የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች፡ ታሪክ፣ ጥንታዊ ጥበብ እና የጎላ አስተዋፅኦ

መግቢያ፡ በአውሮፓ ልዩ ልዩ የሆኑ ድምጾች

የአውሮፓ ታሪክ ብዙውን ጊዜ በታላላቅ መንግሥታት፣ ንጉሥ ስልጣኔዎች እና በሃይማኖት ማዕቀፎች ይጻፋል። ነገር ግን በዚህ ታሪክ ታች፣ ለሺህ ዓመታት ያህል የኑሩ እና ልዩ ባህል፣ ቋንቋ እና የሕይወት መንገድ ያላቸው ተወላጅ ሕዝቦች አሉ። እነዚህ ሕዝቦች የአውሮፓ ምድርን አስቀድመውት የተረኩ ሲሆን፣ የአሁኑ የአውሮፓ ማንነት መሰረት ላይ ያልተገመተ ሚዛን አላቸው። ይህ ጽሑፍ በሳምንት፣ ሳሚ፣ ባስክ፣ ሶርብ እና ሌሎችም ላይ ያተኮረ ሲሆን ታሪካቸው፣ ጥንታዊ ጥበባቸው እና ለዓለም አቀፍ ማህበረሰብ ያበረከቱትን አስተዋፅኦ ያብራራል።

የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች ማለት ምን ማለት ነው?

በአውሮፓ ውስጥ “ተወላጅ ሕዝቦች” የሚለው ጽንሰ ሐሳብ በተለይ በአንድ አገር ውስጥ ከሌሎች የመጡ ሕዝቦች በፊት የኖሩ እና ራሳቸውን እንደ ልዩ ማህበረሰብ የሚገልጹ ሕዝቦችን ያመለክታል። ይህ ብዙውን ጊዜ ከሚከተሉት ባህሪያት ጋር ይዛመዳል፡ ከምድራቸው ጋር ጥንታዊ እና መንፈሳዊ ግንኙነት፣ የራሳቸው ቋንቋ፣ ባህል እና ማህበራዊ ስርዓት፣ እንዲሁም የአርሶ አደር፣ የአደን መንገድ ወይም ሌሎች የትርፍ ማግኘት ዘዴዎች። በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት እና በአውሮፓ ምክር ቤት የተለያዩ ሰነዶች ይህንን ጽንሰ ሐሳብ ይደግፋሉ።

ዋና ዋና ተወላጅ ማህበረሰቦች

በአውሮፓ ውስጥ ከ50 በላይ ተወላጅ ሕዝቦች አሉ። ከነሱ መካከል በጣም የሚታወቁት፡-

• ሳሚ ሕዝብ፡ በሳፕሚ (Sápmi) በተባለው ክልል የሚኖሩ ሲሆን ይህም በኖርዌይ፣ ስዊድን፣ ፊንላንድ እና ሩሲያ (ኮላ ከፕላኒንሱላ) ይገኛል።
• ባስክ ሕዝብ፡ በፒሬኔስ ተራሮች አካባቢ፣ በስፔን እና ፈረንሳይ ድንበር ላይ የሚኖሩ።
• ሶርብ ሕዝብ፡ በጀርመን (ሳክሶኒ እና ብራንደንቡርግ ክፍላገራት) ውስጥ የሚኖሩ የስላቭክ ሕዝብ።
• ካራይም ሕዝብ፡ በክሪምያ (አሁን በዩክሬን ቁጥጥር ሥር) የሚኖሩ የቱርክ መነሻ ሕዝብ።
• ኒቭኽ፣ ኦሮክ እና ሌሎችም፡ በሩሲያ ሩቅ ምስራቅ የሚኖሩ ትናንሽ ቁጥር ያላቸው ሕዝቦች።

ጥንታዊ ታሪክ እና ከአውሮፓ መንግሥታት ጋር ያለው ግንኙነት

የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች ታሪክ ብዙውን ጊዜ በማዕከላዊ ስልጣኔዎች የተደረገ ውጥረት፣ የመሬት ንብረት ማጣት እና የባህል ማጣጣም ታሪክ ነው።

