ዲጂታል ዴሞክራሲ፡ የመንግስት አሰራር ወደፊት እና የኢትዮጵያ ዲጂታል መንግስት ልምድ

የዲጂታል ዴሞክራሲ ፍቺ እና መሰረታዊ ጽንሰ-ሐሳቦች

የዲጂታል ዴሞክራሲ የሚለው ቃል የመረጃ እና የግንኙነት ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም የዴሞክራሲያዊ ሂደቶችን ለማሻሻል፣ ለማስፋፋት እና ለማደራጀት የሚደረግ ጥረት ይገልጻል። ይህ በመስመር ላይ የሚካሄዱ የጋራ ውሳኔ ማሰራጫ፣ በቀጥታ የህዝብ ተሳትፎ፣ የመንግስት ውሂብ ክፍትነት እና የዲጂታል ዜጎችን መብቶች ያካትታል። እንደ የኤስቶኒያ የስልክ ምልክት ያለው መለያ ስርዓት ያሉ ምሳሌዎች የዚህ ሽግግር አካል ናቸው። የዲጂታል ዴሞክራሲ የሚያተኩረው በፖለቲካዊ ሂደቶች ላይ ብቻ ሳይሆን በአጠቃላይ የመንግስት አሰራር፣ አገልግሎት አቅርቦት እና በህዝብ እና በሥልጣን መካከል ያለው ግንኙነት ላይ ነው።

የዲጂታል ዴሞክራሲ አራት ዋና ዓምዶች

የዲጂታል ዴሞክራሲ ስራ ላይ ለማዋል በአራት ዋና ዋና መርሆች ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት። አንደኛው ክፍትነት እና ግልጽነት ሲሆን የመንግስት ውሳኔዎች፣ የበጀት መረጃዎች እና የግብር ወጪዎች በክፍት የውሂብ ቅርጸት ለህዝብ መገኘት አለባቸው። ሁለተኛው ተሳትፎ እና ማንቂያ ነው፤ ዜጎች የፖለቲካ ሂደቶችን በቀላሉ እንዲከታተሉ እና እንዲሳተፉ የሚያስችል መድረክ መኖር አለበት። ሦስተኛው ኃላፊነት እና መልስ ሰጭነት ሲሆን ባለስልጣናት ለህዝብ ጥያቄዎች በተወሰነ ጊዜ ውስጥ ሊመልሱ የሚችሉበት ስርዓት መኖር አለበት። አራተኛው ደግሞ የዲጂታል አካባቢ ደህንነት እና ግላዊነት ሲሆን የዜጎች የህልውና መረጃ እና የግል መረጃዎች ጥብቅ የሆነ የደህንነት ስርዓት ውስጥ መጠበቅ አለበት።

የዓለም አቀፍ ልምዶች እና ምሳሌዎች

በርካታ አገሮች የዲጂታል ዴሞክራሲ መርሆዎችን በተለያዩ ደረጃዎች እየተግበሩ ይገኛሉ። እነዚህም ከፍተኛ የቴክኖሎጂ መሠረት ያላቸው አገሮች እንዲሁም በልማት መንገድ ላይ ያሉ አገሮችን ያካትታሉ።

ኤስቶኒያ፡ የዲጂታል ሪፐብሊክ አቋቁም

ኤስቶኒያ ብዙውን ጊዜ እንደ የዲጂታል ዴሞክራሲ አለቃ ተደርጎ ይጠራል። ከ1990ዎቹ መገባደጃ ጀምሮ የe-Estonia ተብሎ የሚጠራውን ስትራቴጂ በመቅረጽ በዓለም ላይ በጣም የላቀ የዲጂታል መንግስት ስርዓት አቋቁማለች። የኤስቶኒያ ዜጎች በX-Road የሚባለው ደህንነታቸው የተጠበቀ የዲጂታል መለያ በመጠቀም 99% የሚደርሱ የመንግስት አገልግሎቶችን በመስመር ላይ ማግኘት ይችላሉ። ይህም የግብር ክፍያ፣ የጤና መዝገብ መመልከት፣ የመሬት መዝገብ ማየት እና የመምረጥ መብትን እንኳን ያካትታል። በ2005 የመጀመሪያውን በመስመር ላይ የፓርላማ ምርጫ ያካሄደችው አገር ኤስቶኒያ ናት።

