረጅም ፀጉር (ፔሪዩክ)፣ ሰፊ የሆነ ጆሮ ካፕ (ራባ) እና ጠባብ ካልሰሪ (ሆስ) ይለብሱ ነበር። በሮኮኮ ዘመን (18ኛ ክፍለ ዘመን) ደግሞ ፋሽን ወደ ቀላልነት እና ወደ ወርቃማ አሠራር ተለወጠ። ሴቶች ፓንየር (panier) የተባለውን የጕልላ ሰገነት በመጠቀም ልብሳቸውን ወደ ጎን ሰፊ አድርገው ይለብሱ ነበር። ይህ ዘመን የሜዳም ፖምፓዱር ተብላ የምትጠራው የሉዊ አሥራ አምስተኛው ሚስት የፋሽን አዘጋጅ ሆና የታወቀበት ጊዜ ነበር።

የፈረንሳይ ሪቮልዩሽን በፋሽን ላይ ያለው ተጽዕኖ

የፈረንሳይ ሪቮልዩሽን (1789-1799) በፋሽን ላይ ከፍተኛ ለውጥ አምጥቷል። የንጉሣዊው እና የሥልጣናት ልብስ በኃይል ተተንቅኗል። ሰዎች ቀላል እና እኩልነትን የሚያሳዩ ልብሶችን መልበስ ጀመሩ። ወንዶች ፍራክ ኮት እና ረጅም ካልሰሪ፣ ሴቶች ደግሞ ከጥንታዊ ግሪክ እና ሮማ ተመስርተው የተሠሩ ልብሶችን መልበስ ጀመሩ። ይህ አዲስ ዘይቤ በዳይሬክቶይር (Directoire) እና ኢምፓየር (Empire) ዘመን በተለይም በናፖሌዎን ቦናፓርት እና በሚስቱ ጆሴፊን ደ ቦአርነ ዘመን ተጠናክሯል።

19ኛው ክፍለ ዘመን፡ የኢንዱስትሪ አብዮት እና የሃውት ኩቸር መነሳት

19ኛው ክፍለ ዘመን የኢንዱስትሪ አብዮት በፋሽን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳደረበት ጊዜ ነበር። የሲንተር ማሽን መገኘት የልብስ ማምረትን ፈጣን እና ርካሽ አድርጓል። በሎንዶን እና በፓሪስ የሚገኙ የማላቲክ ንግድ ማዕከሎች በፋሽን ላይ አዲስ አቀራረብ አምጥተዋል። በዚህ ዘመን የቻርልስ ፍሬደሪክ ዎርዝ የተባለው የእንግሊዝ ዲዛይነር የወንዶች ዘመናዊ ልብስ (ሱት)ን አሰራር አሻሽሎታል። በሴቶች ፋሽን ደግሞ የክሪኖሊን (crinoline) እና በኋላም የቡስትል (bustle) የተባሉ የጕልላ ሰገነቶች ታዋቂ ሆነዋል። ይህ ዘመን ደግሞ የሃውት ኩቸር (haute couture) መነሳትን አይቷል። ቻርልስ ፍሬደሪክ ዎርዝ በሎንዶን የመጀመሪያውን የሃውት ኩቸር ቤት ከፍቷል። በፓሪስ ደግሞ ሮዝ በርቲን እና ሻርል ፍሬደሪክ ዎርዝ የተባሉ ዲዛይነሮች ታዋቂ ሆነዋል።

• ቻርልስ ፍሬደሪክ ዎርዝ (እንግሊዝ)፡ የወንዶች ዘመናዊ ሱት አባት።
• ዎርዝ እና ቦቨሪ (Worth & Bobergh)፡ በፓሪስ የመጀመሪያው የሃውት ኩቸር ቤት።
• ክሪኖሊን፡ የብረት ወይም የብርጭቆ ክብደት ያለው የጕልላ ሰገነት።
• ቡስትል፡ የሴቶች ልብስን ከኋላ በኩል የሚያሰፋ መሣሪያ።
• ፓሪስ ኦፕሬስ፡ የፋሽን ማዕከል ሆኖ መጀመሩ።

20ኛው ክፍለ ዘመን፡ ማህበረሰብ፣ ጦርነት እና የፋሽን አብዮት

20ኛው ክፍለ ዘመን በፋሽን ላይ እጅግ በጣም አስፈላጊ ለውጦችን ያምጣ ነበር። የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት (1914-1918) እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት (1939-1945) ሴቶች ወደ ሥራ መግባታቸውን አስፈላጊ አድርጓል። ይህም ሴቶች ልብሳቸውን አጭር እና አገልግሎታዊ አድርገው መልበስ አስፈላጊ አድርጓል። በ1920ዎቹ ፍላፐር ሴቶች (flappers) አጭር ቀሚስ፣ የተቆራረጠ ፀጉር እና የተለቀቀ የልብስ ዘይቤ አምጥተዋል። ይህ ዘመን የኮኮ ሻኔል (Coco Chanel) የፋሽን አባት ሆና የታወቀበት ጊዜ ነበር። ሻኔል የሊትል ብላክ