Foundations

መግቢያ፡ የአውሮፓ ማዕድ ላይ ያለው ውስብስብ ጥገኛነት የአውሮፓ ህብረት እንደ አንድ አሃድ የምግብ ማምረቻ እና አመጋገብ አቅም ከፍተኛ ቢሆንም፣ ምግቧ የሚመጣው ከአንድ የተዘጋ ስርዓት ውስጥ ብቻ አይደለም። የአውሮፓ ማዕድ በአለም አቀፍ የምግብ ሰንሰለት ውስጥ በማይቆርጥ ሁኔታ የተሰራሰረ ሲሆን፣ ይህም በተለያዩ ተግዳሮቶች ሲጋለጥ የምግብ ዋስትናውን አደጋ ላይ የሚጥል ነው። ከዩክሬን የሚመጡ እህሎች፣ ከብራዚል የሚመጡ የስኳር ማምረቻዎች፣ ከሞሮኮ የሚመጡ አትክልቶች እና ከየቻይና ባህር ውስጥ የሚገኙ ዓሣዎች ሁሉ የአውሮፓውያንን ማዕድ የሚያሟሉ አካል ናቸው። ይህ ጽሁፍ በአውሮፓ ውስጥ ያለውን የምግብ ዋስትና ሁኔታ በሙሉ ለማየት፣…

መግቢያ፡ የዘመኑ ተግዳሮት የሰሜን አሜሪካ ማለትም አሜሪካ እና ካናዳ የሚገኙ ሰዎች በታሪክ ላይ ካልተሰማ የመረጃ ጭማሪ ውስጥ እየተጠቃለሉ ነው። ይህ ጭማሪ በኢንተርኔት፣ በማህበራዊ ሚዲያ መድረኮች እንደ ፌስቡክ፣ ትዊተር (አሁን ኤክስ)፣ ኢንስታግራም እና ቲክቶክ፣ በ24 ሰዓት ዜና ሰጪ አገልግሎቶች እንደ ሲኤንኤን እና ፎክስ ኒውስ፣ እንዲሁም በኢሜል፣ መልእክት እና የመስሪያ ቤት ውስጥ የመገናኛ መድረኮች እንደ ስላክ እና ማይክሮሶፍት ቴምስ በኩል ይመጣል። በ1960ዎቹ የመጀመሪያ ሰዓት የኮምፒዩተር ሳይንቲስት በርትራንድ ሚል የተነገረው “የመረጃ ስብዕና” አሁን ከወዲሁ ተጨማሪ እውነታ ሆኗል። የመረጃ ጭማሪ በግልጽ የሚታየው በጥናቶች ነው፤…

የአልበርት አይንስታይን የሚወድቁ እና የማይወድቁ ነገሮች ሃሳብ በሳይንሳዊ ታሪክ ውስጥ ከሁሉ የተሻለ የሚታወቁ እና በጣም አስፈላጊ የሆኑ ሃሳቦች አንዱ ነው። ይህ ሃሳብ የጊዜ፣ ቦታ፣ ክብደት እና ኃይልን ግንኙነት እንደገና የገለፀ ሲሆን ከኒውተን ጊዜ ጀምሮ የነበረውን የፊዚክስ ግንዛቤ ለወጠ። ለብዙዎች የሚወድቁ እና የማይወድቁ ነገሮች ሃሳብ የራቀ እና የማይገባ ሃሳብ ሊመስል ይችላል። ነገር ግን፣ በዚህ ጽሁፍ ውስጥ ይህንን አስደናቂ ሃሳብ በቀላል አገላለጽ እና ከኢትዮጵያ እና ከአፍሪካ የሚገኙ የተግባር ምሳሌዎችን በመጠቀም እንመረምራለን። ከላሊበላ አልማዝ እስከ በኬንያ የሚገኘው ምስራቅ አፍሪካን የጊዜ መስመር፣ የአይንስታይን ሃሳቦች…

