ኢንተርኔት እንዴት እንደሚሰራ እና አለምን እንዴት አስቀይሯል? (ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ኒጄሪያ እና ከዓለም ምሳሌዎች ጋር)

መግቢያ፡ የመረጃ አለም አቀፍ መስቀል

ኢንተርኔት የዘመናችን በጣም አስፈላጊ እና ለውጥ የሚያምጣ ቴክኖሎጂ ነው። ከመጀመሪያው ARPANET በ1969 ዓ.ም በ ዩናይትድ ስቴትስ የመከላከያ ጥናት ኤጀንሲ (DARPA) እስከ ዛሬ ያለው ዓለም አቀፍ አውታረ መረብ፣ ኢንተርኔት የሰው ልጅ መገናኛ፣ ትምህርት፣ ንግድ እና ማህበረሰብን በሙሉ አስተካክሏል። ይህ ጽሑፍ የኢንተርኔትን መሰረታዊ የሥራ ሂደት፣ ታሪክ፣ እና በኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ኒጄሪያ፣ ህንድ፣ ቻይና እና በሌሎችም ሀገራት ላይ ያለውን ጥልቀት ያለው ተጽዕኖ በዝርዝር ያቀርባል።

የኢንተርኔት መሰረታዊ ሥራ እንዴት እንደሚሰራ

ኢንተርኔት በጣም ብዙ የሆኑ አውታረ መረቦች አንድ ላይ የሚገናኙበት አውታረ መረቦች አውታረ መረብ ነው። መረጃ በትናንሽ ክፍሎች ይቀጠራል፣ እነዚህም ፓኬቶች (Packets) ይባላሉ። እያንዳንዱ ፓኬት የመላኪያ አድራሻ (IP Address) እና ቅደም ተከተል መረጃ ይይዛል።

መሳሪያዎች እና ፕሮቶኮሎች

ሞዴም፣ ሩተር (Router)፣ ስዊች (Switch) እና ሰርቨር (Server) የኢንተርኔት ዋና መሳሪያዎች ናቸው። የመገናኛ ህጎቹ ደግሞ ፕሮቶኮሎች ይባላሉ። ቁልፍ ፕሮቶኮሎች TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) ናቸው። TCP መረጃን ወደ ፓኬቶች የመቁረጥ እና በትክክል የመድረስ ኃላፊነት ሲሆን IP ደግሞ እነዚህን ፓኬቶች በትክክለኛው አድራሻ ላይ የማድረስ ኃላፊነት አለበት።

DNS፡ የኢንተርኔት ስልክ ማውጫ

ሰዎች ለዌብሳይቶች ስሞችን (ለምሳሌ www.equalknow.org) ይጠቀማሉ፣ ኮምፒውተሮች ግን የሁሉም መሳሪያ የሆኑ የቁጥር IP አድራሻዎች (ለምሳሌ 192.0.2.1) ይጠቀማሉ። የዶሜይን ስም ስርዓት (DNS) የሚባለው ስርዓት ስሙን ወደ ተዛማጅ IP አድራሻ የሚቀይር የአለም አቀፍ ስልክ ማውጫ ነው። ይህንን ሥራ የሚያከናውኑ ሰርቨሮች በዓለም ዙሪያ ይገኛሉ፣ ከነዚህም ውስጥ አዲስ አበባ፣ ኖይሮቢ እና ላጎስ ውስጥ ያሉ የ ኢትዮጵያ ቴሌኮም፣ ሳፋሪኮም እና ማይን ዌን የሚባሉ አገልግሎቶች ይገኙበታል።

የኢንተርኔት ታሪክ እና እድገት

የኢንተርኔት ፍሬን በሲቪል ጦርነት ዘመን በ ዩናይትድ ስቴትስ ተተክሏል። በ1969 ዓ.ም ARPANET በ ስታንፎርድ ምርምር ኢንስቲትዩት (SRI) እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ (UCLA) መካከል የመጀመሪያውን መልእክት ላከ። ቁልፍ ሰዎች ቪንተን ሰርፍ (Vint Cerf) እና ሮበርት ካን (Robert Kahn) የTCP/IP ፕሮቶኮል አባቶች ናቸው።

