መግቢያ: አለም አቀፋዊ ችግር እና አገራዊ ተጽዕኖ
የፕላስቲክ ቆሻሻ ችግር አሁን አለምን ሁሉ የሚጨነቅ አለም አቀፋዊ የአካባቢ አደጋ ሆኗል። በዓመት ከ380 ሚሊዮን ቶን በላይ የሚመረተው አንድ ከመቶ በታች ብቻ የሚመለስ ሲሆን ቀሪው በባህር፣ በወንዞች፣ በሜዳ እና በከተማ አካባቢዎች ይጠፋል። በኢትዮጵያ ውስጥ፣ በፍጥነት እየጨመረ ያለው የከተማ ሕዝብ፣ የአንድ ጊዜ የፕላስቲክ አጠቃቀም ባህል እና የቆሻሻ አሰልጣኝ ስርዓት ውስንነት ይህንን ችግር አስቸኳይ የአገር ውስጥ ጉዳይ አድርጎታል። ከአዲስ አበባ እስከ ባህር ዳር ከሐዋሳ እስከ መቀሌ ፕላስቲኮች በማንኛውም ቦታ የሚታዩት የዘመናዊ ሕይወት አስፈላጊ አካል ሆነዋል፣ ነገር ግን ከመጠቀማቸው በኋላ የሚያስከትሉት ተጽዕኖ ከፍተኛ ነው።
የፕላስቲክ ሳይንስ: ከፖሊመር እስከ ማይክሮፕላስቲክ
ፕላስቲክ በርካታ ረጅም የፖሊመር ሰንሰለቶች የተሠሩ ሰው ሰራሽ ቁሶች ናቸው። በ1907 ዓ.ም በቤልጅግ ኬሚስት ሌዮ በኬላንድ የተፈጠረው ባክሌይት የመጀመሪያው ሙሉ ሰው ሰራሽ ፕላስቲክ ነበር። ዛሬ በጣም የተለመዱ የፕላስቲክ ዓይነቶች የሚከተሉት ናቸው።
የፕላስቲክ ዋና ዋና ዓይነቶች እና አጠቃቀማቸው
ፖሊኤትሊን ቴሬፍታሌት (PET)፡ ለመጠጥ ጠርሙሶች፣ ለጨርቆች ልብስ ይጠቅማል። በኢትዮጵያ ውስጥ እንደ ኦቦ እና ባህር ዳር ማይ ያሉ የመጠጥ ኩባንያዎች ይጠቀሙታል። ከፍተኛ ጥግግት ፖሊኤትሊን (HDPE)፡ ለጠጅ እና ለገለፍት ጠርሙሶች፣ ለሾፌሮች። ፖሊቨንላይን ክሎራይድ (PVC)፡ ለፒፓዎች፣ ለኤሌክትሪክ ክሮች። ዝቅተኛ ጥግግት ፖሊኤትሊክ (LDPE)፡ ለፕላስቲክ ከረጢቶች። በኢትዮጵያ ውስጥ ይህ በጣም የተለመደ እና በጣም ችግር ያለው ዓይነት ነው። ፖሊፕሮፕሊን (PP)፡ ለምግብ ኮንቴይነሮች፣ ለመኪና ክፍሎች። ፖሊስትራይን (PS)፡ ለማስታጠቂያ ፎም፣ ለአንድ ጊዜ የሚጠፋ ሳንቲም።
ማይክሮፕላስቲክ: የማይታይ አደጋ
ፕላስቲክ በፀሐይ፣ በአየር እና በውሃ ተጽዕኖ ሲሰበር ወደ ትናንሽ ቁሶች ይቀየራል። ከ5 ሚሊሜትር በታች ያሉት ቁሶች ማይክሮፕላስቲክ ይባላሉ። እነዚህ በተለይ አደገኛ የሆኑት በምግብ ሰንሰለት ውስጥ ስለሚገቡ ነው። ጥናቶች እንደሚያሳዩት በቶንዛ ሀይቅ ውስጥ እንኳ ማይክሮፕላስቲኮች ተገኝተዋል። በኢትዮጵያ ውስጥ በአባይ ወንዝ እና በደቡብ ኢትዮጵያ ሸለቆ ሀይቆች ውስጥ የሚካሄዱ ጥናቶች ተመሳሳይ ውጤት እንዳለ ያመለክታሉ።
የፕላስቲክ ቆሻሻ ደረጃ: አለም አቀፍ እና አገራዊ ስታቲስቲክስ