መግቢያ፡ ሂሳብ የሕይወት ቋንቋ ሂሳብ ብዙ ሰዎች እንደሚያስቡት በጥንቃቄ የተጻፉ ቀመሮችና ውስብስብ ችግሮች ብቻ አይደለም። ከሰው ልጅ ጥንታዊ ጊዜ ጀምሮ እስከ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ ድረስ የሂሳብ ሀሳቦች የሰው ልጅ ልማት መሠረት ነበሩ። ከግብርና እቅድ አወጣጥ እስከ የፋይናንስ ስርዓት፣ ከሕንፃ እስከ የጤና ሳይንስ ድረስ ሂሳብ ያለ የማይታይ ቋንቋ ነው። ይህ ጽሑፍ በኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ እና በዓለም ዙሪያ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ የሚገኙትን የሂሳብ ቅጦች፣ ምሳሌዎች እና ተግባራዊ አጠቃቀሞች በዝርዝር ያቀርባል። በታሪክ እና በባህል ውስጥ ያለው ሂሳብ ሂሳብ የሰው ልጅ ባህል አካል ነው። በኢትዮጵያ…

መግቢያ፡ በካርታዎች ላይ የተጻፈ ታሪክ የላቲን አሜሪካ ታሪክ እና ማንነት በካርታ ላይ ከተጻፈ የበለጠ በሌለ ቦታ አይታወቅም። ከጥንታዊ የማያ ሲቪላይዜሽን እና ኢንካ ኢምፓየር አለም አቀፍ ምስሎች እስከ ቅዱስ የቶርዴሲላስ ቀጥታ መስመር የሚሰድመው የከፋፈለ ዓለም እና ዘመናዊ የጂኦግራፊ መረጃ ስርዓት (GIS) ዲጂታል ካርታዎች ድረስ፣ ካርታዎች የሀይል፣ የባህል እና የምድራዊ እውቀት ትርኢቶች ናቸው። ይህ ጽሁፍ ከሜክሲኮ እስከ ቲየራ ደል ፌጎ ድረስ በላቲን አሜሪካ ውስጥ የቦታ ግንዛቤ እንዴት እንደተፈጠረ፣ ተቀየረ እና እንደተተረጎመ ያስላል። በአካባቢው የካርታ ሥራ ታሪክ ውስጥ የነበሩት ዋና ዋና ሰዎች፣ ቴክኖሎጂዎች…

መግቢያ፡ አፍሪካ የተወላጅ ሕዝቦች መኖሪያ ቤት አፍሪካ በዓለም ላይ በጣም የሚበዙ እና የተለያዩ ተወላጅ ሕዝቦች የሚገኙበት አህጉር ነው። ከሳህራ በስተደቡብ ባሉ አገሮች ብቻ ከ2000 በላይ የሚሆኑ የተለያዩ ቋንቋዎች ይነገራሉ፣ ይህም የሰፊ እና የተለያየ ተወላጅ ህይወት ማስረጃ ነው። ተወላጅ ሕዝቦች በተወሰነ ክልል የሚኖሩ፣ ጥንታዊ ማህበራዊ፣ ባህላዊ እና ኢኮኖሚያዊ ዘይቤዎችን የጠበቁ እና በራሳቸው የሚመሩ ማህበረሰቦች ናቸው። በአፍሪካ፣ እነዚህ ሕዝቦች የአህጉሩን ታሪክ፣ የምድር እውቀት፣ ፍልስፍና እና ቴክኖሎጂ የሚወክሉ ቀጥተኛ ተወላጆች ናቸው። ከካላሃሪ ምድረ በዳ እስከ ኢትዮጵያ ከፍታዎች፣ ከኮንጎ ደን እስከ ሰሜን ካርሞቢያ ሜዳዎች፣…

መግቢያ፡ የራስን የመፈለግ ፍልስፍና የላቲን አሜሪካ ፍልስፍና በአለም ላይ ከሚገኙ በጣም የተለያዩ እና ተፈጥሮአዊ የሆኑ የሀሳብ ልማዶች አንዱ ነው። ከመገለጫ አስተሳሰብ እስከ ዘመናዊ ዲሞክራሲ ፅንሰ-ሀሳብ ድረስ፣ አሳቢዎቹ የአገራቸውን ውስብስብ ታሪክ፣ የተገላቢጦሽ ባህል እና የማህበራዊ ትግል ማዕከላዊ ጉዳዮች በመያዝ ሀሳብ አቀረቡ። ይህ ጽሁፍ ከቅድመ-ኮሎንቢያን ጊዜ እስከ 21ኛው ክፍለ ዘመን የሚገኙትን ቁልፍ አሳቢዎች፣ ማህበረሰቦች እና ሀሳቦች ያስሰፋል። የቅድመ-ኮሎንቢያን አስተሳሰብ እና የአገር ነኝ ምሁራን ከአውሮፓውያን መዝለል በፊት፣ ላቲን አሜሪካ የተለያዩ የማህበረሰብ ፍልስፍናዎች በሚኖሩባት ነበር። የማያ፣ አዝቴክ እና ኢንካ ሥልጣኔዎች ስለ ጊዜ፣ ስለ አለም…

