Culture

መግቢያ፡ ፍቅር እንደ ታሪካዊ እና ሳይንሳዊ ፅንሰ ሀሳብ ፍቅር እና የሰው ልጅ ግንኙነት በሰብዓዊ ታሪክ ሁሉ መሀል የቆመ ሀሳብ ነው። ነገር ግን ይህ ስሜት እንዴት እንደሚሰራ፣ ለምን እንደሚፈጠር እና በተለያዩ ባህሎች ውስጥ እንዴት እንደተለያየ መረዳት የሚጠይቀው ዘመናዊ ሳይንሳዊ አቀራረብ ብቻ ነው። ይህ ጽሑፍ አባሪነት ንድፈ ሐሳብ (Attachment Theory) በመባል የሚታወቀውን አስተምህሮ በመሰረት በማድረግ፣ የፍቅር ግንኙነቶችን ከጥንታዊ ዘመን እስከ ዘመናችን ድረስ ያለውን እድገት እና ለውጥ ይተነትናል። የሳይኮሎጂስቱ ጆን ቦልቢ (John Bowlby) እና የእሱ ተተኪ ሜሪ አይንሰውርድ (Mary Ainsworth) የጀመሩት ይህ ንድፈ…

መግቢያ፡ አለም አቀፉ ቀውስ እና ክልላዊ ትኩረት የደን መጥፋት በአለም አቀፍ ደረጃ ከሚያስከትላቸው ከባድ የአየር ንብረት ለውጥ እና የህይወት ተለያይነት መጥፋት ችግሮች አንዱ ነው። በእስያ እና በፓስፊክ ክልል የሚገኘው የደን ሽፋን ለአለም የአየር ንብረት ማረጋገጫ ቁልፍ ሚና ይጫወታል። ይህ ክልል ከዓለም የሚገኙትን 17% የዓለም ደኖች ይይዛል፣ ከእነዚህም ውስጥ የሜንግሮቭ ደኖች፣ የትሮፒካል ራይንፎረስት እና የተለዋዋጭ አበባ ያላቸው ደኖች ይገኙበታል። በፎርደት ኢንስቲትዩት የተደረገ ጥናት እንደሚያሳየው፣ ከ1990 እስከ 2020 ዓ.ም. ድረስ በክልሉ ውስጥ ከ132 ሚሊዮን ሄክታር በላይ የደን ምድር ጠፍቷል። ይህ ጉዳይ የኢኮሎጂ፣…

መግቢያ፡ ባህሪን መረዳት በባህላዊ እና በዘመናዊ አውድ የግለ ባህሪ ሳይኮሎጂ በዓለም ዙሪያ እየዳበረ ሲሄድ፣ በምስራቅ አገሮች እና በሰሜን አፍሪካ (MENA) ክልል ውስጥ ያለው አተገባበር ልዩ የሆነ የባህል፣ የሃይማኖት እና የማህበራዊ ልምድ ተጽእኖዎችን ይገልጻል። ከሰሜን አፍሪካ የሚገኙ አገሮች እንደ ሞሮኮ፣ አልጄሪያ፣ ቱኒዚያ፣ ሊቢያ፣ ግብጽ እና በምስራቅ አገሮች ውስጥ የሚገኙ እንደ ሳውዲ አረቢያ፣ ኤምሬትስ፣ ኳታር፣ ኦማን፣ ጆርዳን፣ ሊባኖስ እና ኢራን ያሉ አገሮች የሰውን ባህሪ የሚመለከቱ ዘዴዎች ብዙውን ጊዜ ከምዕራባዊ ሞዴሎች ጋር በመቀላቀል ወይም በመላመድ ይገኛሉ። ይህ ጽሁፍ በዚህ ሰፊ እና የተለያዩ ባህሎች…