ዓለም አቀፍ ደረጃ እያንዳንዱ ሰው በዓመት ከ50 ኪሎ ግራም በላይ ፕላስቲክ ያፈሳል። በአገራችን ውስጥ ትክክለኛ ውሂብ ውስን ቢሆንም፣ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መረጃ እንደሚያመለክተው በከተማዋ የሚመረተው ቆሻሻ ከ30% በላይ ፕላስቲክ ነው። ከዚህም በተጨማሪ በኢትዮጵያ ውስጥ የፕላስቲክ አጠቃቀም በዓመት በአማካይ 8% በፍጥነት እየጨመረ ነው።
| አገር / ክልል | ዓመታዊ የፕላስቲክ ፍሳሽ (ኪሎ ግራም በአንድ ሰው) | ዋና ዋና ምንጮች |
|---|---|---|
| አሜሪካ | 105 | አንድ ጊዜ የሚጠፋ መጠጥ ጠርሙሶች, ከረጢቶች |
| አውሮፓ ህብረት | 85 | ፓኬጂንግ, አውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪ |
| ኢትዮጵያ (ግምት) | 15-25 | ፕላስቲክ ከረጢቶች, የመጠጥ ጠርሙሶች, የምግብ ኮንቴይነሮች |
| ህንድ | 20 | የመገጣጠሚያ ከረጢቶች, የሳሙና ማስታጠቂያ |
| ቻይና | 70 | ጅምላ የምርት ፓኬጂንግ, የመሳሰሉት እቃዎች |
በኢትዮጵያ ላይ ያለው ተጽዕኖ: ከከተማ እስከ ገጠር
የፕላስቲክ ቆሻሻ በኢትዮጵያ ሕዝብ፣ በኢኮሲስተም እና በምግብ ዋስትና ላይ በርካታ አሉታዊ ተጽዕኖዎችን ያሳድራል።
በገጠር እና በከተማ አካባቢ ያለው ተጽዕኖ
በከተሞች ውስጥ ፕላስቲኮች በመጠገኛ ቦታዎች ሲጠፉ የውሃ መፍሰስ ስርዓቶችን ይወጉታል። ይህ በረጅም የዝናብ ወቅት የጎርፍ አደጋን ያጋልጣል። በመቀሌ እና ድሬደዋ እንደዚህ አይነት ችግሮች በተደጋጋሚ ይመዘገባሉ። በገጠር አካባቢ ደግሞ ፕላስቲኮች በሜዳ ላይ ሲጠፉ በእንስሳት ሆድ ውስጥ ሲገቡ የሞት ምክንያት ይሆናሉ። በቦረና እና አርሲ ክልሎች ውስጥ የተደረጉ ጥናቶች የከብት ሞት ከፕላስቲክ መግባት ጋር የተያያዘ መሆኑን ያመለክታሉ።
በሥርዓተ ፆታ እና በኢኮኖሚ ላይ ያለው ተጽዕኖ
የፕላስቲክ ቆሻሻ ማሰብሰብ እና መልሶ ማቀነባበር ብዙውን ጊዜ በሴቶች የሚሠራ ሥራ ነው። በአዲስ አበባ እና አዳማ ውስጥ የሚገኙ ብዙ የቆሻሻ ማሰብሰብ ማእከሎች ሴቶችን ያተኮሩ ናቸው። እነዚህ ሴቶች ለጤና አደጋዎች በመጋለጥ ያለ ጥበቃ ይሠራሉ። ከሌላ በኩል ደግሞ ይህ ሥራ ለብዙ ቤተሰቦች የኑሮ ምንጭ ሆኗል። እንደ ኢትዮጵያ ማህበረሰብ የአካባቢ ጥበቃ ኢንስቲትዩት ያሉ ተቋማት ይህንን ሥራ የሚያከናውኑትን ሴቶች ለማገዝ ፕሮግራሞችን እያካሄዱ ነው።
የአለም ልምድ: ከተለያዩ ባህሎች የተገኙ መፍትሄዎች
በርካታ አገሮች ለፕላስቲክ ቆሻሻ ችግር የራሳቸውን ባህላዊ እና ዘመናዊ መፍትሄዎችን አምጥተዋል።