የዌብ መፈጠር

በ1989 ዓ.ም የ ሲ.ኢ.አር.ኤን. (CERN) ሰራተኛ የሆነው ቲም በርነርስ ሊ (Tim Berners-Lee) የዓለም አቀፍ ዌብ (World Wide Web) የተባለውን ፅንሰ-ሀሳብ አቅርቧል። ይህ ማለት HTML (የገጽ አወቃቀር ቋንቋ)፣ HTTP (የመረጃ ማዛወሪያ ፕሮቶኮል) እና URL (ዩኒፎርም ሪሶርስ ሎኬተር) የሚሉትን ሶስት ቴክኖሎጂዎች በመጠቀም መረጃን በቀላሉ ማጋራት ይቻላል ማለት ነው። የመጀመሪያው ዌብ አሳሽ Mosaic በ1993 ዓ.ም ተለቀቀ።

ወደ ማህበራዊ ሚዲያ ዘመን ሽግግር

2000ዎቹ መገባደጃ ላይ ከ Google (በ ላሪ ፔጅ እና ሰርጌይ ብሪን የተመሠረተ) እና የፌስቡክ (Facebook) (በ ማርክ ዙከርበርግ) ጋር የማህበራዊ ሚዲያ እና የፍለጋ ሞተር ዘመን ተከፈተ። በአፍሪካ፣ የሞባይል ኢንተርኔት አገልግሎት በ ሳፋሪኮም በ ኬንያ በ2000 ዓ.ም የመጀመሪያውን M-Pesa የሞባይል ገንዘብ አገልግሎት በማምጣት አብዛኛውን ህዝብ ወደ ዲጂታል ኢኮኖሚ አስገባ።

ኢንተርኔት በኢትዮጵያ፡ ጉዞው እና ተጽዕኖ

ኢትዮጵያ ኢንተርኔትን በ1997 ዓ.ም በ ኢትዮጵያ ቴሌኮም (የዚያን ጊዜ ኢትዮጵያ ቴሌኮሙኒኬሽን ኮርፖሬሽን) በኩል አስጀመረች። መጀመሪያ ላይ የዲያል-አፕ አገልግሎት በጣም ውጤታም አልነበረም። የኢንተርኔት አገልግሎት በመጀመሪያ በ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እና በሌሎች የመንግሥት ተቋማት ተጀመረ።

የስልክ ኢንተርኔት እና የ4G/5G እድገት

ከ2010 ዓ.ም በኋላ የሞባይል ኢንተርኔት አገልግሎት በ ኢትዮጵያ ቴሌኮም እና በ ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ በሁለትዮሽ ስርዓት በመተዋወቅ በፍጥነት አድጓል። የ ኢትዮጵያ ቴሌኮም 4G LTE አገልግሎት በ2019 ዓ.ም ተጀመረ። የ ህዝብ ትስስር አገልግሎት (WoredaNet) እና ስምንት ዩኒቨርሲቲ ኔትወርክ (EUN) የትምህርት እና የመንግሥት አገልግሎቶችን ለማስተዋወቅ ተጠቅመዋል።

የኢትዮጵያ ዲጂታል ኢኮኖሚ እድገት

ኢንተርኔት በኢትዮጵያ የፋይናንስ፣ የጤና እና የትምህርት ስርዓት ላይ እያንዳንዱን ቀይሯል። አገልግሎቶች እንደ ሃብሻ (በቀድሞው አርቲስት ማይክል በላይነህ)፣ ቡና ንግድ (Bunna Bank) የሞባይል ባንክ፣ ቴሌማይክሮ (Telemicro) እና ደላል (Delal) የመስመር ላይ ገበያ በሕዝብ ዘንድ ተወዳጅነት አግኝተዋል። የ አዲስ አበባ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ (AASTU) እና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኢንተርኔት ቴክኖሎጂ ማሰልጠኛ ፕሮግራሞችን ያቀርባሉ።

ኢንተርኔት በአፍሪካ፡ ማህበረሰብን መቀየር

በአፍሪካ፣ ኢንተርኔት በሞባይል ስልክ አማካኝነት በመጠቀም በፍጥነት እያደገ ነው። ይህ በተለይም በገንዘብ አገልግሎት፣ በጤና እና በግብርና ዘርፍ አስደናቂ ለውጥ አምጥቷል።