መግቢያ፡ በቃላት መካከል ያለው ዓለም የደቡብ እስያ ክልል፣ ከሂማላያ ተራሮች አጠገብ እስከ ህንድ ውቅያኖስ ድረስ የሚዘረጋው፣ በዓለም ላይ በቋንቋ ከጣቢያ በላይ የሆነ የባህል ሀብት ያለው ስፍራ ነው። ከ2,000 በላይ ተናጋሪ ቋንቋዎች በአራቱ ዋና ዋና ቤተሰቦች ውስጥ – ኢንዶ-አውሮፓዊ (እንደ ሂንዲ፣ ቤንጋሊ፣ ኡርዱ)፣ ድራቪዲያን (እንደ ታሚል፣ ቴሉጉ፣ ካናዳ)፣ ቲቤቶ-በርማን (እንደ ኔፓሊ፣ ቡርማ) እና አውስትሮአሲያቲክ – ይገኛሉ። ይህ የቋንቋ ሀብት ለሰው ልጅ አስተሳሰብ እና ለአለም እይታ ምን ያህል ጥልቀት ያለው ተጽእኖ እንዳለው ለመመርመር እንግዜር የሚያስገኝ ላብራቶሪ ነው። ይህ ጽሑፍ በሳፕር-ዎርፍ መላምት ዙሪያ…

መግቢያ፡ አንድ ምድር፣ አንድ አየር ንብረት ስርዓት የምድር አየር ንብረት ስርዓት እንደ ልብ ሆኖ ሲያልፍ የሚገኘው የአካላት ግንኙነት ነው። በደቡብ አሜሪካ የሚገኘው አማዞን ደን እና በአፍሪካ የሚገኙት ኮንጎ ባህረ ሰላጤ ደን፣ ሚዮምቦ ደን እና ሳህራ በረሃ በቀጥታ በአየር ንብረት ላይ የሚያሳድሩት ተጽዕኖ አንድ ላይ ተያይዟል። ይህ ጽሁፍ በአማዞን ደን ውስጥ የሚካሄዱ ሂደቶች እንዴት አፍሪካን በቀጥታ እንደሚነኩ የሚያሳይ ሲሆን ይህም በአየር ንብረት ለውጥ፣ በአውሮፕላን አየር ፍሰት፣ በግድብ አሰራር እና በአገራት ደህንነት ላይ የሚያሳድር ተጽዕኖ ነው። የአማዞን ደን የምድር አንፈት ማቀዝቀዣ ሚና…

መግቢያ: የቃጠሎ ኢኮኖሚ ገደብ እና አዲስ እድል ለአሥርተ ዘመናት ያህል የሰሜን አሜሪካ ኢኮኖሚ በጥብቅ በ“ውሰድ፣ ፈጥን፣ ጣል” የሚለው መስፈርት ላይ የተመሰረተ ነበር። ይህ ቀጥተኛ የምርት ሞዴል ወይም ቃጠሎ ኢኮኖሚ የተፈጥሮ ሀብቶችን ፈጣን አጠቃቀም፣ ምርቶችን አጭር ጊዜ አጠቃቀም እና ብዛት ያለው ቆሻሻ እንዲፈጠር ያደርጋል። ነገር ግን የዚህ ሞዴል ገደቦች ግልጽ ሆነዋል፡ የተፈጥሮ ሀብቶች መዳብላቸው፣ ከፍተኛ የማህበረሰብ ቆሻሻ መጣያዎች መሙላት፣ እና የአየር ንብረት ለውጥ የሚያጋልጡ የሃይል አጠቃቀም እና የማምረቻ ሂደቶች። ከዚህ ተቃራኒ የሆነው ጽንሰ-ሀሳብ ክብ ኢኮኖሚ ነው፣ ይህም ምርቶችን እና ቁሳቁሶችን በተቻለ…

መግቢያ፡ ማህበራዊ ሥርዓት እና የግለሰብ ፍላጎት የሰው ልጅ በማህበር ውስጥ ለመኖር የተፈጠረ ነው። ይህ ማህበራዊነት ግን አንድን ውስብስብ የሆነ የሥነ-አእምሮ እንቆቅልሽ ያስከትላል፡ በግለሰብ እምነት እና በማህበራዊ ተጽዕኖ መካከል ያለው ግጭት። የማህበራዊ ስነ-አእምሮ ሙከራዎች ይህንን ግጭት ለመረዳት ሲሉ ብዙውን ጊዜ በአሜሪካ እና በአውሮፓ የተደረጉ ሙከራዎች ናቸው የሚጠቀሱት። ሆኖም ፣ ላቲን አሜሪካ እንደ ሜክሲኮ ፣ ብራዚል ፣ አርጀንቲና ፣ ቺሊ እና ኮሎምቢያ ያሉ ሀገራት ለዚህ ዘርፍ የራሳቸውን ልዩ እና አስፈላጊ አስተዋፅዖ አበርክተዋል። በዚህ አካባቢ ያለው የባህል ፣ የፖለቲካ እና የታሪክ ውስብስብነት ለማህበራዊ…