የሳሚ ሕዝብ ልምድ

የሳሚ ሕዝብ ታሪክ ከጥንት ጀምሮ በሰሜን አውሮፓ ከመሬት ጋር በጥልቅ የተያያዘ ነው። በ17ኛው እና 18ኛው ክፍለ ዘመን፣ ክልላቸው በኖርዌይ፣ ስዊድን እና ዴንማርክ መንግሥታት መካከል ተከፋፍሎ ነበር። የላፕላንድ የሚለው ስም በዚህ ጊዜ ተጠቀመ። በ19ኛው ክፍለ ዘመን፣ የኖርዌይኛውን ማዕከላዊነት ፖሊሲ ተከትሎ የሳሚ ቋንቋ እና ባህል በትምህርት ቤቶች ውስጥ ተከልከለ። በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ የሳሚ ሕዝብ ለማጥፋት የታሰቡ ህጎች ነበሩ።

የባስክ ሕዝብ ቆይታ

የባስክ ሕዝብ በአውሮፓ ከጥንት የኖረ ልዩ ቋንቋ (ኢዩስካራ) ያለው ሕዝብ ነው። በፋሲስት ፍራንኮ አገዛዝ ዘመን (1939-1975) የባስክ ቋንቋ፣ ባህል እና ማንነት በሙሉ ተከልከለ። ይሁንና ከስፔን ዲሞክራሲ ከ1975 ዓ.ም. በኋላ የባስክ ክልል (ኢዩስካዲ) የራሱን አስተዳደር እና ቋንቋን የማስተዳደር ሥልጣን አገኘ።

የሶርብ ሕዝብ ታሪክ

የሶርብ ሕዝብ (ወይም ዌንድስ) ታሪክ ከ6ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በሉሳቲያ ክልል ይከተላል። በጄርመን መንግሥት በ19ኛው ክፍለ ዘመን አንድ ላይ ከተሰበሰበ በኋላ፣ የሶርብ ቋንቋ እና ባህል የመንግሥት የመገለል ፖሊሲ ጫና ሊያጋጥመው ጀመር። በናዚ ጊዜ እና በኋላም በጀርመን ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ (ምስራቅ ጀርመን) ውስጥ የበለጠ ጫና ተደረገባቸው።

ጥንታዊ እውቀት እና የተፈጥሮ ጥበብ

የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች ለሺህ ዓመታት በተለያዩ አካባቢዎች የተለያዩ የኑሮ መንገዶችን በመከተል አስደናቂ የተፈጥሮ እውቀት አድርገዋል። ይህ እውቀት በአሁኑ ጊዜ በአለም አቀፍ ደረጃ በተፈጥሮ ጥበብ፣ በጤና እና በዘላቂ እድገት ረገድ እየተዋጠ ነው።

የሳሚ ሕዝብ የረከንድ አደን እና የምድር እውቀት

የሳሚ ሕዝብ ለረከንድ አደን ያላቸው ዝርዝር እውቀት በአርክቲክ አካባቢ ለመኖር ቁልፍ ነበር። እንደ ጂዮምፕስ (የረከንድ አደን ቡድን) ያሉ ማህበራዊ አደረጃጀቶች የረከንድ መንገዶችን እና የመሬት አጠቃቀምን ያስተዳድሩ ነበር። የእነሱ የጊዜ እና የወቅት አወቃቀር በጥንታዊ የሳሚ ካሌንዳር ላይ የተመሰረተ ሲሆን ይህም በረከንድ ወረዳ፣ በፀሐይ እና በጨረቃ እንቅስቃሴ ላይ የተመሰረተ ነው። በኖርዌይ ዩኒቨርሲቲ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ የሚካሄዱ ጥናቶች ይህንን እውቀት ለዘመናዊ አየር ንብረት ሞዴሎች እያስገቡ ነው።

የባስክ የባህር እውቀት

የባስክ ሕዝብ እንደ ታላላቅ የባህር አደኞች እና የባሕር ላይ ነጋዴዎች ታሪክ አላቸው። በ15ኛው እና 16ኛው ክፍለ ዘመን በኒውፋውንድላንድ የዓሣ ማጥመድ መሬት ላይ ተጽዕኖ አሳድረዋል። የእነሱ የባሕር እውቀት እና የመርከብ ግንባታ ቴክኖሎጂ (በባይዮና ከተማ የሚገኝ) በአትላንቲክ ውቅያኖስ ላይ ለአውሮፓውያን የመጀመሪያ የማደን እንቅስቃሴ ዋነኛ ነበር።

