Foundations

መግቢያ፡ አፍሪካ እና የውቅያኖስ ንግስና አፍሪካ፣ ብዙውን ጊዜ በአፈር ላይ ያለው ሀብቷ በሚታወቅበት ጊዜ፣ በሦስት ትላልቅ ውቅያኖሶች የተከበበች የባህር አገር ናት። ከሰሜን በኩል ሜድትራኒያን ባህር፣ ምዕራብ እና ደቡብ ምዕራብ በኩል አትላንቲክ ውቅያኖስ፣ እንዲሁም ምስራቅ በኩል ህንድ ውቅያኖስ ይገኛሉ። ይህ የባህር አገር ከ30,500 ኪሎ ሜትር በላይ የባህር ዳርቻ ርዝመት አለው፣ ከዚህም ውስጥ ከፍተኛው ድርሻ ለሀገራት እንደ ሶማሊያ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ሞዛምቢክ እና ማዳጋስካር ይገኛል። የአፍሪካ ኢኮኖሚዎች በከፍተኛ ሁኔታ በማሳደግ፣ በመጓጓዝ እና በምግብ ማቅረብ ረገድ በእነዚህ ውቅያኖሶች ላይ የተመሰረቱ ናቸው። የአፍሪካ የባህር ጂኦግራፊ…

መግቢያ፡ የጠፈር ምስጢራዊ ጉድጓዶች ብላክ ሆል ወይም ጥቁር ቀዳዳ በጠፈር ውስጥ ያለ አካባቢ ሲሆን የስበት ኃይሉ እጅግ ከባድ በመሆኑ ምንም ነገር፣ እንኳን ብርሃን እንኳ ከእሱ ለማምለጥ አይችልም። የእነዚህ ምስጢራዊ ገመዶች ጥናት የዘመናዊ የፊዚክስ ሳይንስ በጣም አስደናቂ ዘርፎች አንዱ ነው። በሰሜን አሜሪካ፣ በተለይም በኒው ሆምፕሸር እና ካሊፎርኒያ ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (ካልቴክ) ያሉ ሳይንቲስቶች እና በናሳ እና ናሽናል ሳይንስ ፋውንዴሽን (ኤንኤስኤፍ) የሚደገፉ ግኝቶች ይህን ጥናት አስቀድመዋል። ይህ ጽሑፍ ብላክ ሆል ምን እንደሆነ፣ እንዴት እንደሚፈጠሩ እና በሰሜን አሜሪካ ያሉ ምርምሮች ለመረዳታቸው ያደረጉት አስተዋጽኦ ያብራራል።…

መግቢያ፡ ጋዜጠኝነት ማለት ምን ማለት ነው? ገለልተኛ ጋዜጠኝነት የሚለው ጽንሰ ሐሳብ በዘመናዊው ዓለም ውስጥ የዴሞክራሲ ስርዓት መሰረታዊ ዓምድ ነው። ይህ የመረጃ ማሰራጨትን ከማንኛውም የፖለቲካ፣ የንግድ፣ የሃይማኖት ወይም የመንግስት ጫና ነፃ ሆኖ የማከናወን ሂደት ነው። በቀላል አነጋገር፣ የሚከተሉትን መርሆች የሚከተል ጋዜጠኝነት ነው፡ ትክክለኛነት፣ ሙሉ በሙሉ ያልተዛባ ሪፖርት፣ ለሁሉም አገር አቀፍ እና አለም አቀፍ ዜጎች የሚገኝ መረጃ፣ እና ለሃይማኖት፣ ለብሔር ወይም ለፖለቲካ ያልተዘነጋ የሆነ አመለካከት። ይህ ጽሁፍ የገለልተኛ ጋዜጠኝነትን ታሪካዊ መሠረት፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለውን ጠቀሜታ እና በኢትዮጵያ እና በሌሎች ሀገራት ውስጥ…

