Foundations

መግቢያ፡ ሦስት የተለያዩ አለማት የሰሜን አሜሪካ ክልል በአለም አቀፍ የጤና አገልግሎት ውይይት ውስጥ ሦስት እጅግ የተለያዩ ሞዴሎችን ያሳያል። የአሜሪካ በጣም የተወሳሰበ እና በግል የተነደፈ ስርዓት፣ የካናዳ በግዥ የተመሰረተ የህዝብ ስርዓት እና የመክሺኮ የተቀላቀለ ስርዓት አንድ ላይ ይገኛሉ። ይህ ጽሑፍ የእያንዳንዳቸውን ስርዓቶች ታሪክ፣ መዋቅር፣ የገንዘብ አቅርቦት፣ ውጤታማነት እና የወደፊት ፈተናዎች በዝርዝር ያወዳድራል። የአሜሪካ የጤና አገልግሎት ስርዓት፡ ውስብስብነት እና ተቃርኖ የአሜሪካ ስርዓት በዋነኝነት በግል የተመሰረተ ሲሆን የፌዴራል መንግሥት በሜዲከር (ለ65 እና ከዚያ በላይ የሆኑ እና የተወሰኑ የህመምተኞች) እና ሜዲካይድ (ለድህነት ያለቁ እና…

መግቢያ፡ ንጉሠ ነገሥት ትርጉም እና መለኪያ በሰው ልጅ ታሪክ ዘንድ፣ ንጉሠ ነገሥት የሚለው ጽንሰ ሀሳብ የፖለቲካ፣ የማኅበራዊ እና የኢኮኖሚ ስርዓቶችን የሚያስተናግድ ኃያል የመንግሥት ቅርጽ ነው። ነገር ግን አንድ የመንግሥት ሥርዓት ለመባል “ንጉሠ ነገሥት” የሚሆንበት መስፈርት ምንድን ነው? ታሪክ አጥኚዎች እንደ ማይክል ማን እና ጆን ዶይፕሲ ብዙውን ጊዜ የሚከተሉትን አራት ዋና መለኪያዎች ያቀርባሉ፡ ትልቅ ግዛት እና ሕዝብ፣ የተለያዩ ሕዝቦችን እና ባህሎችን የሚያስተዳድር ብሔራዊ አለመሆን፣ የረዥም ጊዜ ዘመናዊ ተጽዕኖ እና የጦር ሀይል ወይም የኢኮኖሚ ኃይል በኩል ያለው አካባቢያዊ ወይም አለም አቀፋዊ ግዛት።…

መግቢያ፡ በአዲሱ ዓለም ያሉ ግዛቶች እና ኃያላት የሰሜን አሜሪካ ታሪክ በተለያዩ የማዕረግ እና ውስብስብነት ያላቸው የህዝብ ማኅበረሰቦች ታሪክ ነው። ከአለም አቀፍ እይታ አንጻር “ኢምፓየር” የሚለው ጽንሰ ሐሳብ ብዙውን ጊዜ ከሮም ወይም ከሞንጎልያ ጋር ይዛመዳል። ነገር ግን፣ በአሜሪካ እስከ አውሮፓውያን ደረሰት ድረስ የተለያዩ የግዛት ስርዓቶች እና የግዛት አሰፋፈር ሥርዓቶች የአለም ክፍል ውስብስብ ፖለቲካዊ ካርታ አካል ነበሩ። ይህ ጽሑፍ በሰሜን አሜሪካ የተገኙትን አራት ዋና ዋና የግዛት ስርዓቶች ወይም “ኢምፓየሮች” ያብራራል፡ የሃውድኖሶኒያን ማህበረሰብ፣ የካህክቺያ ግዛት፣ የ

