መግቢያ፡ ስሌት የሰው ልጅ ሁለንተናዊ ፍላጎት
የኮምፒውተር ታሪክ በአንድ ሀገር ወይም በአንድ ባህል የተጀመረ ታሪክ አይደለም። ከጥንት የሒሳብ ሰሌዳዎች እስከ ዘመናዊ የጥላ ላይ የሚሰሩ ማህበረሰቦች ድረስ፣ ማስላት እና መረጃን መቅደም የሰው ልጅ ሁሉን አቀፍ ፍላጎት ነው። ይህ ጽሑፍ ዲጂታል አብዮቱን ያስነሳውን የቴክኖሎጂ እና ሀሳብ አዘዉትሮ በተለያዩ ባህላዊ እና የጂኦግራፊ አቀማመጦች ውስጥ ያለውን አስተዋፅኦ በማየት ይከታተላል። ከባቢሎን እና ግብጽ እስከ ሺንጋ ጃፓን እና ኢትዮጵያ ድረስ፣ እያንዳንዱ ማህበረሰብ ወደ ዛሬ ያወጣንበት ዲጂታል አለም መንገድ ላይ ትርጉም ያለው እርምጃ አሳልፏል።
ጥንታዊ መሠረቶች፡ ከአብካስ እስከ አል-ከዋሪዝሚ
የስሌት መሳሪያዎች ታሪክ በሺዎች ዓመታት በፊት ይጀምራል። በሱመር ሲቪሊዝሽን ውስጥ የሚገኘው አብካስ (Abacus) በጣም ጥንታዊ እና በብዙ ባህሎች የተለያየ ቅርጽ ያለው የሂሳብ መሣሪያ ነው። በቻይና ውስጥ ሱናን ፓን (Suan Pan)፣ በጃፓን ሶሮባን (Soroban) እና በ
በ9ኛው ክፍለ ዘመን፣ ፋርስ የሂሳብ ሊቅ ሙሐመድ ኢብን ሙሳ አል-ከዋሪዝሚ (Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi) አልጀብራ ስምንተኛውን ርዕሰ መጽሐፉን አሳትሟል። ስሙ “አልጎሪዝም” (Algorithm) የሚለውን የኮምፒውተር ሳይንስ መሠረታዊ ጽንሰ-ሐሳብ ሰጥቷል። በተመሳሳይ፣ የሒንዱ ሂሳብ ሊቆች ዜሮን (0) እንደ ቁጥር ያለውን ጽንሰ-ሐሳብ አዋቅረዋል፣ ይህም ለዘመናዊ ኮምፒቲንግ የማይታወቅ ነገር ነው።
የኢስላማዊ ዘመን ወርሃት
በየኢስላም ወርሃት ዘመን፣ ከ8ኛው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን፣ የባግዳድ፣ ደማስቆ እና ኮርዶባ የምርምር ማዕከሎች የሂሳብ፣ የሥነ ፈለክ እና የሜካኒካል ምህንድስና እድገት ማዕከሎች ነበሩ። የባኑ ሙሳ (Banu Musa) ወንድማማች በ9ኛው ክፍለ ዘመን አውቶማቲክ መሳሪያዎችን የሚገልጹ መጽሐፍ “የማስደንቅ መሳሪያዎች መጽሐፍ” አሳትመዋል። ይህ የመጀመሪያ ደረጃ የፕሮግራም ማድረግ ሀሳብ ነበር።
የሜካኒካል አይነቶች አበባ፡ ከ17ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን
የኮምፒውተር ሳይንስ በአውሮፓ የሚባለው ምዕራፍ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በስኮትላንድ የሂሳብ ሊቅ ጆን ኔፔር (John Napier) የሎጋሪዝም ግኝት እና የኔፔር አግድም (Napier’s Bones) ተብሎ በሚጠራው የማባዛት መሳሪያ ጀመረ። በ1623 ዓ.ም. ጀርመናዊው ዊልሄልም ሺካርድ (Wilhelm Schickard) የመጀመሪያውን ሜካኒካል ካልኩሌተር “ሲቆጣጠር ሰዓት” (Calculating Clock) አሰራ።
ባብቺጅ እና ሎቨሌስ፡ የፕሮግራም ማድረግ ሀሳብ መነሳት