መግቢያ፡ ጊዜ አንድ ማህበረሰብ የሚለካው እንዴት ነው? ጊዜ ለሁሉም ሰው የሚጋራ ቢሆንም፣ መለኪያው፣ መቁጠሪያው እና ትርጉሙ በዓለም ዙሪያ ካሉ ባህሎች ጋር በሚገናኝ መልኩ ይለያያል። የጥንት ሰዎች ለጊዜ መለኪያ ፀሐይ፣ ጨረቃ እና ከዋክብትን ይመለከቱ ነበር። ዛሬ፣ ከሲዝየም-133 አቶም የሚወጡ መንቀጥቀጦች ላይ የተመሰረተው አቶሚክ ክሎክ በጣም ትክክለኛውን መለኪያ ይሰጠናል። ነገር ግን፣ በኢትዮጵያ ውስጥ የጊዜ መቁጠሪያ ስርዓት፣ በህንድ ውስጥ የጊዜ ዑደት ፈልስፋ፣ ወይም በማይያን ባህል ውስጥ የረጅም ቆጠራ መዝገብ ያሳያሉ፣ ጊዜ የሰው ልጅ ልምድ እና ዓለም አቀፍ ዕይታ ከሆነው ነገር በላይ ነው። ይህ…

መግቢያ፡ የደቡብ እስያ ልጆች ተጋድሎ እና እድል የደቡብ እስያ ክልል፣ ከህንድ እስከ ባንግላዲሽ፣ ከፓኪስታን እስከ ኔፓል፣ ከስሪ ላንካ እስከ ቡታን እና ማልዲቭስ ድረስ፣ የልጅነት ተስፋ እና ተግዳሮት የሚገናኙበት ስፍራ ነው። በዚህ ክልል ውስጥ ከ1.9 ቢሊዮን በላይ ሰዎች የሚኖሩ ሲሆን ከዚህም በፊት ከ600 ሚሊዮን በላይ ልጆች ይገኛሉ። የዩኒሰፍ እና ዓለም አቀፍ የጉልበት ድርጅት የሚያመለክቱት በዚህ ክልል የልጅ ጉልበት መጠን ከአለም አማካይ በላይ በመሆኑ ነው። ይህ ጽሁፍ በደቡብ እስያ የልጆችን ደህንነት በሦስት ዋና ዋና አቅጣጫዎች – ትምህርት፣ የልጅ ጉልበት እና እድገት –…

መግቢያ፡ በሰማይ ላይ ያለው ቀዳዳ የጠፈር ምርምር በሰው ልጅ ልብ ውስጥ ለዘመናት የቆየ ፍላጎት ነው። በዚህም መካከል በጣም አስደናቂው እና አስገራሚው ክስተት የሆነው ጥቁር ቀዳዳ ነው። ይህ አካል በጠፈር ጊዜ ውስጥ እንደ ቀዳዳ የሚሰራ ኃይለኛ የስበት ኃይል አለው፣ እሱም ከተወሰነ ርቀት (የዝግጅት አካባቢ) ውጭ ምንም ነገር፣ እንዲያውም ብርሃን እንኳን እንዳይወጣ ያደርጋል። የአውሮፓ ሳይንቲስቶች፣ አስተዋዮች እና ተቋማት በዚህ ምስጢራዊ ክስተት ጥናት እና መረዳት ረገድ ቀዳሚ ሚና ተጫውተዋል። ከአልበርት አይንስታይን አጠቃላይ አንጻራዊነት ጽንሰ-ሀሳብ እስከ Event Horizon Telescope (EHT) የመጀመሪያውን የጥቁር ቀዳዳ ምስል…

መግቢያ፡ የጥያቄ ኃይል በአምስተኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. በአቴንስ ከተማ የኖረው ፈላስፋ ሶክራቲስ የሚባለውን የአስተሳሰብ ስልት አስተዋወቀ። ይህ ስልት በጥያቄ እና መልስ ላይ የተመሰረተ ሲሆን፣ ዋናው አላማ የማያቋርጥ ጥያቄ በመጠየቅ የሰው እምነቶችን፣ እውቀቱን እና አመክንዮአዊነቱን ማጥራት ነው። ይህ መርህ በአውሮፓ ልሂቃን እና ባህል ላይ ጥልቅ ተጽዕኖ አሳድሯል፣ ከጥንታዊ ግሪክ አስተሳሰብ አንስቶ እስከ ዘመናዊው ሳይንሳዊ አቀራረብ ድረስ የማሰብ መንገዱን መሠረት አድርጓል። ይህ ጽሑፍ የሶክራቲስ ዘዴ በአውሮፓ ውስጥ እንዴት እንደተዳበረ፣ ተግባራዊ እንደሆነ እና የግል እና ማህበራዊ አስተሳሰብን ግልጽነት ለማሳደግ እንዴት እንደሚጠቅም ይመረምራል። የሶክራቲስ…