ኬንያ፡ የM-Pesa አብዮት

በ ኬንያ፣ ሳፋሪኮም የ M-Pesa አገልግሎት በ2007 ዓ.ም በመጀመሩ የፋይናንስ አገልግሎትን ለሚሊዮኖች የሚቆጥሩ ሰዎች ቀላል አድርጓል። ከዚያ ጀምሮ እንደ ኢንተርኔት ኦፍ ቲንግስ (IoT) ያሉ አገልግሎቶች በ ኖይሮቢ ውስጥ እያደጉ ናቸው። የ ኬንያ የመረጃ እና ኮምዩኒኬሽን ቴክኖሎጂ (ICT) ስልት አገልግሎቱን ይመራል።

ኒጄሪያ፡ የኑሊውድ እና የፊልም ኢንዱስትሪ

ኒጄሪያ በአፍሪካ በጣም ብዙ የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች ያሉባት ሀገር ናት። የ ኑሊውድ (Nollywood) ፊልሞች በ የዩቱብ (YouTube) እና ኔትፍሊክስ (Netflix) በኩል በዓለም ዙሪያ ይደርሳሉ። የ ላጎስ የቴክ ማዕከል እንደ አንድሪላ (Andela) እና ፕዬፕስ (Paystack) (በ ሻዕ አቡሪም የተመሠረተ) ያሉ አለም አቀፍ ድርጅቶችን አስተዋውቋል። ፕዬፕስ በ2020 ዓ.ም በ ስትራይፕ (Stripe) ተገዛ።

ኢንተርኔት በትምህርት እና በጥናት ላይ ያለው ተጽዕኖ

ኢንተርኔት የትምህርትን ተደራሽነት እና ቅርጸት በሙሉ ለውጦታል።

• መስመር ላይ ትምህርት (e-Learning)፡ መድረኮች እንደ ኮርሰራ (Coursera)፣ ኤድክስ (edX) (በ ሃርቫርድ እና ኤም.አይ.ቲ. የተመሠረተ) እና ኬንያ ተራ ዩኒቨርሲቲ (Kenyatta University) ያሉ የማሰልጠኛ ፕሮግራሞችን ያቀርባሉ።
• ክፍት የመረጃ ምንጮች፡ እንደ ዊኪፔዲያ (Wikipedia)፣ ጎግል ስኮላር (Google Scholar) እና የኢትዮጵያ የዲጂታል ቤተ መጻሕፍት ያሉ ምንጮች ምርምርን ለሁሉም ክፍት አድርገዋል።
• የማህበራዊ ሚዲያ በትምህርት ላይ ያለው ተጽዕኖ፡ በ ቲክቶክ (TikTok) እና የዩቱብ (YouTube) ላይ ያሉ የትምህርት ቻናሎች እንደ ካላ ኢዩኒቨርሲቲ ያሉ ተቋማት የሚሰጡትን ትምህርት ያሟላሉ።

ኢንተርኔት በንግድ እና በኢኮኖሚ ላይ ያለው ተጽዕኖ

የዲጂታል ኢኮኖሚ አሁን የዓለም ኢኮኖሚ ዋና አካል ሆኗል።

• የመስመር ላይ ገበያ (E-commerce)፡ ከ አማዞን (Amazon) (በ ጄፍ ቤዞስ የተመሠረተ) እና አሊ ኤክስፕረስ (Alibaba) (በ ጃክ ማ በ ቻይና የተመሠረተ) እስከ ጆምያ (Jumia) (በአፍሪካ) እና ሳልጣ (SafariMart) (በኢትዮጵያ) ድረስ።
• የጊጅ ኢኮኖሚ (Gig Economy)፡ መድረኮች እንደ ኡበር (Uber)፣ ቦልት (Bolt) እና ኦላ (Ola) (በ ህንድ) ለሚሊዮኖች የሚቆጥሩ ሰዎች ሥራ ፈጥረዋል።
• የማህበራዊ ሚዲያ ንግድ፡ በ ኢንስታግራ
  

  ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM

  This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.

  PHASE COMPLETED

  The analysis continues.

  Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.

  CALIBRATE (GAME) NEXT INTELLIGENCE

  Related Intelligence

  Technology

  የደቡብ እስያ የኮምፒውተር ታሪክ እና ዲጂታል አብዮት፡ ከአቢከስ እስከ አይፒኤስ ድረስ

  Technology

  የቫክሲን አሰራር እና አሠራራቸው በላቲን አሜሪካ፡ ሙሉ መመሪያ