መግቢያ፡ በሃገረ ስብከት ውስጥ ያለው የውሃ ተቃራኒነት የውሃ መብት ለሁሉም ሰው መሠረታዊ የሰው ልጅ መብት ቢሆንም፣ በላቲን አሜሪካ ከ600 ሚሊዮን በላይ ሰዎች የንፁህ እና ደህንነቱ የተጠበቀ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት የሌላቸው ናቸው። ይህ ክልል ከዓለም አቀፍ አማካይ በላይ የውሃ ሀብት ቢኖረውም፣ የውሃው ስርጭት፣ አስተዳደር እና መዳረሻ በከፍተኛ ሁኔታ ያልተመጣጠነ ነው። ከአማዞን ወንዝ እና ጉዋራኒ አንባ አካባቢ እስከ አታካማ ሰሃራ ድረስ፣ ችግሩ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና የአካባቢ ለውጥ ምክንያቶች የተቀላቀለ ነው። ይህ ጽሑፍ በላቲን አሜሪካ ያለውን የውሃ መዳረሻ ችግር በሙሉ ያስረዳል፣ የተለያዩ ሀገራት…

መግቢያ: የመገለጥ ፍላጎት በሰብዓዊው ልብ ሰው ልጅ ዓለምን እንዴት መገኘት እንደቻለ የሚያስብበት ታሪክ ከጥንት ጀምሮ ነው። በአፍሪካ እንደ ማሌ፣ ሶናንኬ እና ዶጎን ሕዝቦች ያሉ ብዙ ባህሎች ለአለም መነሳት የራሳቸውን ሚዛናዊ አፈ ታሪኮች አላቸው፣ እነዚህም ብዙውን ጊዜ ከአንድ የመጀመሪያ ነጠላነት ወይም ከአንድ የመጀመሪያ እንቅፋት መከፈት ጋር የተያያዙ ናቸው። ዛሬ ግን፣ ሳይንሳዊው የትልቁ ፍንዳታ ንድፈ ሐሳብ ለዚህ መሠረታዊ ጥያቄ በጣም ተስማሚ እና በሙከራ የተረጋገጠ መልስ ይሰጣል። ይህ ጽሑፍ ይህንን አስደናቂ ንድፈ ሐሳብ ያብራራል፣ በተለይም ከአፍሪካ እይታ እና ከአፍሪካ ምሁራን እና ከፍተኛ ቴክኖሎጂዎች…

መግቢያ፡ የእውቀት ጥያቄ በአዲሱ አለም የእውቀት ፍልስፍና (Epistemology) የሚለው የጥንት ግሪክ ቃል በሰሜን አሜሪካ እንደ ህይወት መንገድ እና የባህል ትርክት ተረጋግጧል። ከጆን ሎክ እና ዴቪድ ሁም የተነሱ ሀሳቦች እስከ ዊልያም ጄምስ እና ጆን ደዊ ድረስ፣ በካናዳ እና በዩናይትድ ስቴትስ ያለው የእውቀት ፍለጋ ልዩ ቅርጽ ወስዷል። ይህ ጽሑፍ በሰሜን አሜሪካ ውስጥ ስለ እውቀት ተፈጥሮ፣ ምንጮች፣ እና ገደቦች የተነሱ መሠረታዊ ጥያቄዎችን ይመረምራል። ከማስተላለፊያ ብሔራዊ ፓርክ ያለው የተፈጥሮ እውቀት እስከ ሳይልኮን ቫሌ ያለው የቴክኖሎጂ እውቀት፣ የማወቅ መንገዳችን በታሪክ፣ በማህበር እና በቴክኖሎጂ ተቀይሯል። የእውቀት…

መግቢያ፡ የሰው ልጅ ታላቁ ፈጠራ የጽሑፍ ፈጠራ በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ከሁሉ የሚበልጥ አብሮ መኖርን የሚያስተናግድ መለወጫ ነው። ይህ እንደ ሱመር፣ ሚሶጶታሚያ እና ናይል ሸለቆ ባሉ ተለያዩ ሥፍራዎች በተናጠል የተነሳ ሲሆን፣ እያንዳንዱ ማህበረሰብ ለራሱ የተለየ መንገድ አገኘ። ዛሬ በእንግሊዝኛ፣ ማንዳሪን ቻይንኛ፣ አረብኛ ወይም አማርኛ ስናነብ፣ በጥንታዊ የከነዓን ጽሕፈት፣ በማያን ሥነ ጽሑፍ ወይም በግዕዝ መጻሕፍት ላይ የተመሠረተ አለም አቀፋዊ ዕውቀት አካል ነን። ይህ ጽሑፍ የጽሕፈት ታሪክን ከብዙ ባህሎች አንጻር በመንፈስ የሚያስረዳ ሲሆን፣ ዕውቀት ማንበብም ማህበረሰቦችን፣ ኢኮኖሚዎችን እና ሀሳቦችን እንዴት ለወጠ እንደሆነ…

