Culture

መግቢያ፡ የሰው ልጅ ታላቁ ምስጢር የሰብኣዊው እውቀት ወይም ኮንሽሰስነስ በሳይንሳዊ ዓለም ውስጥ ከሁሉም የበለጠ የሚያስደንቅና የሚያስቸግር ጉዳይ ነው። ይህ የግል ልምድ፣ የራስ ግንዛቤ እና የውስጥ አለም ችግር ከጥንት ጀምሮ ፈላስፋዊት፣ ሃይማኖታዊት እና ሳይንሳዊት አስተሳሰብን ያተኮረበት ነው። ዛሬ፣ የአንጎል ምርመራ ቴክኖሎጂዎች እያደጉ በመምጣታቸው ለዚህ ጥንታዊ ጥያቄ መልስ ለመስጠት የሚያስችሉ አዳዲስ መንገዶች እየተከፈቱ ነው። ይህ ጽሑፍ ስለ ኮንሽሰስነስ የሳይንስ ግንዛቤ ከስኮራቴስ እና አርስቶጣሊስ ዘመን አንስቶ እስከ ፍራንሲስ ክሪክ እና ዘመናዊ የኒውሮሳይንስ ጥናቶች ድረስ ያለውን እድገት በሙሉ ያቀርባል። ጥንታዊ እና መካከለኛ ዘመን አስተሳሰቦች…

የሰው ልጅ ታሪክ በተለያዩ ባህሎች መካከል የሚደረግ ልውውጥ ታሪክ ነው። ይህ ሂደት ዛሬ ግሎባላይዜሽን በመባል የምንጠራው ዘመናዊ ክስተት ከሺህ ዓመታት በፊት በሰፊው የጀመረ እንደነበር የታሪክ ማስረጃዎች ያመለክታሉ። ከሱመር እና ሐራፕፓ ሲቪሊይዜሽን ጀምሮ እስከ ሲሊኮን ቫሌ ድረስ፣ ሰዎች፣ ሀሳቦች፣ እቃዎች እና ልምዶች ርቀትን በማሸነፍ የዓለምን ካርታ እየለወጡ መጡ። ይህ ጽሑፍ የባህል ልውውጥ እና የግሎባላይዜሽን ረጅም ታሪክን በማጥናት ፣ በታሪካዊ እና በዘመናዊ ማነፃፀሪያ አማካኝነት ይህ ውስብስብ የሰው ልጅ ተጋድሎ እንዴት እየተሻሻለ እንደሚሄድ ያስረዳል። ጥንታዊ መስመሮች: የመጀመሪያዎቹ የዓለም ንግድ አውታሮች የባህል ልውውጥ ታሪክ…

መግቢያ፡ ወደ ንጹህ ኃይል የሚደረግ ዓለም አቀፋዊ ጉዞ የአውሮፓ ኅብረት እና አጠቃላይ የዓለም ማህበረሰብ በታሪክ ውስጥ ከማይታወቁ ፍጥነት እና ስፋት ጋር ወደ እንጨት ያልሆኑ ኃይል ምንጮች (Renewable Energy Sources) ሽግግር እያደረገ ነው። ይህ ሽግግር በአካል የሚሰማ የአየር ንብረት ለውጥ፣ የኃይል ዋስትና ማሻሻያ እና የኢኮኖሚ አዳዲስ እድሎችን ለመፍጠር የሚደረግ ውስብስብ ጥረት ነው። አውሮፓ በዚህ መስክ አምባሳደርነት የምትጫወት ሲሆን፣ በግሪን ድርሻችን (Green Deal) ስም ከታወቀው ዕቅድ ጋር እስከ 2050 ዓ.ም. የመጀመሪያውን የካርቦን ማያ ምድር (Carbon Neutral Continent) ለመሆን ቃል ገብታለች። ይህ ጽሁፍ…

