ዓለም አቀፍ እኩልነት አለመሆን፡ በላቲን አሜሪካ ምክንያቶች፣ የአሁኑ ሁኔታ እና መፍትሄዎች ሙሉ መግለጫ

መግቢያ፡ ቀጣይነት ያለው የኢኮኖሚ እና ማኅበራዊ ፈታ

ዓለም አቀፍ እኩልነት አለመሆን የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ በላቲን አሜሪካ ከሌላ ቦታ በማይመሳሰል ውስብስብነት እና ታሪካዊ ጥልቀት ይገኛል። ከሜክሲኮ እስከ ቻይል እና ከብራዚል እስከ ካሪቢያን ያሉ አገሮች ከፍተኛ የተፈጥሮ ሀብት እና ባህላዊ ሃብት ቢኖራቸውም፣ በዘመናችንም ከፍተኛ የሆነ የገቢ እና የገንዘብ አካፋይነት ይገኛል። ይህ ጽሑፍ የዚህን እኩልነት አለመሆን ታሪካዊ ሥሮች፣ የአሁኑ መጠን፣ የሚያስከትሉት የኢኮኖሚ እና ማህበራዊ ተጽዕኖዎች እንዲሁም በክልሉ ውስጥ እየተመረጡ ያሉ መፍትሄዎችን በሙሉ ይተነትናል። በኢኮኖሚስት የሚሊያን ካፒታሊዝም እና በየአሜሪካ ኢኮኖሚክ አሶሴሽን የሚደገፉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ላቲን አሜሪካ በዓለም ላይ ከፍተኛ የሆነ የኢኮኖሚ እኩልነት ያለባት ክልል ናት።

ታሪካዊ ሥሮች፡ ከኮሎኒያሊዝም እስከ አዲሱ ነጻነት

የአሁኑ እኩልነት አለመሆን ሥሮቹ በአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ዘመን ይገኛሉ። የስፔን እና ፖርቱጋል ሃይሎች ከ15ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ስርዓት ያለውን የሀብት እና የስልጣን አካፋይነት አስገቡ። ይህ ሥርዓት በመሠረቱ በኢንካ፣ አዛቴክ እና ማያ ስልጣኔዎች ላይ የተገነባ ሲሆን ዋነኛው ግብ ወርቅ፣ ብር እና ሌሎች የተፈጥሮ ሀብቶችን ወደ አውሮፓ ማምጣት ነበር። ይህ ሂደት በኮሎኒያል ሜርካንቲሊዝም ስር የነበረውን የአገር ውስጥ ኢኮኖሚ ለአውሮፓ ጥቅም እንዲያገለግል በማድረግ የአካባቢውን የምርት አወቃቀር አጥፍቷል።

የግብርና ሥርዓት እና የመሬት ንብረት

የኮሎኒያል ኢኮኖሚ በሃሲንዳ ወይም ፋዚንዳ በተባለው ትልቅ የግብርና እርሻ ላይ የተመሰረተ ነበር። እነዚህ እርሻዎች በጥቂት የአውሮፓ ተወላጆች እና ክሪዮሎ ቤተሰቦች በሚባሉ የተወሰኑ የአገር ውስጥ ሰዎች በሚቆጣጠሩ ሲሆን የሰራተኞቹ አብዛኛው ደግሞ ከአፍሪካ የመጡ ባርዮች ነበሩ። ይህ የመሬት እና የሀብት ትልቅ አካፋይነት ከነጻነት በኋላም በህግ እና በማህበራዊ ሥርዓት ተደግፎ ቆይቷል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን ነጻነት ከተገኘ በኋላ፣ እንደ ሲሞን ቦሊቫር እና ሆሴ ደ ሳን ማርቲን ያሉ መሪዎች ለአንድነት ቢታገሉም፣ የኢኮኖሚ ኃይሎች እና የውጭ ጣልቃ ገብነቶች እኩልነትን ለማምጣት አልቻሉም።

የአሁኑ መጠን፡ ቁጥሮች እና እውነታዎች

የዘመናችን ላቲን አሜሪካ በኢኮኖሚ እድገት ረገድ አስደናቂ እርቅ ያሳየች ቢሆንም፣ ይህ እድገት በእኩል ሁኔታ አልተከፋፈለም። በየዓለም ባንክ እና በዓለም አቀፍ አረመኔ ገንዘብ ፈንድ (IMF) መረጃ መሰረት፡

• በክልሉ ውስጥ ያሉ በጣም ባለጸጋ 10% ሰዎች ከጠቅላላው ብሔራዊ ገቢ 54% ይበልጣል የሚሰሩ ሲሆን ዝቅተኛው 40% ደግሞ ከ10% በታች ገቢ አላቸው።
• በቻይል፣ ብራዚል፣ ኮሎምቢያ እና ሜክሲኮ ውስጥ የጂኒ ጥምርታ (Gini Coefficient) በአማካይ 0.45 ነው፣ ይህም ከፍተኛ የሆነ እኩልነት አለመሆንን የሚያመለክት ነው (0 ሙሉ እኩልነት፣ 1 ሙሉ እኩልነት አለመሆን)።
• በቦሊቭያ እና ፓራጓይ ያሉ አገሮች ከፍተኛ የድህነት መጠን አላቸው፣ ከህዝቡ 25% በላይ በከፋ ድህነት ውስጥ ይኖራሉ።