መግቢያ፡ የአፍሪካ የጤና ስርዓቶች ውስብስብ ምስል የአፍሪካ ክፍለ ምድር የጤና አገልግሎት ስርዓቶች የሚገልጹት ታላቅ ውስብስብነት፣ ታሪካዊ ተጽዕኖዎች እና አስፈላጊ የፈጠራ እድሎች በሚገኝበት ሁኔታ ነው። ከቻድ እስከ ደቡብ አፍሪካ፣ ከሞሮኮ እስከ ሞዛምቢክ ድረስ፣ እያንዳንዱ ስርዓት የራሱን ልዩ ተግዳሮቶች እና ሞዴሎች ይዟል። ይህ ጽሁፍ በአፍሪካ የሚገኙ የጤና ስርዓቶችን ከሌሎች አገሮች ጋር በማነፃፀር ዋና ዋና ባህሪያቸውን፣ ተግዳሮቶቻቸውን እና ስኬቶቻቸውን ይዞራል። በአጠቃላይ የአፍሪካ ሀገራት የጤና ስርዓቶቻቸውን በሚያስተዳድሩበት ጊዜ የአለም አቀፍ ሞዴሎችን እንደ ቤተሰብ ህክምና (Bismarck)፣ ብሔራዊ ጤና አገልግሎት (Beveridge) እና ነፃ ገበያ (Out-of-Pocket) በመቀላቀል…

መግቢያ፡ ውሂብ በባህላዊ መልክዓ ምድር ውስጥ ስታቲስቲክስ በመላው አለም እንደ ሒሳብ ቋንቋ የሚተረጎም ሳይሆን በባህላዊ እሴቶች፣ በታሪካዊ ልምዶች እና በማህበራዊ አወቃቀሮች የተሞላ ነው። ለምሳሌ፣ በሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ የሚደረገው የድምጽ ምርጫ ትንበያ በአሜሪካ ትክክለኛ ሊሆን ቢችልም፣ በኢትዮጵያ ውስጥ በኦሮሚያ ክልል ወይም በደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ክልል የሚካሄደ የህዝብ አስተያየት ጥናት የተለየ የባህል አመለካከት ይፈልጋል። ይህ ጽሁፍ በጂንጂር ዘይፍ እና በኤልዛባዝ ማርያም የመሳሰሉ የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ ባለሙያዎች ሥራ ላይ በመመስረት፣ ውሂብን በባህላዊ ማዕዘን እንዴት መረዳት እንደሚቻል ይተነትናል። የስታቲስቲክስ መሰረታዊ ጽንሰ-ሐሳቦች በዓለም አቀፍ እና በአገር ውስጥ…

መግቢያ፡ የሥነ ምግባር ማዕቀፍ በተለያዩ ባህሎች መካከል ሥነ ምግባር የሚያጠናው የትክክል እና የተሳሳተ ጥያቄ ነው። ይሁን እንጂ መልሱ በየባህሩ እና በየታሪኩ ውስብስብ ሊሆን ይችላል። በላቲን አሜሪካ ክልል፣ ሥነ ምግባር የሚሰራው በቅድመ-ኮሎምቢያን ማኅበረሰቦች፣ በአውሮፓዊ ወረራ እና ቅኝ ግዛት፣ በአፍሪካዊ ባርነት፣ በተለያዩ የሃይማኖት ተጽእኖዎች እና በዘመናዊ የማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ንቅናቄዎች መካከል ባለው ውስብስብ ግንኙነት ላይ ነው። ይህ ጽሁፍ በላቲን አሜሪካ ውስጥ ስለ ሥነ ምግባር አስተሳሰብ የተለያዩ ማዕቀፎችን፣ ታሪካዊ ወቅቶችን እና የዘመናችን አለመግባባቶችን በማጥናት የጋራ የሆነ መረዳት እንዲፈጥር ያለመ ነው። ቅድመ-ኮሎምቢያን የሥነ ምግባር…