መግቢያ፡ የደቡብ እስያ ባዮዲየርሲቲ እና የሸቀጥ ግጭት የደቡብ እስያ ክልል፣ ከሂማላያ እስከ ህንድ ውቅያኖስ ከሰሜን ምስራቅ ህንድ እስከ ስሪ ላንካ ድረስ፣ ከዓለም በጣም ሀብታም እና የተለያዩ የሚደነቁ የተፈጥሮ አካባቢዎች ቤት ነው። ይሁንና ይህ ባዮዲየርሲቲ ሃብት ከሁሉም በላይ የሚያሳስበው የዱር እንስሳት ሸቀጥ በመሆኑ ከዓለም አቀፍ ደረጃ ላይ ከፍተኛ ጫና ስር ይገኛል። ይህ ግጭት በአካባቢ ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከአንድ የተወሰነ አጥቢ አውጪ ማጣት በላይ ሆኖ ሙሉ የኤኮሲስተም አወቃቀሮችን የሚያፈርስ እና የህዝብ ጤና፣ የኢኮኖሚ መረጋጋት እና የክልሉ የባህል ቅርሶችን የሚያጠፋ ነው። ይህ ጽሁፍ…

መግቢያ፡ የደቡብ እስያ የመማር ልምዶች እና የአእምሮ ሳይንስ የደቡብ እስያ ክልል፣ ከህንድ እስከ ናይጄሪያ፣ ከፓኪስታን እስከ ባንግላዲሽ እና ሲሪላንካ ድረስ፣ የትምህርት ስርዓቶች እና የመማር ባህሎች የተለያዩ እና የተራቀቁ ናቸው። በዚህ ሰፊ እና በህዝብ ብዛት የሚሰፍን ክልል ውስጥ ውጤታማ መማር የሚያስፈልገው የአእምሮ ሳይንስ መርሆዎች ከአካባቢያዊ ባህል፣ ከማህበራዊ መዋቅር እና ከታሪካዊ ልምዶች ጋር በመተባበር ነው። ይህ ጽሑፍ በሲኦል ብሔራዊ ዩኒቨርሲቲ፣ የናይጄሪያ ትምህርት ምርምር ኢንስቲትዩት እና በየህንድ ሳይኮሎጂ ማህበር የተደረጉ ጥናቶችን በመመርኮዝ በክልሉ ውስጥ የሚገኙ የመማር ስልቶችን እና የአእምሮ ሳይንስ ምስጥሮችን ይዞራል። የትውስታ…

መግቢያ፡ የሰብዓዊ ሥልጣኔ መሠረት የሆነ ሥነ ሕንፃ የመካከለኛው ምሥራቅ እና ሰሜን አፍሪካ ክልል ለሺህ ዓመታት የሰብዓዊ ሥልጣኔ መድረክ ሆኖ የቆየ ሲሆን የሥነ ሕንፃ ታሪኩ ከሰው ልጅ መጀመሪያ ሰፈሮች እስከ ዘመናዊ የምድር ምልክቶች ድረስ ያለውን የቴክኖሎጂ፣ የማህበረሰብ እና የሃይማኖት ለውጥ የሚያንፀባርቅ ነው። ከሜሶጶታሚያ እና ጥንታዊ ግብጽ ጀምሮ እስከ ኢስላማዊ ወቅት እና በኋላ የዘመናችን ከተሞች ድረስ፣ በዚህ ክልል ያለው ሥነ ሕንፃ የአካባቢ አየር ንብረት፣ የማህበራዊ አደረጃጀት እና የመንፈሳዊ አምልኮ ግንኙነትን የሚያሳይ ነው። ይህ ጽሑፍ በዚህ ታላቅ ክልል ውስጥ የሥነ ሕንፃ እድገትን በታሪካዊ…

መግቢያ፡ አየር ጥራት በአንድ አስፈላጊ ክልል የመካከለኛው ምሥራቅ እና ሰሜን አፍሪካ (MENA) ክልል በተለያዩ የአየር ጥራት ተግዳሮቶች የተጠለፈ ሲሆን ይህም የሚከሰተው በተወሳሰቡ የአካባቢ ሁኔታዎች፣ ፈጣን የከተማ መስፋፋት እና የኢንዱስትሪ እንቅስቃሴዎች ምክንያት ነው። ከሞሮኮ እስከ ኢራን እና ከሳዑዲ አረቢያ እስከ ሊቢያ ድረስ፣ ከፍተኛ የPM2.5 እና PM10 ትኩሳት፣ የኦዞን መጠን እና የአይቶስ ኦክሳይድ መጨመር የነዋሪዎችን ጤና በከፍተኛ ሁኔታ ይጎዳሉ። በዓለም አቀፍ የጤና ድርጅት (WHO) መረጃ መሰረት፣ በክልሉ ውስጥ ያሉ ብዙ ከተሞች ዓለም አቀፍ የአየር ጥራት መመዘኛዎችን በከፍተኛ ሁኔታ ያልፋሉ። ይህ ጽሑፍ የአየር…