ይህ እኩልነት አለመሆን በገቢ ብቻ ሳይሆን በመሠረታዊ አገልግሎቶች መዳረሻ፣ በመምህራን ጥራት፣ በጤና እንክብካቤ እና በደህንነት ላይም በግልጽ ይታያል።

ዋና ዋና ምክንያቶች እና አስከትሎ ያሉ ችግሮች

1. የትምህርት እና የችሎታ ክፍተት

የትምህርት ሥርዓት በክልሉ ውስጥ የእኩልነት አለመሆንን የሚያስተዋውቅ ዋነኛ መሣሪያ ነው። የሲዴራል ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሪዮ ዴ ጃኔይሮ እና ዩኒቨርሲዳድ ናሲዮናል አውቶኖማ ደ ሜክሲኮ ያሉ የመጨረሻ ደረጃ ትምህርት ተቋማት ለባለጸጋ ቤተሰቦች ልጆች ብቻ ተደራሽ ሲሆኑ፣ የድህነት ክልሎች ውስጥ ያሉ የህዝብ ትምህርት ቤቶች ብዙውን ጊዜ በገንዘብ፣ በመሣሪያ እና በሙያተኞች እጦት ይታገራሉ። ይህ የችሎታ ክፍተት የሚያስከትለው የሥራ እድሎችን እና የህይወት ገቢን በቀጥታ የሚቀይር ነው።

2. የግብር ሥርዓት እና የፋይናንስ አስተዳደር

በብዙ ላቲን አሜሪካዊ አገሮች የግብር ሥርዓት በተጨባጭ ለባለጸጋዎች የሚያበረታታ ነው። በኤክላድ እና ፔሩ ያሉ አገሮች በገቢ ግብር ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ከመፍጠር ይልቅ በሸቀጦች እና አገልግሎቶች ላይ የሚከፈለውን የዋጋ ከፍ ያለ ታክስ (VAT) ላይ የበለጠ ይመከራሉ። ይህ ደግሞ ድህነት ውስጥ ላሉ ሰዎች በጣም ከባድ የሆነ የግብር ሸክም ይፈጥራል። በተጨማሪም፣ የፋይናንስ አገልግሎት መዳረሻ ዝቅተኛ ነው፤ በሆንዱራስ እና ኒካራጓ ያሉ አገሮች ውስጥ ከህዝቡ ከፍተኛ መቶኛ የባንክ አካውንት የላቸውም።

3. የጤና አገልግሎት እኩልነት አለመሆን

የኮቪድ-19 ወረርሽኝ በክልሉ ውስጥ ያለውን የጤና አገልግሎት እኩልነት አለመሆን በአስደናቂ ሁኔታ አጋልጧል። በብራዚል ውስጥ፣ የሱሲ ስርዓት በሚባለው የግል ጤና አገልግሎት ለባለጸጋዎች ከፍተኛ ደረጃ ያለው እንክብካቤ ሲሰጣቸው፣ የሲስቴማ ኡኒኮ ዴ ሳውዴ (SUS) በሚባለው የህዝብ ጤና ስርዓት ላይ የሚመረኮዙ ደግሞ በጊዜ ማግኘት፣ በመድሃኒት እጦት እና በመሣሪያዎች ጉድለት ይታገራሉ። በቬኔዝዌላ ውስጥ ደግሞ የኢኮኖሚ ቀውስ የጤና ስርዓቱን ሙሉ በሙሉ አፍርሷል።

የኢኮኖሚ አወቃቀር እና የውጭ ግንኙነት ተጽዕኖ

የላቲን አሜሪካ ኢኮኖሚዎች በታሪክ ለአንድ ወይም ለሁለት ዋና ዋና ምርቶች ላይ በመመስረት እየተሰሩ ነበር፣ ለምሳሌ ቻይል ለሉል እና ለወይን ጠጅ፣ ቦሊቭያ ለብረት እና ለጋዝ፣ ኮሎምቢያ ለቡና እና ለነዳጅ። ይህ የኢኮኖሚ አወቃቀር በዓለም ገበያ ውስጥ ያሉ የዋጋ መወዛወዝ ላይ አገሮቹን በጣም የሚያመራ ያደርጋቸዋል። በተጨማሪም፣ የዓለም ንግድ ድርጅት እና የአሜሪካ ነጻ ንግድ ስምምነቶች እንደ NAFTA (አሁን USMCA) ብዙውን ጊዜ የአገር ውስጥ ትናንሽ አምራቾችን ከመጠበቅ ይልቅ የትላልቅ ባለብዙ ብሔራዊ ኩባንያዎችን ጥቅም ያቀናሉ።

ብራዚል በቦልሳ ፋሚሊያ ፕሮግራም ላይ ታዋቂ ሲሆን ይህም ለቤተሰቦች የገንዘብ ድጋፍ በልጆቻቸው ትምህርት እና የጤና እንክብካቤ ሁኔታ ላይ በመመስረት የሚሰጥ ነው። ተመሳሳይ ፕሮግራሞች በሜክሲኮ (ፕሮግሬሳ) እና በኤክዋዶር ተተግብረዋል። የቻይል ኢንግሬሶ ኢቲካ ፋሚሊያር ፕሮግራም ደግሞ ተመሳሳይ ውጤት