መግቢያ፡ ታሪክ እና የሴት ድምጽ ታሪክ ብዙውን ጊዜ በወንዶች የተጻፈ እና ስለ ወንዶች የሚነግር ታሪክ ነው። ነገር ግን፣ የሰብዓዊው ልምድ ማህበረሰብ በሙሉ የሚሳተፍበት ከሆነ፣ ታሪኩ እንዴት ሙሉ ሊሆን ይችላል? ይህ ጽሁፍ በአለም ዙሪያ በተለያዩ ባህሎች ውስጥ የሴቶችን ወሳኝ ነገር ግን ብዙ ጊዜ የተረሱ አስተዋፆዎች ወደ ብርሃን ለማምጣት ይሞክራል። ከጥንታዊ መንግሥታት እስከ ዘመናዊ ሳይንስ ፣ ከጦር መስኮች እስከ የስነ-ጽሁፍ አዳራሾች ድረስ ፣ ሴቶች ህይወትን የሚቀይሩ ሚናዎችን ተጫውተዋል። የሂፕስትሪያ፣ ማርያም ወልድ እና ፋንሚ ላቡሚ ያሉ ስሞች ከክሌዎፓትራ፣ አሌክሳንደር ታላቁ ወይም አይዛክ ኒውተን…

መግቢያ፡ ምድር በሙቀት ውስጥ ናት የአየር ንብረት ለውጥ በአሁኑ ወቅት ሰብዓዊው ዘር የሚጋፈጠው ትልቁ ፈተና ነው። ይህ ጉዳይ የሚመረመረው ብዙ ጊዜ በሳይንሳዊ ቃላት እና በውህደት መጠኖች ቢሆንም፣ በእውነቱ የሁሉም ባህል እና ማህበረሰብ የህይወት መንገድ ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ ያለው ነው። ይህ ጽሑፍ የግሎባል ሙቀትን የሚያመሩ መሰረታዊ ሳይንሳዊ ሂደቶችን በማብራራት እና በኢትዮጵያ፣ ማልዲቭስ፣ አርክቲክ እና ኦስትራሊያ ያሉ የተለያዩ ባህሎች ይህንን ችግር እንዴት እየተረዱት እንደሆነ በማስረዳት ሁለቱንም አካሄድ ያገናኛል። ከናሳ እና አይፒሲሲ የመጡ ውሂቦች ከሳሞአ እና ሳህራ ያሉ ማህበረሰቦች ባህላዊ ጥበብ ጋር ተዋህደው…

መግቢያ፡ የዲጂታል አብዮት እና የደቡብ እስያ ልዩነት የደቡብ እስያ ክልል፣ ከህንድ እና ፓኪስታን ጀምሮ እስከ ባንግላዲሽ፣ ኔፓል፣ ስሪ ላንካ፣ ቡታን እና ማልዲቭስ ድረስ፣ በዓለም ውስጥ የማህበራዊ ሚዲያ በጣም ፈጣን እድገት እና ጥልቅ ተጽዕኖ ያለው አካባቢ ሆኗል። ከ 2010 ዓ.ም. በኋላ፣ የሰማርትፎን እና የላይኛ ደረጃ ኢንተርኔት ተደራሽነት በከፍተኛ ፍጥነት ከፍ ብሎ፣ በመቶ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች በፌስቡክ፣ ዋትስአፕ፣ ኢንስታግራም፣ ትዊተር (አሁን X) እና ቲክቶክ ላይ ተገናኝተዋል። ይህ ለውጥ የህብረተሰብ መገናኛ፣ የፖለቲካ ውይይት እና የዜጎች ተሳትፎ ባህሪን በመሠረቱ ለወጠ። ይሁን እንጂ ይህ ዲጂታል…