ታይዋን፡ የህዝብ ተሳትፎ በፖሊሲ አውጭ ሂደት

ታይዋን በዲጂታል ዴሞክራሲ ዘርፍ አንዱ ተለይቶ የሚታወቅባት ልምድ የvTaiwan ፕላትፎርም ነው። ይህ ፕላትፎርም የሚጠቀመው የPol.is የኦፕን ሶስ ሶፍትዌር ሲሆን የህዝብን አስተያየት በማሰባሰብ እና በማጣመር ለተለያዩ የማህበረሰብ ችግሮች የሚስማማባቸውን መፍትሄዎች ለመፈለግ ይረዳል። በዚህ ሂደት በኩብር ነጋዴዎች፣ በራዲዮ ተመራማሪዎች እና በመንግስት ባለስልጣናት መካከል የሚደረግ ውይይት የሚቀጥል ሲሆን ውጤቱም በተግባር ላይ ለማዋል የሚያስችል የፖሊሲ ሃሳብ ይሆናል። በዚህ መንገድ በዩበር (Uber) የሚመሩ መኪኖች የሚያስከትሉት ችግር እና የኦውት ለብ (Airbnb) ህጋዊነት የመሳሰሉ ጉዳዮች ተወስነዋል።

አውስትራሊያ እና ካናዳ፡ የክፍት መንግስት ውሂብ እና የህዝብ ግንባታ

አውስትራሊያ የdata.gov.au የሚባለውን የክፍት ውሂብ ፖርታል በመፍጠር የመንግስት ውሂቦችን ለህዝብ፣ ለምርምር ተቋማት እና ለንግድ ድርጅቶች በነፃ አቅርባለች። በተመሳሳይ ካናዳ የOpen Government Partnership መስራች አባል ሲሆን የOpen Data Charterን በመቀበሏ የክፍት ውሂብ ስርዓቷን አጠናክራለች። የካናዳ የፌደራል መንግስት የGCcollab እና የGCpedia የሚባሉ ውስጣዊ የሆኑ የማህበራዊ መረብ መድረኮችን ለመንግስት ሠራተኞች መካከል የእውቀት እና የሃሳብ ልውውጥ ለማስቻል ይጠቀማል።

የአፍሪካ ልምዶች እና የኢትዮጵያ ዲጂታል መንግስት ተግባራዊ ሙከራ

በአፍሪካ አህጉር ዲጂታል ዴሞክራሲ በተለያዩ መልኩ እየተገነባ ይገኛል። አንዳንድ አገሮች የኢ-መንግስት አገልግሎቶችን ለማሻሻል በመስራት ላይ ሲሆኑ ሌሎች ደግሞ የፖለቲካ ተሳትፎን ለማስፋት ቴክኖሎጂን ይጠቀማሉ።

ሩዋንዳ፡ የኢ-መንግስት አገልግሎቶች እና የIrembo ፖርታል

ሩዋንዳ በአፍሪካ ውስጥ በዲጂታል ለውጥ አንጻር ከመሪ አገሮች አንዷ ናት። የIrembo የሚባለው የመንግስት አገልግሎት ፖርታል የምስክር ወረቀት፣ የግብር ክፍያ፣ የንግድ ፈቃድ እና የፍርድ ቤት አገልግሎቶችን በመስመር ላይ እንዲገኙ ማድረግ ችሏል። ይህ ስርዓት በኪጋሊ ከተማ የሚገኘውን የሩዋንዳ የማዕከላዊ ባንክ እና የሩዋንዳ የመረጃ እና የግንኙነት ቴክኖሎጂ ባለስልጣን (RITA) ጋር በመተባበር ይሰራል።