መግቢያ፡ የማይታወቅ ጦርነት በደቡብ እስያ አካባቢ የሚካሄደው የዱር እንስሳት ዝውውር ከአለም አቀፍ የወጣት ወንጀል አውታሮች አንዱ ነው። ይህ ማህበረሰብ ያልተገነባ ወንጀል በዓመት ቢሊዮን ዶላር የሚሰራ ኢንዱስትሪ ሲሆን በህንድ፣ ኔፓል፣ ቡታን፣ ባንግላዲሽ፣ ስሪ ላንካ እና ማልዲቭስ ውስጥ የሚገኙትን የተፈጥሮ ሀብቶች በማጥፋት ላይ ነው። ይህ ግጭት የሚካሄደው በሰው እና በተፈጥሮ መካከል ሲሆን ውጤቱ ደግሞ የሚያሳዝን ነው። የሲታስ እና የአለም ንግድ ማዕከል የሚያመለክቱት እንደሆነ የደቡብ እስያ ክልል ለአለም አቀፍ የዱር እንስሳት ዝውውር ከፍተኛ ምንጭ እና መሸጫ ነው። ይህ ጽሁፍ ይህንን የማይታወቅ ጦርነት፣ የሚሳተፉትን…

መግቢያ፡ የምግብ ልማድ እና ዘመናዊነት ውስብስብ ግንኙነት ደቡብ እስያ የምግብ ባህል በዓለም ላይ ካሉት በጣም ሀብታም፣ ውስብስብ እና ታሪካዊ ልማዶች አንዱ ነው። ከሂማላያ እስከ ህንድ ውቅያኖስ ከኢንዱስ ሸለቆ እስከ ባንግላዲሽ ዴልታ ድረስ የሚገኙት አገሮች ህንድ፣ ፓኪስታን፣ ባንግላዲሽ፣ ኔፓል፣ ስሪ ላንካ፣ ቡህታን እና ማልዲቭስ የምግብ ልማዳቸውን በሺዎች የሚቆጠሩ ዓመታት እና በማሌላ የተለያዩ ህዝቦች፣ ሃይማኖቶች እና የንግድ መንገዶች ተጽዕኖ አስቀምጠዋል። ዛሬ ግሎባልነት እነዚህን ልማዶች በአዲስ መንገድ እየቀየረ እና እየተለወጠ ሲሆን የደቡብ እስያ ምግቦችም ዓለምን እየቀዙ ነው። ይህ ጽሑፍ የዚህን ክልል የምግብ ባህል…

መግቢያ: የምድር ሽፋን መቀነስ የዱር ዛፍ መቁረጥ ወይም ዴፎሬስቴሽን በምድር ላይ ካሉት በጣም አስፈላጊ እና አሳሳቢ የአካባቢ ለውጦች አንዱ ነው። ይህ ሂደት የሚጠቀሰው ሰዎች በተለያዩ ምክንያቶች የዱር ዛፎችን ለማጥፋት ወይም ለማጥፋት ሲሉ ነው። በታሪክ ውስጥ የሰው ልጅ ለማምረት፣ ለመስራት እና ለመኖር ዛፍ ይቆርጣል። ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ የዚህ ሂደት ፍጥነት እና መጠን ወደ አለም አቀፍ ቀውስ ደርሷል። ከየሮማ ኢምፓየር ዘመን አንስቶ እስከ ዘመናዊው የአማዞን ራይንፎረስት ማጥፋት ድረስ፣ የዱር ዛፍ መቁረጥ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ ጋር ያለውን ውስብስብ ግንኙነት እና ብዙውን ጊዜ…