የሶርብ የአርሶ አደር እውቀት

የሶርብ ሕዝብ በሉሳቲያ አካባቢ ለዘመናት የአርሶ አደር ልምድ አላቸው። የእነሱ የአፈር እና የወቅታዊ እርሻ እውቀት በአካባቢው የሚገኘውን የስፔልት እህል ለማምረት አስተዋፅኦ አድርጓል። የሶርብ የቤት ውስጥ እህሎች እና የአትክልት ዝርያዎች በዘላቂ ግብርና ረገድ አስፈላጊነት አላቸው።

የቋንቋ እና የባህል አስተዋፅኦ

የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች በሙዚቃ፣ በሥነ ጥበብ፣ በአፈ ታሪክ እና በቋንቋ ረገድ ብዙ አስተዋፅኦ አድርገዋል።

የሳሚ ዮይክ (Yoik) ሙዚቃ

ዮይክ የሳሚ ሕዝብ የጥንታዊ ዘፈን አይነት ሲሆን ሰውን፣ እንስሳትን ወይም ቦታን ለመግለጽ የሚያገለግል ነው። እንደ ዘፈን በመዝገብ ማስቀመጥ ያለው አይደለም፣ ይልቁንም የሚያሳየውን ነገር የሚወክል ድምጽ ነው። የዘመናዊ ሙዚቀኞች እንደ ማሪ ቦይኔ እና ዌልያ ዮይክን በዘመናዊ ፖፕ ሙዚቃ ውስጥ በማዋሃድ በዓለም አቀፍ ደረጃ አድናቂዎችን አግኝተዋል።

የባስክ ቋንቋ ምስጢር

የባስክ ቋንቋ (ኢዩስካራ) በአውሮፓ ውስጥ ብቸኛው የሚነገር የሌላ ቋንቋ ጋር ያልተገናኘ ቋንቋ ነው። ይህ ለቋንቋ ሊንጊስቶች እንደ ሎውይድ እና ሌቪንሰን ትልቅ የጥናት ርእሰ ጉዳይ ሆኗል። የባስክ ቋንቋ በቢልባዎ እና ሳን ሴባስቲያን አካባቢ በአስተዳደር እና በትምህርት ውስጥ ተግባራዊ እየተደረገ ነው።

የሶርብ ሥነ ጥበብ እና ሥነ ጽሑፍ

የሶርብ ሕዝብ የራሳቸው የሆነ የፔስታ (የጸደይ በዓል) እና የኢስተር ላም ባህላዊ ሥነ ጥበብ አላቸው። የሶርብ ጸሐፍት እንደ ያን ሳልን እና ኩርት ክራንስ በጀርመንኛ እና በሶርብኛ በሁለቱም ቋንቋዎች ጽሑፎችን ፈጥረዋል። ዶምቮዊና በባውትዘን የሚገኝ የሶርብ ሕዝብ ሙዚየም ነው።

የፖለቲካ መብቶች እና ዘመናዊ ተግዳሮቶች

የአውሮፓ ተወላጅ ሕዝቦች የራሳቸውን መብት ለማስከበር በአለም አቀፍ እና በአካባቢያዊ ደረጃ የሚደረግ ትግል ውስጥ ናቸው።

የራስ አስተዳደር እና ተወካዮች አካላት

በርካታ ተወላጅ ማህበረሰቦች የራሳቸውን ህጋዊ ማንነት እና የራስ አስተዳደር ስልጣን አግኝተዋል። ለምሳሌ፡-

• የሳሚ ፓርላማ (Sámediggi)፡ በ1973 ዓ.ም. በኖርዌይ የተመሠረተ ሲሆን በኋላም በስዊድን እና ፊንላንድ ተመሳሳይ ተቋማት ተከተሉት። ይህ ፓርላማ በሳሚ ጉዳዮች ላይ ምክር የሚሰጥ አካል ነው።
• የባስክ አውቶኖሚ (ኢዩስካዲ)፡ በ1979 ዓ.ም. ተመሠረተ።
• የሶርብ ሕዝብ ምክር ቤት (Serbski Sejm)፡ በ1991 ዓ.ም. ተመሠረተ።

የመሬት መብት እና የተፈጥሮ ሀብት አጠቃቀም

ከጣም አስፈላጊ የሆነው ተግዳሮት የመሬት

Related Intelligence

Foundations

የደቡብ እስያ ቋንቋዎች እንዴት ይሰራሉ እና በጣም የተለያዩ የሆኑት ለምንድን ነው?

Foundations

የአፍሪካ ጥንታዊ ሥልጣኔዎች፡ ዛሬም የምንጠቀማቸው ፈጠራዎቻቸው እና ቅርሶቻቸው