በ19ኛው ክፍለ ዘመን የብሪታኒያዊው ምህንድስና ቻርለስ ባብቺጅ (Charles Babbage) ስራ አስደናቂ እርምጃ ነበር። እሱ የልዩነት ሞተር (Difference Engine) እና የአናሊቲካል ሞተር (Analytical Engine) ንድፍ አውጥቷል። የአናሊቲካል ሞተር ዕቅድ የዘመናዊ ኮምፒውተር ሁሉንም መሠረታዊ ክፍሎች (ማህደረ መረጃ፣ ማስኮበር አሃድ፣ የመቆጣጠሪያ አሃድ) ያካትት ነበር። በጣም አስፈላጊው ነገር ግን የብሪታኒያዊው የሂሳብ ሊቅ እና የፕሮግራም ማድረግ እናት በመባል የምትታወቀው አዳ ሎቨሌስ (Ada Lovelace) ነበረች። እሷ ባብቺጅን ስትረዳ አናሊቲካል ሞተሩ ቁጥሮችን ብቻ ሳይሆን ማንኛውም ምልክት ሊያስተናግድ እንደሚችል አስተዋወቀች፣ ይህም የፕሮግራም ማድረግ እና ኮምፒውተር ሳይንስ መሠረት ሆነ።
20ኛው ክፍለ ዘመን፡ የኤሌክትሮኒክስ አብዮት እና ጦርነት ዘመን
የኤሌክትሮኒክስ ኮምፒውተር እድገት በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት በኃይል ተፋጠነ። በጀርመን፣ ኮንራድ ዙዜ (Konrad Zuse) ዚ3 (Z3) በመባል የሚታወቀውን የመጀመሪያውን ሙሉ በሙሉ አውቶማቲክ ፕሮግራም የሚቆጣጠር ኤሌክትሮ-ሜካኒካል ኮምፒውተር አሰራ። በብሪታንያ ደግሞ በብሌችሌይ ፓርክ (Bletchley Park) የሚገኘው የአላን ቱሪንግ (Alan Turing) እና ሌሎች ቡድን የኮሎስስ (Colossus) ኮምፒውተርን አሰራ፣ ይህም የጀርመን የጦር ሰራዊት ሚስጥራዊ መልዕክቶችን ለመለየት ያገለገለ ነበር።
ENIAC እና የአሜሪካ አስተዋፅኦ
በ1946 ዓ.ም. በፔንስልቨኒያ ዩኒቨርሲቲ የጆን ፕረስፐር ኤከርት (John Presper Eckert) እና ጆን ሞችሊ (John Mauchly) የተመራ ቡድን ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) አሰራ። ይህ የመጀመሪያው አጠቃላይ ዓላማ ያለው የኤሌክትሮኒክስ ኮምፒውተር ነበር። ከፕሮጀክቱ ጋር የተያያዙ አስፈላጊ ሰዎች የኢንግላንድ የሆኑት ካትሪን ጆንሰን (Katherine Johnson)፣ ዶሮቲ ቫውግናን (Dorothy Vaughan) እና ሜሪ ጋክሰን (Mary Jackson) ናቸው፣ እነዚህም በናሳ (NASA) ውስጥ የሂሳብ ስራ ሠሪዎች (Human Computers) እንደነበሩ ታሪክ ለረጅም ጊዜ ተደብቆ ነበር።
የሶፍትዌር አብዮት እና የግል ኮምፒውተር መውጣት
1950ዎቹ እና 1960ዎቹ የማይክሮፕሮሰሰር እና የሶፍትዌር አብዮትን አይቀጡም። የቤል ላቦራቶሪዎች (Bell Labs) የሆኑ ጆን ባርዲን (John Bardeen)፣ ዊልያም ሾክሊ (William Shockley) እና ዋልተር ብራቴን (Walter Brattain) ትራንዚስተርን በ1947 አፈለሙ። ይህ የኤሌክትሮኒክስ አለምን በመቀየር የኮምፒውተሮችን መጠን እና ዋጋ እንዲቀንስ አደረገ። በ1958 ዓ.ም. ጃክ ኪርቢ (Jack Kilby) በቴክሳስ ኢንስትሩመንትስ (Texas Instruments) የመጀመሪያውን የኢንተግሬትድ ሰርኩት (Integrated Circuit) አሳየ።
የግል ኮምፒውተር (PC) አለም አቀፍ ውድድር