ኬንያ፡ የUshahidi ፕላትፎርም እና የህዝብ አሰባሰብ

ኬንያ በ2007 ከምርጫ በኋላ በተከሰተው ግጭት ወቅት የUshahidi (የስዋሂሊ ቃል ማለት “ማስረጃ” ማለት ነው) የሚባለውን ክፍት ምንጭ ሶፍትዌር ፈጠረች። ይህ ፕላትፎርም የህዝብን የጉዳይ ሪፖርቶች በካርታ ላይ በማሰባሰብ ለአደጋ ምላሽ ለመስጠት እና ለማህበረሰብ አሰባሰብ ጠቀሜታው ከፍተኛ ነው። በኋላ ላይ ይህ ፕላትፎርም በሃይቲ ከጄምስ ወረራ፣ በጃፓን ከሰምንያ የመሬት እንቅጥቅጥ እና በዓለም ዙሪያ በርካታ ምርጫ ክትትል ሥራዎች ላይ ጥቅም ላይ ውሏል።

የኢትዮጵያ ዲጂታል መንግስት አቋቁም እና ልምዶች

ኢትዮጵያ በቅርብ ዓመታት ውስጥ የዲጂታል መንግስት ስርዓቷን ለማጠናከር ከፍተኛ ጥረት አድርጓል። ይህ ጥረት በተለያዩ የመንግስት አሰራሮች እና አገልግሎቶች ላይ ዲጂታል ለውጥን ማምጣት ያለመ ነው።

የኢትዮጵያ የዲጂታል ስትራቴጂ 2025 እና የማዕከላዊ የዲጂታል መንግስት ፕላትፎርም

የኢትዮጵያ መንግስት በ2020 ዓ.ም. “የኢትዮጵያ የዲጂታል ስትራቴጂ 2025” በሚል ስም የሚታወቀውን ሰነድ አውጥቷል። የዚህ ስትራቴጂ ዋነኛ ግቦች የዲጂታል ኢኮኖሚውን ማጎልበት፣ የዲጂታል አገልግሎቶችን ማሻሻል እና የዲጂታል አቅም መገንባት ናቸው። በዚህ ስትራቴጂ መሰረት የኢትዮጵያ የመረጃ ቴክኖሎጂ ልማት ኤጀንሲ (ETIDA) የማዕከላዊ የዲጂታል መንግስት ፕላትፎርምን እያዘጋጀ ነው። ይህ ፕላትፎርም የተለያዩ የመንግስት አገልግሎቶችን በአንድ መድረክ ለማቅረብ ያለመ ሲሆን ከኢትዮጵያ ኢንተርኔት አገልግሎት (Ethio Telecom) እና ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት (EEU) ጋር በመተባበር ይሰራል።

የዲጂታል መታወቂያ (ፊንጌር ፕሪንት) ስርዓት እና የኢ-ግብር አገልግሎቶች

ኢትዮጵያ በየኢትዮጵያ ብሔራዊ የዲጂታል መታወቂያ ፕሮግራም ስም የሚታወቀውን ፕሮግራም በመንግስት ደረጃ በመቅረጽ ላይ ይገኛል። ይህ ፕሮግራም ለእያንዳንዱ ዜጋ የሚሰጠውን የዲጂታል መታወቂያ እና የፊንጌር ፕሪንት መረጃ በመጠቀም የአገልግሎት አቅርቦትን ለማሻሻል እና የሰነዶችን ሐሰተኝነት ለመቀነስ ያለመ ነው። በተጨማሪም የኢትዮጵያ ገቢዎች እና ማካኒስቶች ባለስልጣን (ERCA) የኢ-ግብር አገልግሎቶችን አስጀምሯል። ይህም የግብር መግለጫ መሙላት፣ የግብር ክፍያ ማድረግ እና የግብር ማረጋገጫ ሰነዶችን በመስመር ላይ ማግኘት ያካትታል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የዲጂታል ልምዶች

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በከተማዋ ውስጥ የዲጂታል አገልግሎቶችን ለማስፋት የተለያዩ ተግባራዊ ሙከራዎችን አካሂዷል። ከነዚህም ውስጥ የአዲስ አበባ የገቢዎች ባለስልጣን በመስመር ላይ የንግድ ፈቃድ እና የግብር ክፍያ አገልግሎቶችን ማቅረብ ነው። በተጨማሪም የከተማዋ የ311 የሚባለው የህዝብ አገልግሎት የማዕከል ስልክ ቁጥር አለ፣ ይህም ዜጎች ለከተማ አስተዳደር የተለያዩ ጥያቄዎችን እና ችግሮችን ለሪፖርት ማድረግ ያስችላቸዋል።