መግቢያ፡ የሰው ልጅ የመወሰን ሂደት ሰው ልጅ በየቀኑ ከተመልካች እስከ ህይወቱን የሚቀይሩ ድርጊቶች ድረስ በመቶዎች የሚቆጠሩ ውሳኔዎችን ይወስናል። አንዳንድ ውሳኔዎች እንደ 2+2=4 ያሉ ቀጥተኛ እና ምክንያታዊ ሲሆኑ፣ ሌሎች ግን በልብ ውስጥ ከሚነሳው የማይታወቅ ስሜት እና በደንብ ባልተገለጸ አንደበተ ልምድ ይወሰናሉ። ይህ ጽሁፍ በምክንያታዊ (Rational) እና በአንደበተ ልምድ (Intuitive) የመወሰን ዘዴዎች ላይ በጥልቀት ይወያያል፣ ታሪካዊ ምሳሌዎችን፣ ዘመናዊ ሳይንሳዊ ግኝቶችን እና በኢትዮጵያ እና በዓለም አቀፍ አውድ ያሉ ልዩ ምሳሌዎችን በማቅረብ እያንዳንዳቸውን መጠነ ሰፊ አጠቃቀማቸውን፣ ጥቅማቸውን እና ገደባቸውን ያብራራል። ምክንያታዊ የመወሰን ዘዴ፡ ከምክንያት…

መግቢያ፡ የደህንነት ሥነ ልቦና መነሳሳት የሰላም እና ደህንነት ሥነ ልቦና በሰሜን አሜሪካ፣ በተለይም በአሜሪካ አንድነት አገራት እና ካናዳ፣ እንደ አንድ የተለየ እና ኃያል የምርምር መስክ በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ተነስቷል። ከታሪኩ በፊት፣ ሥነ ልቦና በዋነኛነት በሕመም፣ በስሜታዊ መታወክ እና በአሉታዊ ሁኔታዎች ላይ ያተኮረ ነበር። ይሁን እንጂ እንደ ማርቲን ሴሊግማን ያሉ ምሑራን በ1998 እንደ አዎታዊ ሥነ ልቦና የሚታወቀውን አዲስ አቅጣጫ በማስተዋወቅ የሰው ልጅ ልምድ ሙሉ ለሙሉ ለመረዳት አስፈላጊነቱን አጉልተው አሳይተዋል። ይህ ለውጥ በፔንሲልቫኒያ ዩኒቨርሲቲ የሚገኘው የሰላም ሥነ ልቦና ማእከል እንዲመሰረት…

መግቢያ፡ በሰሜን አሜሪካ ውስጥ ያለው የዱር እንስሳት ልግግም ችግር የሰሜን አሜሪካ አህጉር፣ ከካናዳ አስደናቂ ሜዳዎች እስከ ሜክሲኮ ድብደባ ያሉ የአገር ክፍሎች ድረስ፣ ከፍተኛ የሆነ የሕይወት ድርሻ ያለው ነው። ሆኖም፣ ከዚህ በታች በሚፈጸም የማይታይ ግብይት ምክንያት ይህ ባዮላይድቨርሲቲ በከፍተኛ ሁኔታ እየተጠቃ ነው። የሰሜን አሜሪካ የበረራ እንስሳት ንግድ፣ ወይም የዱር እንስሳት ልግግም፣ በአህጉሩ ውስጥ እና ከውጭ የሚመጡ እንስሳት፣ እንስሳት ክፍሎች እና የእፅዋት ዝርያዎች በሕገ ወጥ መንገድ የሚሸጡበት በመቶ ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ግብይት ነው። ይህ ግብይት በአሜሪካ አገር አቀፍ የዱር እንስሳት ልግግም ተቆጣጣሪ…