1970ዎቹ የግል ኮምፒውተር አብዮትን አዩ። በ1975 ሚክሮ-ሶፍት (Microsoft) በቢል ጌትስ (Bill Gates) እና ፖል አሌን (Paul Allen) ተመሠረተ። በ1976 አፕል ኮምፒውተር (Apple Computer) በስቲቭ ጆብስ (Steve Jobs)፣ ስቲቭ ዎዝኒያክ (Steve Wozniak) እና ሮናልድ ዌይን (Ronald Wayne) ተመሠረተ። በ1981 አይቢኤም (IBM) የመጀመሪያውን IBM ፒሲ አስተዋወቀ፣ እሱም የሚክሮሶፍት ኦፐሬቲንግ ሲስተም (MS-DOS) አስኬዱ። ይህ የፒሲ ስታንዳርድ አቋቋመ።
ይህ ውድድር አለም አቀፍ ነበር። በደቡብ ኮሪያ፣ ሳምሱንግ (Samsung) እና ኤልጂ (LG) እንደ ኤሌክትሮኒክስ ግዙፍ ኃይሎች መጡ። በጃፓን፣ ኔክ (NEC)፣ ቶሺባ (Toshiba) እና ፈጂትሱ (Fujitsu) የራሳቸውን የፒሲ ሞዴሎች አወጡ። በታይዋን፣ ኩባንያዎች እንደ ኤሰስ (Acer) እና ኤሽ-ፒ (ASUS) በማህበረሰቡ ውስጥ አስፈላጊ ተዋንያን ሆኑ።
| ዓመት | ማህበረሰብ | ማስታወሻ አስተዋፅኦ | ዋና ሰዎች/ኩባንያዎች |
|---|---|---|---|
| ከ 2700 ዓክልበ. ግድም | ሜሶጶጳሚያ (ሱመር) | የአብካስ መጀመሪያ መልክ | አልታረክ |
| 9ኛው ክፍለ ዘመን | ፋርስ (የኢስላም ወርሃት) | የአልጎሪዝም ጽንሰ-ሐሳብ | ሙሐመድ አል-ከዋሪዝሚ |
| 1642 | ፈረንሳይ | የመጀመሪያው ሜካኒካል አደራሽ ካልኩሌተር | ብሌዝ ፓስካል |
| 1837 | ብሪታንያ | የአናሊቲካል ሞተር ንድፍ | ቻርለስ ባብቺጅ፣ አዳ ሎቨሌስ |
| 1941 | ጀርመን | የመጀመሪያው ፕሮግራም የሚቆጣጠር ኮምፒውተር (Z3) | ኮንራድ ዙዜ |
| 1946 | አሜሪካ | ENIAC – የመጀመሪያው አጠቃላይ ዓላማ ያለው ኤሌክትሮኒክስ ኮምፒውተር | ጆን ፕረስፐር ኤከርት፣ ጆን ሞችሊ |
| 1976 | አሜሪካ | አፕል I – የግል ኮምፒውተር ለብዙ ሰዎች ተደራሽ ሆነ | ስቲቭ ጆብስ፣ ስቲቭ ዎዝኒያክ |
| 1984 | አሜሪካ | ማክኢንቶሽ – የግራፊክ ተጠቃሚ በር (GUI) እና አውራ አዝራር ወደ ህዝቡ አምጥቷል | አፕል ኮምፒውተር |
| 1991 | ፊንላንድ | የሊኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኮር ማዋቀር ተለቀቀ | ሊኑስ ቶርቫልድስ |
የኢንተርኔት አብዮት፡ አለምን መሰረት ያደረገ አውታረ መረብ
የኢንተርኔት ታሪክ በቀጥታ ከየዓለም የምርምር ማዕከሎች ጋር የተያያዘ ነው። የመጀመሪያው አውታረ መረብ ARPANET በ1969 በየአሜሪካ መከላከያ ከፍተኛ የምርምር ፕሮጀክቶች ኤጀንሲ (DARPA) ተመሠረተ። የTCP/IP ፕሮቶኮል በ1970ዎቹ በቬንተር ሰርፍ (Vint Cerf) እና ሮበርት ካን (Robert Kahn) ተዘጋጅቷል። ይህ የኢንተርኔት ቋንቋ ሆነ።
የድህረ ገጽ አለም እና የማህበራዊ ሚዲያ ተፈጥሮ
በ1989 ዓ.ም. በስዊዘርላንድ የሴርን (CERN) የሆነው የብሪታኒያዊ ቲም በርነርስ-ሊ (Tim Berners-Lee) የድህረ ገጽ (World Wide Web) ሀሳብን አቅርቧል። ይህ ከኢንተርኔት በላይ የሚ
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.