ሩዋንዳ: የፕላስቲክ ከረጢት ሙሉ ለሙሉ ህግ
በ2008 ዓ.ም ሩዋንዳ የፕላስቲክ ከረጢቶችን ሙሉ ለሙሉ እንዲከለክል የሚያዝ ህግ አወጣች። ይህ ውሳኔ በመጀመሪያ አስቸጋሪ ቢሆንም በጊዜ ሂደት አገሪቱን ከጣልቃ ገብነት አላቅቋት። የኢንዱንግ እና ኪጋሊ ከተሞች አሁን ከአፍሪካ በጣም ንጹህ ከተሞች ናቸው። ይህ ስኬት ጥብቅ የሆነ የህግ አስከባሪ ስርዓት እና የህዝብ አስተዋፅዖ ሲኖር ምን እንደሚቻል ያሳያል።
ህንድ: የባህላዊ እና ዘመናዊ መፍትሄዎች ስብስብ
በህንድ ውስጥ በ
ጃፓን: የሶርት እና የማሰብሰብ ባህል
ጃፓን በፕላስቲክ ማሰብሰብ እና መልሶ ማቀነባበር ረገድ ከፍተኛ ስኬት ያስመዘገበች አገር ነች። ይህ ስኬት በከፍተኛ ደረጃ በህዝቡ ውስጥ የተገነዘበ የአካባቢ ጥበቃ ስሜት ላይ የተመሰረተ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥም በአንዳንድ ከተሞች እንደ ባህር ዳር የተወሰኑ የሶርት ሙከራዎች በኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን እየተደረጉ ነው።
በኢትዮጵያ ውስጥ የሚደረጉ ጥረቶች እና የህግ አሰራር
ኢትዮጵያ ለፕላስቲክ ቆሻሻ ችግር መፍትሄ ለማግኘት በህግ አሰራር እና በህዝብ ተሳትፎ የተለያዩ እርምጃዎችን ተይዟል።
የፕላስቲክ ከረጢት ህግ እና ተግባራዊነቱ
ኢትዮጵያ በ2011 ዓ.ም የፕላስቲክ ከረጢቶችን ውጥረት ከ 0.03 ሚሊሜትር በላይ ለመጠቀም እንዲከለክል የሚያዝ ህግ አወጣች። ይህ ህግ በአንዳንድ ከተሞች እንደ ባህር ዳር እና ሐዋሳ በከፍተኛ ደረጃ ተግባራዊ ሲሆን በሌሎች ቦታዎች ግን ተግባራዊነቱ ውስን ነው። የህጉ አስፈፃሚነት በኢትዮጵያ የመንግስት ፖሊስ እና በአካባቢያዊ አስተዳደሮች ትብብር ላይ የተመሰረተ ነው።
የህዝብ ተሳትፎ እና የመማር ተቋማት ሚና
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ አርባምንጭ ዩኒቨርሲቲ እና ጅማ ዩኒቨርሲቲ ያሉ የመማር ተቋማት ለፕላስቲክ ቆሻሻ መፍትሄ የሚሰጡ ቴክኖሎጂዎችን በመፍጠር ላይ አብረውት ይሠራሉ። ከሌላ በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እና የኢትዮጵያ እስልምና ጉባኤ ያሉ ሃይማኖታዊ ተቋማት በቤተ ክርስቲያናቸውና በመስጊዶቻቸው ዙሪያ የንጹህነት እንቅስቃሴዎችን እያካሄዱ ነው።
የግለሰብ እና የማህበረሰብ ደረጃ መፍትሄዎች
የፕላስቲክ ቆሻሻ ችግር መፍትሄ ከመንግስ
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.