መግቢያ፡ የሃይማኖት ሞዚያ እንደ አፍሪካ ህይወት መሰረት አፍሪካ የሰው ልጅ መነሻ መሬት ብቻ ሳይሆን የሃይማኖት እምነቶች በረጅም ጊዜ ውስጥ የተስፋፋባት እና የተቀላቀሉባት አህጉር ናት። ከጥንታዊ አፍሪካዊ ሃይማኖቶች እና ተፈጥሮ ሃይማኖቶች አንስቶ እስከ እስልምና፣ ክርስትና፣ ሂንዱይዝም፣ ይሁዲናይዝም፣ ባሃኢ እምነት እና ሌሎችም ድረስ ያለው ሃይማኖታዊ የተለያዩነት አስደናቂ ነው። ይህ ልዩነት ብዙ ጊዜ ለግጭት አስፈላጊ ምክንያት ተደርጎ ይታያል፣ ነገር ግን በአፍሪካ ውስጥ ያሉ ብዙ ማህበረሰቦች ለዘመናት የሰላም ትብብር እና የጋራ ኑሮ ልምድ እንደሚኖራቸው ያሳያሉ። ይህ ጽሑፍ በአፍሪካ ውስጥ ያለውን የሃይማኖት የተለያዩነት ታሪካዊ መሠረት፣…

መግቢያ፡ አዲስ አለም እና አዲስ ማህበረሰብ በ16ኛው እና 17ኛው ክፍለ ዘመን በአውሮፓ የተነሳው የሳይንሳዊ አብዮት የሰው ልጅን አስተሳሰብ ከመሠረት የለወጠው ክስተት ነበር። ይህ አብዮት በኖክላስ ኮፐርኒከስ፣ ገሊሌዎ ገሊሌይ እና አይዛክ ኒውተን የመሳሰሉ ሰዎች በኩል የዓለምን አስተሳሰብ የሚያርጉት ሲሆን በተመሳሳይ ጊዜ በላቲን አሜሪካ የተለየ እና ውስብስብ ጉዞ ጀመረ። ይህ አለም አቀፍ የፍልስፍና እና የሳይንስ ለውጥ በስፔን እና ፖርቱጋል ቅኝ ግዛቶች ውስጥ በአዲስ መንገድ ተቀበለ። የአውሮፓውያን የሳይንስ ሀሳቦች ከቅድመ-ኮሎምቢያን የአዜትክ፣ ማያ እና ኢንካ ማህበረሰቦች እውቀት ጋር ተቀላቅለው፣ ከአፍሪካዊ እና ከእስያዊ ተፅእኖዎች ጋር…

መግቢያ፡ የአሜሪካ መሬት መሠረታዊ ሰዎች የላቲን አሜሪካ ታሪክ እና ባህል በሙሉ በአርጎባውት ሕዝቦች የተሠራ ነው። ከሜክሲኮ እስከ አርጀንቲና፣ ከካሪቢያን አደሮች እስከ አንዴስ ተራሮች ድረስ፣ በመሬቱ ላይ ለሺዎች ዓመታት ያህል የኖሩ ብዙ ማንነቶች እና ማህበረሰቦች አሉ። ዛሬ ከ 500 በላይ የሚሆኑ የተለያዩ አርጎባውት ሕዝቦች በክልሉ ውስጥ ይኖራሉ፣ እያንዳንዳቸውም የራሳቸው ቋንቋ፣ የጥንታቸው እውቀት እና የታሪክ ልምድ ይዘው ይመጣሉ። ይህ ጽሑፍ የእነዚህን ሕዝቦች ጥንታዊ ታሪክ፣ የማያልቅ ጥበብ እና ለዓለም ባደረጉት መሠረታዊ አስተዋጾዎች ያጠናል። የመገኘት ታሪክ እና የመጀመሪያ ሥልጣኔዎች የሰው ልጅ በላቲን አሜሪካ መኖሩ…